HOT NEWS/ Smuggled stones hidden in cocaine containers are discovered!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

'The last brides of Albania'/ How do they live today and do they regret the choice they made (Video)

2022-12-10 14:49:48Aktualitet SHKRUAR NGA REDAKSIA VOX

'The last brides of Albania'/ How do they live today and do they

Only a dozen "sworn virgins" are left in the world, as an ancient Balkan tradition where women live while men die.

As a 23-year-old woman living in the mountains of northern Albania, she made a life-changing decision. Only a few "sworn virgins" are left in the world, as an ancient Balkan tradition.

"Albania was a country of men and the only way to survive was to become one", says Gjystina Grishaj.

As a 23-year-old woman living in the mountains of northern Albania, she made a life-changing decision. She vowed celibacy and promised to live the rest of her life as a man. Gjystina's family has been living in the region of the Great Highlands of Lëpuša for more than a century.

A valley nestled deep between rugged mountains, it is one of the few areas where the tradition of burrnesha still exists: a centuries-old practice in which women swear an oath before village elders and live as men. These women are known as burrnesh, or sworn virgins.

There are many unmarried women in the world, but they are not married. A woman dedicates herself only to family, work, life, to maintain her purity", said Gjystina, now 57 years old.

For many women born in earlier times, changing their sexual, reproductive and social identities was a way to enjoy freedoms that only men could experience. Becoming a man allowed women to dress like men, act as heads of households, move freely in social situations, and take on jobs traditionally reserved for men.

Since she was young, Gjystina or Duni, as she is known to those closest to her, was determined to be independent. She never imagined a traditional life like the others who get married, do housework and wear dresses.

Instead, after her father's death, she decided to become a vowed virgin so that she could lead the family and take on jobs to support them financially.

“Ishim jashtëzakonisht të varfër. Babai më vdiq, nëna ime kishte gjashtë fëmijë, kështu që për ta bërë më të lehtë për të, vendosa të bëhesha burrneshë dhe të punoja shumë”,- thotë ajo.

Gjystina jeton në një fshat të largët. Shpesh nuk ka valë as për të folur në telefon dhe dimrat e ashpër bëjnë që rruga për në Lëpushë shpesh të jetë e bllokuar nga bora dhe të ndërpritet energjia elektrike.

Ajo drejton një shtëpi të kthyer në bujtinë për turistë, punon tokën dhe kujdeset për kafshët e saj. Si burrneshë dhe kryefamiljare, ajo ushtron edhe artin e bimëve mjekësore për të bërë çajra dhe vajra shëruese, një aftësi e trashëguar nga babai i saj.

"Ai kujdesej shumë për barërat medicinale dhe më mësonte edhe mua dhe do të doja shumë që këtë praktikë ta trashëgojë edhe mbesa ime Valerjana, edhe pse ka zgjedhur një rrugë tjetër", thotë Duni.

“Sot askush nuk tenton të bëhet virgjëreshë e betuar”, thotë Valerjana Grishaj. "Vajzat e reja as që e mendojnë të bëhen virgjëresha të betuara. Unë jam një shembull i vërtetë i kësaj”.

E rritur së bashku me hallen e saj në Lepushë, Valerjana zbuloi se mundësitë për gratë në këtë zonë ishin minimale, me një pritshmëri për t'u martuar në moshë të re.

"Një moment që më kujtohet gjithmonë është kur isha në klasën e gjashtë të shkollës fillore. Një shoqja ime ishte në klasë të nëntë dhe po fejohej. Ishte vetëm 14 vjeç", kujton ajo.

“Ajo më tha se burri i saj nuk do ta lejonte të vazhdonte studimet dhe se duhej të dëgjonte burrin e saj, të qëndronte me të dhe t'i bindej atij”. Në vend që të martohej e re apo të bëhej burrneshë, Valerjana u largua nga shtëpia e familjes në moshën 16-vjeçare për të studiuar regji teatri dhe fotografi në Tiranë.

"Në Tiranë, vajzat dhe gratë kanë më shumë avantazhe dhe janë më të emancipuara. Ndërsa në fshat situata edhe tani është ende njësoj", thotë ajo.

