Erion Veliaj is absolutely within his right to vent his anger against Edi Rama and anyone else he feels has wronged him. It is equally within his right to try to be active in public life, even politics, despite the difficulties created by isolation in prison.
It is not easy at all to see yourself in prison after a report made by an anonymous person named Nesti Angoni. Nesti could be anyone. But Veliaj has every right to suspect that behind this anonymity there are specific names hidden, which may have influenced the launch of a process that ended with his isolation from our independent, but not necessarily impartial, justice.
So far, nothing additional to discuss.
Even the means Veliaj uses to react are his own choice. A handwritten diary, communications through his lawyer, controversies over his transfer to prison, decisions of the Constitutional Court and, most recently, a meeting with the Minister of Justice and his friend, Toni Gogu.
Despite his isolation, Veliaj has secured considerable media space to articulate his positions. In other words, to make his own politics.
But the problem begins where personal narrative seeks to take on the value of proven truth.
The word is, the publication of several pages of his diary has created the impression that Minister Toni Gogu went to prison to threaten or blackmail him.
I don't put my hand in the fire for any possible scenario of that conversation. Neither for Veliaj's version nor for any other version.
But I believe some logical questions are allowed.
First, no one is obliged to receive a visitor in prison, even a minister. Veliaj accepted the meeting, spoke with Gogu for almost two hours and, as far as has been made public, the meeting ended without any incident. Nor does the newspaper claim that he was forcibly taken to meet the minister…
Of course, the length of a meeting does not exclude the possibility of a threat. But it does not prove it either. In fact, a two-hour conversation makes you wonder whether we had a one-sided threat or a discussion where positions, demands, objections and perhaps even proposals were exchanged. On the other hand, the other logical question is, how can you stay for almost 2 hours under threat or blackmail?! Because, either you liked the threat or there was no such thing!
However, in a two-hour conversation, normally, two people are talking! And this is where the second problem begins.
Several pages of a notebook, written by one of the interlocutors after the meeting, are presented to us as authentic evidence of what happened inside it.
Vetë Veliaj i quan ditar. Pra, shënime personale të hedhura pas ngjarjes. Mirëpo ditari dëshmon çfarë autori ka zgjedhur të shkruajë, jo domosdoshmërisht gjithçka që ka ndodhur.
Ai mund të jetë i sinqertë. Mund të jetë i saktë. Mund të përmbajë edhe fjalë të thëna realisht. Por asnjëra prej këtyre mundësive nuk e shndërron automatikisht në procesverbal të një bisede.
Dhe mbi të gjitha, ku janë fjalët e bashkëbiseduesit tjetër? Ku janë përgjigjet, kundërshtimet, konteksti i plotë i diskutimit?
Nëse synon të bindësh publikun se je kërcënuar apo shantazhuar, nuk mjafton të publikosh vetëm ato pjesë të bisedës që mbështesin përfundimin tënd.
Duhet të japësh sa më të plotë edhe kontekstin. Përndryshe, publikut nuk i ofron një bisedë, por interpretimin tënd për të. Dhe interpretimi, sado i sinqertë, nuk është provë e mjaftueshme për të vërtetuar një akuzë.
E njëjta logjikë vlen edhe për akuzat politike ndaj Edi Ramës.
Veliaj është plotësisht në të drejtën e tij të përplaset politikisht me njeriun që e promovoi në politikë. Madje, në këtë përballje, i shkoftë mbarë!
Por e drejta për të akuzuar nuk e çliron nga nevoja për të argumentuar. Për shembull, unë e kam të vështirë të besoj se Edi Rama zgjodhi pikërisht këtë moment, rreth gjashtë muaj përpara zgjedhjeve, për të shprehur një armiqësi të organizuar ndaj Veliajt.
Nëse qëllimi do të ishte thjesht goditja politike e tij, përse të mos ndodhte një vit më parë? Apo qoftë edhe gjashtë muaj më parë? Do të kishte pasur më shumë kohë që konflikti të konsumohej dhe pasojat politike të zbeheshin përpara zgjedhjeve.
Sigurisht, mund të ketë edhe një llogari tjetër politike që unë nuk e njoh. Mundet që Ramës t’i interesojë pikërisht tani kjo përplasje. Nuk e përjashtoj. Por një hipotezë nuk bëhet fakt vetëm sepse tingëllon e besueshme për atë që e artikulon.
Dhe këtu qëndron dallimi thelbësor mes të drejtës së Veliajt për të reaguar dhe detyrimit të publikut spektator për t’i besuar.
Ai ka të drejtë të zemërohet. Ka të drejtë të dyshojë. Ka të drejtë të akuzojë. Ka të drejtë të shkruajë ditar dhe ta publikojë atë. Por publiku spektator ka po aq të drejtë të kërkojë fakte përpara se t’i pranojë akuzat si të vërteta.
Madje, ky është një standard që duhet ta kërkojmë edhe nga drejtësia kur akuzon vetë Veliajn. Nuk mund të kërkojmë prova nga prokuroria për akuzat ndaj tij dhe të mjaftohemi me përshtypje për akuzat që ai ngre ndaj të tjerëve.
Standardi i provës nuk mund të ndryshojë sipas simpatisë për akuzuesin. Prandaj nuk kam asnjë arsye të vë në dyshim të drejtën e Erion Veliajt për të mbajtur ditar, për të shprehur mllef apo për të bërë politikë nga burgu.
Kam vetëm një rezervë. Të mos na kërkohet ta lexojmë ditarin si procesverbal.
Sepse ditari është rrëfim personal. Procesverbali është dokumentim i një ngjarjeje. I pari na tregon çfarë mendon dhe çfarë pretendon autori. I dyti synon të dokumentojë çfarë ka ndodhur.
And between what is claimed to have happened and what is proven to have happened, lies the entire difference between propaganda and truth.
A diary is not a record. And anger, however understandable, is not evidence.