METAMORPHOSIS / “Help me in this evil hour, O Giant”: The Tall One becomes religious, prays to his portrait on the wall!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

Why didn't wealth create an elite?

2026-11-08 19:22:14Pikëpamje SHKRUAR NGA IRENA BEQIRAJ
Why didn't wealth create an elite?
Irena Beqiraj

Albania has produced a significant number of wealthy people over the past three decades. Some have created their wealth through entrepreneurship, others through connections to power, mediation, privileges or the opportunities offered by an economy with still fragile institutions. But, despite the diverse origins of wealth, one question remains: have we managed to create a genuine social elite?

Wealth and elite are not synonymous. Wealth is an economic level; elite is a social position that is earned through authority, integrity, knowledge, responsibility, and cultural influence. A person may own hotels, towers, luxury cars, and zero-sum bank accounts, but none of these things automatically make them part of the elite. Although, it must be admitted, there are quite a few people in Albania who have invested heavily in convincing others otherwise.

Elites are not created in a decade. They are formed through the inheritance of knowledge, culture, tradition of work, reputation and responsibility. It is not enough to inherit or accumulate wealth, you must be able to inherit values ​​as well. Albania also entered 1990 with a huge gap in this regard.

First, the communist regime destroyed a significant part of the economic, intellectual and cultural elite that had formed before World War II. Families with a trading tradition, landowners, intellectuals, professionals and people of cultural influence were persecuted and expropriated. Thus, the transmission of the culture of property, entrepreneurship, public responsibility and intellectual independence was interrupted.

After 1990, we didn't just start from zero economically. We also started with a disruption in our social and cultural heritage. We lacked not only capital and institutions, but also models that could serve as a point of reference.

Second, after 1990, when we started from scratch, a large part of society was hungry for wealth, not necessarily for the culture that creates and accompanies it. Privatizations, construction, relations with politics, access to public resources, and the weakness of institutions created opportunities for quick enrichment. Of course, there are entrepreneurs who have built businesses with work, vision, and perseverance. But the dominant development model failed to produce a consolidated capitalist culture. As wealth became more linked to access to power than to competition, a class of beneficiaries was created, not an economic elite autonomous from power.

Së treti, në tridhjetë vite tranzicion ngatërruam diplomën me dijen dhe titullin me autoritetin. Krijuam iluzionin e një elite intelektuale që ndërtohej përmes numrit të doktoraturave, titujve akademikë apo pozicioneve universitare.

Në fakt, elita krijohet nga cilësia e dijes, integriteti, mendimi kritik dhe kontributi në zhvillimin e shoqërisë. Një profesor që nuk prodhon dije, një akademik që nuk ka guxim të flasë hapur, një intelektual që e ndryshon qëndrimin sipas interesit nuk mund të quhen elitë, pavarësisht titujve që mbajnë.

Teksa prodhojmë më shpejt tituj sesa autoritet shkencor, kemi ekspertë për çdo çështje që nuk mbajnë përgjegjësi për atë që thonë, apo universitete që ende përpiqen të bindin botën se prodhojnë dije ajo që kemi arritur është perspektiva e kufizuar e mendimit kritik.

Së katërti, nuk kemi krijuar institucione që prodhojnë dhe mbrojnë meritën. Elitat nuk krijohen vetëm nga cilësitë individuale. Ato kanë nevojë për institucione që identifikojnë talentin, shpërblejnë meritën, mbrojnë pavarësinë dhe krijojnë mundësi për zhvillim.

Këtu u krijua një sistem ku rekomandimi mund të vlejë më shumë se CV-ja, bindja më shumë se kompetenca dhe besnikëria më shumë se integriteti. Kur karriera profesionale, akademike apo publike ndikohet nga përkatësia politike, njohjet dhe afërsia me pushtetin, individët më të aftë nuk kanë gjithmonë mundësinë të marrin pozicionin që meritojnë, edhe pa meritë nuk mund të ketë elitë !

Së pesti, politika ka zënë edhe hapësirën që duhet t’i përkiste shoqërisë civile dhe elitave të pavarura.

Në një shoqëri të shëndetshme, politika nuk mund të jetë burimi i vetëm i autoritetit. Universitetet, akademia, media e pavarur, organizatat profesionale, fondacionet, sipërmarrësit dhe intelektualët duhet të kenë ndikim të pavarur nga qeveria.

Kur pjesa dërrmuese e njerëzve me ndikim ekonomik, intelektual apo mediatik preferojnë të qëndrojnë pranë pushtetit dhe të mos e kundërshtojnë atë, në vend që të kemi një elitë që vendos standarde dhe i kërkon llogari politikës, kemi një grup njerëzish me ndikim që, në shumë raste, i shërbejnë politikës. Kur autoriteti matet me afërsinë ndaj pushtetit, nuk kemi më një elitë që e kontrollon pushtetin, por një rreth njerëzish që presin të njihen prej tij.

Elitat i vendosin kufij pushtetit. Në Shqipëri, duket se kemi përmbysur këtë marrëdhënie, pushteti përcakton kufijtë brenda të cilëve mund të veprojë elita.

Së gjashti, emigrimi ka marrë një pjesë të rëndësishme të kapitalit tonë njerëzor. Shqipëria ka humbur profesionistë, studiues, sipërmarrës, akademikë, artistë dhe njerëz me potencial për të ndërtuar institucione. Një pjesë e madhe e atyre që mund të kishin kontribuar në krijimin e një elite të re e kanë ndërtuar jetën dhe karrierën jashtë vendit. Thënë këtë, ne nuk kemi humbur vetëm forcë pune. Kemi humbur edhe njerëz që mund të krijonin shkolla mendimi, institucione kërkimore, biznese inovative, organizata profesionale dhe modele të reja të përgjegjësisë publike.

Meanwhile, as we continue to live a dangerous paradox as we discuss how to keep young people in the country, in the absence of opportunities, we offer as a model of success precisely those who have managed to leave.

Seventh, we have created a society that rewards appearance over substance. In an environment where success is measured by cars, villas, clothing, vacations, and exposure on social media, an elite is not created, but an “aristocracy of appearance” where it matters not only what you own, but also how many people see what you have.

Albania undoubtedly has elite people, serious entrepreneurs, dedicated intellectuals, and individuals with integrity. The problem is that these people have not transformed into a layer with weight, autonomy, and influence in public life.

Perhaps the transition taught us how to get rich, but it failed to teach us what to do with our wealth. Thus, we created many millionaires, a few self-proclaimed aristocrats, and a marked lack of elites.


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×