Edhe pse nuk ka shifra të sakta, llogaritet se kanë mbetur vetëm 12 burrnesha në veri të Shqipërisë dhe në Kosovë. Që nga rënia e komunizmit në vitet 1990, Shqipëria ka parë ndryshime shoqërore që nënkuptojnë më shumë të drejta për gratë.

Valerjana e sheh si pozitive që tradita e burrneshës po shuhet. “Sot ne gratë nuk duhet të luftojmë për t'u bërë burra”, thotë ajo. “Duhet të luftojmë për të drejta të barabarta, por jo duke u bërë burra”.

Në vitin 2019, aktivistja për të drejtat e grave Rea Nepravishta protestoi në aktivitetet e Ditës Ndërkombëtare të Gruas në Tiranë. Ajo doli në rrugë me një tabelë të madhe të shkruar "burrneshë", dhe i kishte rënë kryq për ta zëvendësuar më poshtë me fjalët "gra të forta".

Nepravishta beson se vendi është në rrugën e duhur dhe ka bërë "shumë hapa përpara në një periudhë të shkurtër kohe". Sipas UN Women, pjesëmarrja e grave në vendimmarrjen politike dhe ekonomike të Shqipërisë ka përparuar kohët e fundit me përmirësime në kodet dhe proceset zgjedhore, edhe pse ajo mbetet ende e kufizuar dhe hendeku i pagave nuk është trajtuar siç duhet. Deri në vitin 2017, gratë përbënin 23% të anëtarëve të parlamentit dhe 35% të këshilltarëve vendorë.

Por të drejtat e grave kanë një rrugë për të bërë. “Seksizmi, stereotipet gjinore dhe dhuna me bazë gjinore fatkeqësisht janë ende shumë të përhapura në Shqipëri”,-thotë Nepravishta.

Të dhënat nga UN Women tregojnë se pothuajse 60% e grave shqiptare të moshës 15-49 vjeç kanë përjetuar dhunë në familje. Rrënjët e traditës së burrneshës e kanë origjinën nga Kanuni, një kushtetutë e lashtë e përdorur në Kosovë dhe Shqipërinë veriore në shekullin e 15-të, mbi të cilën u organizua shoqëria shqiptare. Sipas këtyre ligjeve patriarkale, gratë konsideroheshin pronë e burrit të tyre. 

“Ato nuk kishin të drejtë të vendosnin për fatin e tyre, apo të zgjidhnin jetën e tyre”, thotë Afërdita Onuzi, një etnografe që ka studiuar burrneshat. "Nëse një vajzë do të fejohej vendosej pa u pyetur kurrë, as mosha që fejohej, as personi me të cilin do të fejohej".

Ndërkohë, ka ende shumë keqkuptime rreth traditës. Të bëhesh burrneshë nuk ishte një vendim i bazuar në seksualitetin ose identitetin gjinor, por më tepër në një status të veçantë shoqëror që u jepej atye që bënin betimin.

“Zgjedhja e një vajze për t’u bërë virgjëreshë e betuar nuk ka lidhje me seksualitetin, është thjesht një zgjedhje për të pasur një rol tjetër, një pozicion tjetër në familje”, thotë Afërdita.

Të bëhesh burrneshë ishte edhe një mënyrë për t'i shpëtuar një martese të rregulluar, pa e çnderuar familjen e dhëndrit. “Ky vendim nënkuptonte se ato mund të shmangnin një gjakmarrje mes dy familjeve”, thotë Afërdita.

Rregullat për gjakmarrjen janë kodifikuar prej kohësh në Kanun, i cili ndihmoi në vendosjen e rregullit në jetën e fiseve në veri të Shqipërisë, veçanërisht gjatë përfshirjes së saj në Perandorinë Osmane. Sipas ligjit të Kanunit, gjakmarrja ishte një detyrim shoqëror për të ruajtur nderin. Ato mund të fillonin me një veprim aq të vogël sa një kërcënim ose një fyerje, por ndonjëherë mund të përshkallëzohej në një vrasje, pas së cilës pritej që familja e viktimës të kërkonte drejtësinë e saj duke vrarë vrasësin ose një mashkull tjetër në familjen e palës fajtore. Për shumë të reja të kohës, betimi për beqari i përjashtonte nga gjakmarrja.

