
Albanians are protesting every day against a planned luxury tourism project linked to Jared Kushner, Donald Trump's son-in-law. Prime Minister Rama talks to DW about the protests, AI and democracy.
DW: Prime Minister Edi Rama, we are here at the “Jahrhunderthalle” and I just heard you give a keynote speech, where you talked about Artificial Intelligence and democracy, power and governance. Albania is expecting a huge influx of money. We are talking about 4 billion euros coming from tourist developments on the coastline. I guess my opening question is what role will Artificial Intelligence play in overseeing this money?
Edi Rama, Prime Minister of Albania: I don't see a connection between the two, but what I can say is that through Artificial Intelligence, we can give ourselves more knowledge every day and we can benefit from an assistance that is absolutely unimaginable in the ability to inform us, in the ability to advise us. So, that's where everything will go.
DW: What about the issue of trust? You talked about the architecture of power. At the moment, in Albania, there is a breakdown of trust in that "architecture". The demonstrators are talking about the lack of consultation and democratic oversight, the lack of public consultation and oversight. How will you assure them that this will happen?
Edi Rama, Prime Minister of Albania: In Albania, trust has not been broken. In Albania, there is a beautiful example of freedom, of democracy in action, of a boulevard that belongs to people from all walks of life who have their own point of view, who want their voice to be heard. So, this is a merit for Albania and this is not a problem for Albania. This is a great example of how far we have come, remembering that on the same boulevard, not a century ago, but just during our political life, people were killed protesting. So, I would say that this is a beautiful example that Albania is showing the world and it is a very unique example for our region.
DW: I would love to talk to you about beauty, because as an artist, you understand the importance of beauty and you understand how the public transformation of space can change the way a nation feels about itself. If the future of Albania looks like a Trump-Kushner luxury resort, what does that say about the Albania you are creating?
Edi Rama, Kryeministri i Shqipërisë: Para së gjithash, mund të më japin leksione për shumë gjëra - për ekonominë, për çështjet ligjore, për bujqësinë, për kujdesin shëndetësor - por ka një gjë për të cilën askush nuk mund të më bëjë leksione dhe kjo është bukuria. Dhe jo sepse jam artist, por sepse kam shërbyer si ministër i Kulturës, kam shërbyer si kryetar bashkie dhe po shërbej si kryeministër, duke e bazuar pikërisht të gjithë mendimin tim te bukuria. Dhe transformimi i hapësirës publike dhe transformimi i hapësirave urbane ka qenë pjesë e rrugëtimit tim. Dhe nëse Shqipëria sot po mirëpret 12 milionë turistë, është falë kësaj përpjekjeje. Pra, bukuria është diçka në të cilën besoj, është diçka për të cilën luftoj. Tani, ju sillni emra këtu sepse jeni paragjykuese. Nuk jam në gjendje të përgjigjem...
DW: A është kjo..?
Edi Rama, Kryeministri i Shqipërisë: Jo, jo, më lejoni të përfundoj. Nuk jam në gjendje të përgjigjem sepse ju përmendni emra. "Si mund të duket një projekt nga Trump dhe Kushner?" Çfarë është kjo pyetje? Si mund t‘i përgjigjesh? Unë nuk po përmend asnjë projekt. Projekti është duke u zhvilluar dhe kur të jetë gati, atëherë do ta diskutojmë projektin. Nuk do të diskutojmë për njerëz, personazhe dhe beteja ideologjike me njerëz. Këto janë betejat tuaja. Mund t'i bëni ju, por nuk është beteja ime. Beteja ime është të sjell në Shqipëri investime të huaja direkte. Beteja ime është të nxis zhvillime që do të jenë absolutisht - jo thjesht të shkëlqyera për Shqipërinë, por do të jenë një dhuratë për Europën.
DW: A është privatizimi i hapësirës publike një çmim që jeni të përgatitur ta paguani për këtë transformim?
Edi Rama, Kryeministri i Shqipërisë: Kjo është një tjetër gënjeshtër që po thuhet shpesh dhe është bërë fakt, të cilin ju tani po e përdorni për të ngritur një pyetje, sepse nuk ka privatizim të hapësirës publike. E thjeshtë! Nuk ka! Është gënjeshtër.
DW: Ju mund të garantoni që të gjithë do të kenë qasje…
Edi Rama, Kryeministri i Shqipërisë: Nuk është se mund ta garantoj. Jetojmë në një qytetërim, i cili që nga koha e romakëve ka marrë një vendim shumë të thjeshtë: Kushdo që bën akuza duhet të japë prova. Ju jeni gazetare, apo jo? Dhe jeni këtu për të informuar audiencën tuaj. Dhe pyetja juaj bazohet në një gënjeshtër. Dhe më pyesni për "garanci", ndërsa duhet të më tregoni se ku është privatizimi dhe ku është ndonjë e dhënë që keni gjetur që ju shqetëson se do të ketë privatizim të tokës publike. Nuk do të ketë! Nuk ka ndodhur kurrë dhe nuk do të ndodhë.
DW: Në vitin 2024, ligjet e Shqipërisë për mbrojtjen e mjedisit u ndryshuan me qëllim hapjen e rrugës për turizmin e hoteleve luksoze. Dhe kjo është diçka që i ka shqetësuar njerëzit në Shqipëri, së bashku me shqetësimet e tyre për mungesën e konsultimit publik. Cila është përgjigjja juaj ndaj këtyre shqetësimeve?
