
In the summer of 1989, Francis Fukuyama presented his vision of the end of history. He argued that, since liberal-democratic capitalism is the best possible social order, no other progress was possible except the gradual realization of this preferred order throughout the world.
But the “end” lasted only three decades at most, and now we find ourselves at the opposite extreme: the dominant idea today is that the liberal-democratic capitalist world order, with its complex rules guaranteeing basic human rights (freedom of speech, universal healthcare, public education, and so on), has collapsed. It is being replaced by a savage world where “big fish eat little fish” and ideologies are no longer taken seriously, because what matters is pure economic, military, and/or political power.
Therefore, US President Donald Trump did not intervene in Venezuela to restore democracy there; he did so, it seems, to gain free access to the country’s vast oil and mineral reserves. Similarly, Russian President Vladimir Putin invaded Ukraine to seize territory and restore the Great Russia that existed before the Bolshevik Revolution and, in a different form, after it.
The dominant worldview today is a realism freed from all illusions and ideals. If you are a small country, accept that you must live in fear. If you have excessive power, you must use it – but be careful, principles do not matter. In this new post-ideological world, it is often said that the mask of human rights, respect for the sovereignty of other states and so on, has been removed.
But none of this is true. Our post-liberal world is more imbued with ideology than the liberal-democratic order was. Trump’s MAGA vision is pure ideology, even if it is contradicted daily by his actions. Steve Bannon, a key ideologue of Trumpian populism, is portrayed as a Leninist working to destroy the state. But under Trump, the American state machine has become stronger and more dominant than ever, routinely violating existing laws and interfering in democratic processes and markets. For MAGA, “free speech” is the privilege of the powerful to insult and humiliate the weak (immigrants, non-whites, and sexual minorities), not the power of the oppressed and exploited to have their voices heard.
E njëjta gjë vlen për Izraelin dhe Rusinë, për të përmendur vetëm dy shembuj. Izraeli tani është i prekur nga fundamentalizmi sionist, i cili përdor Testamentin e Vjetër për të legjitimuar kolonizimin brutal të Gazës dhe Bregut Perëndimor. Po ashtu, Putin e legjitimon pushtetin e tij me një ideologji euroaziatike që kundërshton liberalizmin individualist perëndimor dhe supozohet se vlerëson vlerat tradicionale të krishtera. Duke i dhënë përparësi komunitetit, individët duhet të jenë të gatshëm të sakrifikojnë veten për shtetin.
Në këto linja, Alexander Kharichev, një ideolog kryesor i Putin-it, ka formuluar tiparet themelore të Homo putinus, me atë që supozohet të jetë “natyra e tij vetëflijuese”: “Për ne, vetë jeta duket se ka shumë më pak rëndësi se sa për një Perëndimor. Ne besojmë se ka gjëra më të rëndësishme se thjesht ekzistenca. Ky, në thelb, është themeli i çdo besimi.”
Në të gjitha këto raste, nuk po e shohim aspak botën ashtu siç ajo është në të vërtetë: “realizmi” dominues shpërfill ideologjinë ekstreme që i nevojitet status quo-së për të riprodhuar veten.
Ky tension qëndron në themel të një prej tipareve kyçe të botës së sotme: gjithnjë e më shumë shtete mbështeten te banda të armatosura kriminale për të ruajtur pushtetin e tyre. Haiti, i ndëshkuar për më shumë se 200 vjet për revolucionin e tij të suksesshëm të udhëhequr nga skllevërit, është vetëm rasti më ekstrem i një të ashtuquajturi shtet i dështuar, me bandat që kontrollojnë 80% të territorit. Tani, gjëra të ngjashme po ndodhin në Ekuador (ku bandat pushtojnë hapur pjesë të qyteteve) dhe në ato pjesë të Meksikës që janë plotësisht nën kontrollin e karteleve të drogës.
Në këtë kontekst, duhet përmendur edhe Korpusi i Gardës Revolucionare Islamike dhe politika e moralit në Iran. Ata funksionojnë si një forcë policore ideologjike dhe shpesh shkojnë në ekstreme që duket se e turpërojnë qeverinë. Le të rikujtojmë vrasjen e Mahsa Amini, pasi u arrestua nën pretendimin se e kishte mbajtur në mënyrë të papërshtatshme shaminë e saj të kokës. Pastaj ishte Grupi Ëagner, që qeveria ruse e përdori për të ruajtur mundësinë e mohimit për operacionet ushtarake jashtë vendit. Në fund, grupi u kthye kundër regjimit të Putinit.
