In July 2021, Albania, North Macedonia and Serbia signed an agreement within the 'Open Balkans' initiative for cooperation in disaster situations. The agreement was strongly propagated and even brought arrows against the countries that rejected the initiative, for example Kosovo. A verification by Faktoje shows that at a time when the 'Open Balkans' agreement was not implemented, as was the case with the fires, Kosovo offered immediate help to Albania.
“Sot, ne kemi firmosur një marrëveshje për të qenë bashkë në çdo rast ku, larg qoftë, secili nga vendet tona përballet me forcat e natyrës.”- deklaronte Kryeministri Edi Rama, pas forumit “Ballkani i Hapur” mbajtur në Shkup në korrik të 2021.
Faktoje vendosi të verifikojë zbatimin e kësaj marrëveshjeje, për të cilën Kryeministri Rama shigjetoi edhe vendet jo pjesëmarrëse të nismës “Ballkani i Hapur”, duke thënë se ‘çfarë të keqe do të kishte për Kosovën, Malin e Zi, Bosnjën, që të bashkoheshin në këtë nismë, e cila hap rrugën që forcat tona të emergjencave të ndërveprojnë së bashku.’ Faktoje ka siguruar një kopje të marrëveshjes në fjalë. Referuar dokumentit që mban firmën e Kryeministrit Edi Rama, Presidentit serb Aleksandër Vuçic dhe ish- kryeministrit Zoran Zaev, qëllimi i marrëveshjes së bashkëpunimit për mbrojtjen nga katastrofat në Ballkanin Perëndimor është që vendet firmëtare të ndihmojnë njëra-tjetrën në rast katastrofash, kur një prej tyre nuk është në gjendje të përballojë pasojat e katastrofës me burimet e tyre.
Neni 11 i marrëveshjes përcakton qartë se ndihma duhet kërkuar, shoqëruar me informacionin mbi katastrofën, llojin dhe shkallën e ndihmës së kërkuar, institucionet dhe personat me të cilët vendoset komunikimi, si dhe një propozim mbi mënyrën e dhënies së ndihmës. Vetëm tre ditë pas firmosjes së kësaj marrëveshjeje, në fillim të muajit gusht të vitit 2021, Ministria e Mbrojtjes raportonte për një situatë kritike zjarresh, me dhjetra vatra aktive në të gjithë vendin, të cilat u shuan me ndihmën e Holandës dhe Çekisë, në kuadër të aktivizimit të Mekanizmit të Mbrojtjes Civile të Bashkimit Evropian. Verën e 2021, një tjetër vend që i erdhi në ndihmë Shqipërisë për shuarjen e zjarreve ishte Kosova. Një ekip i Forcave të Sigurisë së Kosovës (FSK) dhe mjete të tjera zjarrfikëse ndihmuan në shuarjen e zjarrit në malin që shtrihet sipër tunelit të Kalimashit në Kukës. Edhe gjatë këtij viti, Shqipëria ka ‘shtrirë’ dorën për ndihmë. Zjarri që ra në ishullin e Sazanit në qershor të këtij viti, u shua falë ndërhyrjes nga ajri me avionin grek tip Canadair CL 415, si mbështetje e Mekanizmit të Mbrojtjes Civile të Bashkimit Evropian.
Në të treja këto raste marrëveshja e “Ballkanit të Hapur” për mbrojtjen nga katastrofat nuk është vënë në zbatim. Shqipërisë i ka ardhur ndihma nga Kosova dhe vendet e Bashkimit Evropian.
“Kjo marrëveshje nënkupton se në rast përmbytjeje, rastet e zjarrit ose fatkeqësish natyrore, secili prej vendeve që nuk është dëmtuar ka detyrimin të ofrojë ndihmë tek vendi i prekur nga fatkeqësia natyrore. Pra kjo nënkupton se Republika e Shqipërisë duhet të kishte kërkuar ndihmë ose duhet të kishte marrë ndihmë prej këtyre dy vendeve në rastin e përmbytjeve të fundit dhe zjarreve të fuqishme gjatë stinës së verës.” – sqaron për Faktoje Kolonel Dritan Demiraj, duke shtuar se Kosova është i vetmi vend i rajonit që i ka ardhur në ndihmë Shqipërisë në raste fatkeqësish.