Tradita ka evoluar me kalimin e kohës, duke u bërë disa ndryshime të vogla në zgjedhje. “Dallimi mes burrneshave klasike dhe burrneshave të sotme është shumë i rëndësishëm për t'u theksuar. Sot është një vendim krejtësisht personal”, thotë Afërdita.

Gjystina nuk u detyrua të bëhej burrneshë, përkundrazi, ajo e zgjodhi vetë. E rritur në Shqipërinë komuniste, ajo ndjeu se burrat në atë kohë kishin shumë më tepër liri.

“Kishte shumë momente që ti konsideroheshe e pabarabartë”, thotë ajo. “Gratë ishin shumë të izoluara, ishin të kufizuara në punët e shtëpisë dhe nuk kishin të drejtë të flisnin”.

Familja e saj, veçanërisht nëna e saj nuk e miratoi zgjedhjen e saj, e shqetësuar se ajo po sakrifikonte mundësinë e saj për tu bërë nënë dhe për të krijuar një familje të saj. Për Gjystinën, sakrifica u shpërblye.

“Kur vendosa të bëhem burrneshë, fitova më shumë respekt”, thotë ajo. Por të tjera zgjodhën të bëhen burrnesha sepse ndiheshin më shumë si burra.

"Kurrë nuk jam shoqëruar me femra, por gjithmonë me meshkuj. Kam dalë në lokale, kam pirë duhan…”, thotë Drandja, një burrneshë që jeton në qytetin bregdetar të Shëngjinit.

“Gjithmonë jam ndjerë si burrë”. Për Dranden, adoptimi i kësaj praktike ishte një mënyrë për të shijuar liritë e burrave si pirja e duhanit dhe pirja e alkoolit, elementë të rrënjosur në traditën e burrneshës. Këtu përfshihej edhe pirja e pijes tradicionale shqiptare, rakisë, e rezervuar historikisht për burrat. Tani, Drandja jo vetëm që e pi atë, por edhe e prodhon.

Drandja thotë se zgjedhja për t'u bërë burrneshë i dha më shumë liri në shoqëri. "Kudo që shkoja, merrja respekt të veçantë dhe ndjehesha mirë. Më respektonin si burrë dhe jo si grua... Kështu ndihesha më e lirë,"- thotë Drandja.

Edhe pse është krenar për sakrificat që ka bërë për t'u bërë burrneshë, Drandja pranon edhe ndjenjat e vetmisë dhe thotë se ka pasur edhe dyshime.

"Mendova për një moment se si do të ishte të kisha një fëmijë që mund të kujdesej për mua... Isha shumë sëmurë dhe askush nuk ishte afër për të më ndihmuar. Por ishte vetëm për një moment, një sekond".

Në atë kohë, duke u përballur me një shoqëri me mundësi të kufizuara për gratë, ato që u bënë burrnesha e shihnin zgjedhjen e tyre si një fuqizim.

"Ishte një lloj proteste e shndërruar në sakrificë”, thotë Afërdita. Megjithatë, duke zgjedhur të jenë burra, ato po forconin pa dashje normat gjinore duke pranuar rolin e gruas si inferiore. Edhe në kryeqytet, jeta për të rejat sot mund të jetë e vështirë. Valerjana nëpërmjet rrjeteve sociale u mundua të fliste për të drejtat e grave por mori shumë mesazhe negativë.

"Kam marrë shumë mesazhe nga burrat, madje edhe mesazhe kërcënuese për jetën... duke më sfiduar pse po flisja për të drejtat e grave", thotë ajo.

Ajo ka fotografuar tezen dhe burrneshat e tjera, si një mënyrë për të dokumentuar një traditë në zhdukje. “Shpresoj që brezat e ardhshëm të interesohen për këtë temë, sepse është pjesë e historisë sonë si traditë”, thotë Valerjana.

"Now you don't need to be a bachelor to enjoy the freedoms. As a modern woman you don't need to swear." The judge does not focus on the price she paid for respect, the sacrifice of her female identity, but on the freedom her decision gave her.

"There will be no more wives, I will be the last," she says. She admits that while she might not make the same decision today, if she could go back in time, she would do it all over again. "I feel proud to be a man, I have no regrets"./ BBC


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×