Por rasti më i dukshëm janë kolonët izraelitë që po terrorizojnë hapur palestinezët që jetojnë në Bregun Perëndimor. Ata veprojnë si një lëvizje e pavarur, duke kryer krime që variojnë nga djegia e shtëpive dhe ullishtave të palestinezëve deri te sulmet dhe vrasjet e palestinezëve vetë. Ndërkohë, Forcat e Mbrojtjes të Izraelit vetëm vëzhgojnë, duke ndërhyrë vetëm nëse palestinezët kundërshtojnë aktivisht kolonët. Edhe këtu, një bandë kriminale tolerohet dhe, madje, inkurajohet nga një shtet që dëshiron të ruajë mundësinë e mohimit të arsyeshëm.
Pastaj vjen Trump. Më parë nxitës i një kryengritjeje kundër institucioneve kushtetuese në SHBA, ai tani po zbatojnë kolonizimin e vet të brendshëm duke dërguar agjentë të militarizuar të Emigracionit dhe Doganave (ICE) (dhe jo më Gardën Kombëtare) në qytete të udhëhequra nga demokratët për të terrorizuar banorët e tyre. ICE-ja ka rritur numrin e stafit me 120% që kur Trump u kthye në Shtëpinë e Bardhë, duke rekrutuar 12,000 agjentë dhe oficerë të rinj përmes një fushate që synonte nacionalistët e bardhë dhe duke u dhënë armë pas vetëm 47 ditësh trajnimi. Me fytyrat të mbuluara, ata funksionojnë si kolonët e vetë Bregut Perëndimor të Trump-it, duke hyrë me forcë në shtëpitë e njerëzve pa urdhra gjyqësorë. Një prift meksikan që punon në Minneapolis e përshkroi ICE-n si më keq se kartelet e drogës në vendin e tij.
Megjithatë, ka një ndryshim kyç: Ndryshe nga kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu apo Putin, Trump nuk ruan asnjë distancë nga banda e tij kriminale. Ai është komandanti i tyre i drejtpërdrejtë dhe po i urdhëron ata të injorojnë institucionet demokratike dhe dëshirat e autoriteteve lokale.
Kështu, si shefi ekzekutiv, Trump është njëkohësisht zbatuesi kryesor i ligjit amerikan dhe lideri kryesor i bandës. Kjo të sjell në mendje vëzhgimin e G. K. Chesterton se: “Krishterimi është e vetmja fe në tokë që ka ndjerë se të plotfuqishmëria e bën Zotin të paplotë. Vetëm Krishterimi ka ndjerë se Zoti, për të qenë plotësisht Zot, duhet të ketë qenë një rebel po aq sa edhe mbret.” Me një dozë ironie, mund të themi se Trump në praktikë përpiqet të funksionojë si Zoti i krishterë: mbreti de facto i SHBA-së, duke drejtuar vendin e tij kryesisht me dekret, dhe njëkohësisht rebeli kryesor kundër shtetit.
Sjellja e fundit e Trump-it e bën këtë paradoks edhe më të dukshëm. Ai së fundmi ka ngritur një padi kundër Shërbimit të të Ardhurave të Brendshme (IRS), duke kërkuar 10 miliardë dollarë dëmshpërblim nga një agjenci federale që ai vetë mbikëqyr. Duke pretenduar se i është bërë një padrejtësi në kapacitetin e tij personal, duket se ai do të ketë fjalën e fundit për faktin nëse do të largohet me një marrëveshje dhe se cila do të jetë shuma e saj.
Edhe disa ligjvënës republikanë kanë shprehur shqetësime për një padi që e bën Trump-in njëkohësisht paditës dhe të paditur, dhe ai e ka pranuar “pozicionin e tij të çuditshëm”, ku duhet “të bëjë një marrëveshje – të negociojë me veten”. Siç vëzhgoi Adam Schiff, senator demokrat nga Kalifornia: “Duhet t’i njohësh një lloj merite të çuditshme për guximin e jashtëzakonshëm të këtij mashtrimi. Thjesht të godet pa mëshirë.”
We’ve seen something similar before, not in reality, but in a movie: Woody Allen’s early masterpiece, Bananas (1971). In a courtroom scene, the protagonist and defendant, Fielding Mellish, acts as his own lawyer and questions himself, shouting aggressive questions at the empty witness stand, then returns to his seat and gives confused, vague answers. Half a century later, reality has caught on.
Project Syndicate