Edi Rama, Kryeministri i Shqipërisë: Unë mendoj se, përsëri, faktet janë shumë të rëndësishme. Por përsëri, faktet lihen mënjanë. Sepse po, ne kemi bërë ndryshime në ligj. Por a e dini çfarë? Ne nuk e ndryshuam thelbin e ligjit dhe ndryshimet tona nuk janë në shkelje të standardeve dhe kritereve europiane, të cilat do të sigurohemi që të verifikohen përmes një procesi që ka të bëjë me negociatat tona. Pra, përsëri, paragjykimet nuk janë argumente dhe insinuatat nuk janë fakte. Dhe faktet janë e vetmja gjë që kam. Nëse keni fakte për të sfiduar faktet e mia, ju lutem m’i sillni. Por nëse keni paragjykime dhe nëse keni beteja ideologjike për të bërë me Trump dhe nëse keni gjëra të tjera në mendje, jeni të lirë t'i keni ato, por unë nuk mund t'ju ndihmoj me përgjigjet e mia.
DW: Në fjalimin tuaj ju folët për zemëratën digjitale. Ju shpikët fjalën "angerithm". Dhe gjithashtu folët për përvojën shumë pozitive të qeverisë suaj me përdorimin e AI-së, duke përfshirë edhe futjen në punë të një ministreje që është edhe vetë një algoritëm i Inteligjencës Artificiale. Nëse jemi në një situatë ku kemi përdorim të mirë algoritmik dhe atë që ju e keni quajtur përdorim të keq algoritmik - ose edhe përdorim të rrezikshëm algoritmik - ku na çon kjo? A na çon kjo në një situatë kontrolli qeveritar të algoritmeve?
Edi Rama, Kryeministri i Shqipërisë: Nuk ka një gjë të tillë, pra përdorim të mirë algoritmik, sepse algoritmit nuk i pëlqen e vërteta e mërzitshme. Algoritmit i pëlqejnë gënjeshtrat argëtuese. Algoritmi nuk i pëlqen nuancat. Algoritmit i pëlqen skandali. Algoritmit nuk i pëlqen paqja dhe dashuria. Algoritmit i pëlqen zemërimi dhe frika. Sepse është natyra njerëzore që tërhiqet më shumë nga të gjitha këto. Dhe nuk është puna ime të them se si mund të zgjidhet kjo, në një shoqëri demokratike, si Europa. Por mendoj se Europa dhe bota demokratike po bëjnë një gabim, që një ditë mund të jetë arsyeja e fundit të demokracisë, e cila është pranimi i lirisë së “reach”, si një zgjatim i lirisë së fjalës. Liria e “reach” (shtrirjes) nuk është liri e fjalës. Liria e shtrirjes është ajo që diktaturat kishin si armën e tyre më vdekjeprurëse kundër lirisë. Të hyjnë në tru dhe të mbjellin atje të vërtetën e tyre, duke shtypur çdo të vërtetë tjetër. Algoritmi nuk ka nevojë të shtypë me polici sekrete ose me gjyqtarë të kontrolluar. Algoritmi shtyp përmes mbytjes dhe përmes amplifikimit. Duke amplifikuar gënjeshtrat, duke mbytur të vërtetën. Çdo studim thotë se ajo që shpërblehet në mediat sociale janë gënjeshtrat. Ajo që pranohet më pak, është e vërteta.
DW: Mr. Rama, the protests in Albania have entered their second month. In the first days you said that for the first time in all these years of governance, you have considered, you have thought about resigning. A few days ago you said that this is not an option, since you were voted in by the Albanian people to join Albania in the European Union. There are two opposing versions. After a month of protests, what is your position?
Edi Rama, Prime Minister of Albania:: There are no two opposing versions. I have shared my opinions in the parliamentary group and I have expressed a feeling regarding the fact that I was elected and remain in office to do things, not to be dragged along. And in the meantime, resignation has not been, is not and will not be an option for a very simple reason: because I have been mandated together with the Socialist Party by 868 thousand Albanians to carry out the mission of closing the negotiations for membership in the European Union. And this is a historic mission that cannot be left in the middle for any reason. And even more so, for the fact that a part of the citizens choose to protest. On the other hand, the protest is something extremely meaningful for Albania, for the level of freedom, for the level of democracy and for the fact that in Albania there is protest. People from all walks of life come out, they have their own things they come out for, we have a duty to listen to them, we have a duty to read every message they give us, and that's what we're doing.
DW: If Edi Rama were not in the role of Prime Minister, would he have come out to protest for better hospitals, for the brain drain that has been going on for years, for a system, for a better administration that you accused a few days ago, blamed, shall we say, as responsible?
Edi Rama, Prime Minister of Albania: I have no reason to think that I would go there, if I were based on facts and real information. If I were based on all kinds of manipulations, lies and amplifications, I would definitely go there too. But the facts and real information are different. Then healthcare, education and all the others have the problems they have. The problems did not arise the day the protests began, the problems have been there, they have been laid out on the path to a solution, they have been partially solved. And to move forward with their solution, we have received the mandate of the Albanian people with the largest majority ever since I led the Socialist Party. So you cannot wake up one fine day and say that "I want better healthcare and this government must go". It does not work. You have to wait for the next elections.
The interview was conducted by Kate Laycock and Elona Elezi.