“Ata jo vetëm kanë ardhur në kohë rekord, në disa raste edhe pa ftesën e qeverisë shqiptare, por kanë ndihmuar me shumë profesionalizëm, duke i dhënë leksione të mira ushtrisë Shqiptare jo vetëm në drejtim të aftësive të cilat i kanë disa herë më të larta, por edhe në drejtim të pajisjeve (kujtoj rastin e tërmetit kur njësitë Shqiptare nuk kishin as qen kërkimi, asnjë pajisje speciale, por vetëm kazma dhe lopata si në shekullin e XIX-të).” – thekson Kolonel Demiraj.
Po përse Shqipëria nuk ka kërkuar ndihmë nga Serbia dhe Maqedonia e Veriut?
Agjencia për Media dhe Informim (MIA) bën të ditur se asnjë nga tre vendet pjesëmarrëse të nismës “Ballkani i Hapur” nuk ka bërë kërkesë për aktivizimin e marrëveshjes së bashkëpunimit për mbrojtjen nga katastrofat.
“Ju informojmë se deri në këto momente nuk ka asnjë vendim të Këshillit të Ministrave pas firmosjes së “Marrëveshjes së Bashkëpunimit për Mbrojtjen dhe Shpëtimin nga Katastrofat në Ballkanin Perëndimor” të datës 29.07.2021, për të aktivizuar marrëveshjen në fjalë. Nuk ka kërkesë zyrtare të vendit tonë dhe as të vendeve të tjera të Ballkanit Perëndimor për të vënë në veprim këtë mekanizëm.” – shkruan Agjencia për Media dhe Informim në një përgjigje zyrtare për Faktoje, por pa dhënë sqarime se përse nuk është vënë në zbatim marrëveshja duke qenë se Shqipëria ka shtrirë disa herë dorën për ndihmë, në raste zjarresh.
Meanwhile, Faktoje found an objective reason why Albania did not ask for help through documents. The agreement signed in July 2021 in Skopje was approved by the Council of Ministers on October 26 of this year, so Albania could not activate the aid mechanism from North Macedonia and Serbia.

Likewise, the country has a similar agreement with Kosovo, and recently it is a full member of the European Civil Protection Mechanism, which, referring to the facts, have functioned leaving the "Open Balkan" on paper.
Agreement on mutual assistance between Kosovo and Albania
In October 2020, Albania and Kosovo signed the agreement on Cooperation and Mutual Assistance in Cases of Natural Disasters and other Disasters. Unlike the 'Open Balkans', this agreement has been implemented. In an official response to Faktoje, the government of Kosovo clarifies that the agreement was approved in principle in August 2020, while the decision entered into force on the date of signing the agreement between the parties, on 02.10.2020.
"Since the signing of the agreement, Kosovo has assisted Albania once, in 2021, in the case of fires in the Kalimash mountains. In addition, Kosovo and Albania have always had a practice of cooperation and providing mutual assistance for such cases, especially when disasters have been greater, such as the case of the earthquake in Albania in 2019 in Albania." - emphasizes the government of Kosovo.
While in Albania, according to Faktoje's verification, the agreement was approved by the Council of Ministers on November 18, 2020.
Albania's membership in the European Civil Protection Mechanism
On June 13 of this year, Albania officially applied to join the European Union Mechanism for Civil Protection. On November 18, the country officially became part of this disaster risk management system. Established in 2001, the European Civil Protection Mechanism consists of 33 countries, 27 EU member states and six countries such as Turkey, Serbia, North Macedonia, Norway, Iceland and Montenegro. This system aims to strengthen cooperation between EU member states and states participating in civil protection to improve prevention and response to natural disasters.
In an official response to Faktoje, the Ministry of Defense clarifies that the activation of the European Civil Protection Mechanism is done at the request of the National Operational Center. This request is sent to the Emergency Response Coordination Center (ERC) which is the heart of the EU Civil Protection Mechanism.
"The initial steps are to receive the minutes from the municipalities affected by the disasters and to assess the damages from the disasters. The parties must organize meetings of experts, seminars, conferences and exercises in the field of civil defense, as well as exchange of experiences and best practices, through joint meetings," the Ministry of Defense clarifies in its response.
Meanwhile, time has shown that Albania received help from this mechanism even when it was not a member with full rights, but with its membership, as stated by the Prime Minister, 'every natural disaster of ours is simultaneously a natural disaster of the European Union'. / Faktoje.al