"Amanet the children"/ Memories of the former deputy: The guards took him by force at midnight to shoot him and with a trembling voice...

2022-10-25 09:27:30Histori SHKRUAR NGA LEKA TOTO

"Amanet the children"/ Memories of the former deputy: The guards took

Leka Toto was born in Tirana on February 14, 1934. After finishing high school at the Tirana gymnasium, he was able to start his studies at the Faculty of Law of the State University of Tirana, but in 1956, he was arrested and sentenced to 15 years of imprisonment, being accused of attempted escape. He was released from prison in 1964 (where the convicts worked for the construction of the Superphosphate Plant in Laç), but the ordeal of the sufferings of Leka Toto, who is also the son of Ismet Toto, the well-known publicist and politician of the Bird Monarchy period (and the grandson of Et'hem and Selaudin Toto, who was shot with the Group of Deputies in 1947), will not end there: he works as a manual laborer first in agriculture and then as an ironworker in construction enterprises, always under pressure of the class struggle, as a "declassed man".

In December 1990, he engaged with the democratic movement and processes and, starting from this, in the elections of March 22, 1992, he was elected deputy of the Democratic Party for the area of ​​Delvina and Saranda. Then for several years he served as a functionary (organization branch) in the Democratic Party, where he was also a member of the presidency. Leka Toto passed away in 2001, after a serious illness. Having a wide cultural background, in his youth Leka Tota was engaged in various writings, mainly of a literary and philosophical nature, but without ever attempting to publish, due to the effect of the family biography. He was able to achieve this only after the 90s, where he explored the genres of prose, journalism, drama and translation, managing to publish several works, among which we can mention: "Sakipi", "Vetkryqezimi",

FRAGMENT FROM THE AUTOBIOGRAPHICAL BOOK "I'M READING MYSELF"

The cell was wider than under the stairs, much higher and fortunately boarded. In the ceiling there was a small square window crossed from where you could see the sky in four pieces, as Migjeni says in his verse. In the middle of it hung a dim electric lamp that burned day and night.

I sat down next to the wall next to the gate, supported my back and gathered my legs, wrapping them with both hands. I couldn't be more collected. It seemed to me that the thoughts in my head had accumulated so tightly that they had lost their form. They could not be separated from each other. They swirled in a viscous blur as their erratic movements caused me pain.

It didn't take long, as much time as the brain, as always in such cases, feels it necessary to protect itself: suddenly the bunches of pines withered away. Since I was little, I believed that someone above me, fate or god, in difficult moments, conscious or not of them, revealed my future through legible signs.

They don't forget me. I don't know how such a belief was born in me, but without a doubt, the confessions of my grandmother and the troubled life of not being able to decide independently, always in the hands of others, influenced its conception.

Pine spoke very clearly. A fire would start and the one that would burn was obviously me. The excited imagination began its flight without a definite orientation, but its stops were not unreasonable. People on pyres of burning wood and inquisitors looming before them smugly serving the god devoutly.

Haunted, I muttered to myself to each of them: "And this one is burning." After making a wide circle under the sky that weighed like an inverted qivir, I stopped by a pale man with a sparse beard, who, sitting in an armchair, was reading a poem. It was Dostoevsky of a well-known portrait. His words "and they would have burned Christ" rang out.

The question stuck in my brain like a nail: "Do they burn them or do they want to burn themselves?". Forty years have passed and I have not been able to answer this question, which I believe will die out with me. Either way, one thing is clear, in this world there are people who burn and people who warm themselves in their fire. Apparently, I was a dubious member of the first group, perhaps chance had thrown me there.

This I am not yet able to share, but I can certainly say that I had no desire to burn. As there were several piles of pine trees in front of the seller, my mind concluded that fate wanted me to burn up, not immediately, but within a few years. And so it actually happened. We prisoners were crushed in a smoke-filled fire, without bursting into flames, without making light.

Dera e rëndë u hap me forcë. Sipas rregullit, gardiani më vuri prangat dhe të dy e përshkuam korridorin e gjatë pa thënë asnjë fjalë. Hymë në një dhomë të madhe përballë. Mbas një skrivanie ishte ulur një oficer, mbi të, afër tavanit, ndodhej një dritare e gjerë me hekura të kryqëzuara. Në mes të dhomës një karrige e betonuar, e palëvizshme, mbi të cilën më urdhëruan të ulesha. Menjëherë pas meje hynë disa oficerë, duhet të ishin gjashtë a shtatë, më rrethuan dhe filluan të më pyesin pa respektuar asnjë lloj radhe.

Ç’kërmiteshin, qeshnin, talleshin, më shtynin, me goditnin, por për fat të mirë jo fort… “Ç’ke bërë kundër pushtetit? Ku doje të shkoje? Revolucioni hungarez…”?! I përsëritën disa herë këto pyetje si një rreth djajsh, kur papritur një kolonel trupmadh me fytyrë përbindëshi uli kokën e m’u afrua: “Po bandillin Fatmir, e njeh? Ai i ka thënë të gjitha. Të gjithë të tjerët heshtën”. ‘E njoh, por ai s’ka ç’të thotë për mua’, thashë me zë të dridhur.

Koloneli drejtoi trupin dhe bërtiti: “S’ka ç’të thotë për ty, eee?!”, duke më goditur aq fort me pëllëmbën në fytyrë, sa rashë për tokë me gojën plot gjak. Mbasi më shkelmoi dhe një herë në brinjë me majën e çizmes, m’u drejtua “Kaq për sot, nëse nesër do të vish me këto mend, do të të mbys. Largohu”. Më ndihmoi të ngrihem një oficer i ri dhe për krahu më nxori nga dhoma. Aty më priste gardiani që më ktheu në birucë pa më thënë asnjë fjalë.

U mbështeta pas murit. Isha krejt i trullosur. Faqja më digjej flakë, më rrihte e më rëndonte, syri gati i mbyllur. Gjakun që më mbushte gojën e gëlltisja poshtë, nga frika se po të pështyja gardiani do më rrihte se bëra pis birucën. I dërrmuar, i poshtëruar, i pazoti për gjithçka, shpërtheva në një ngashërim pa zë si fëmijë. Disi u çlirova, ndërsa mendimi se kjo do të përsëritej nesër, pasnesër e kush e di ku do të ishte fundi i saj, brenda meje vuri në lëvizje idenë e vetëvrasjes. Kurrë ndonjëherë më parë në jetën time s’isha ndalur pranë saj.

Nuk e di pse m’u fanit në trajtën e një sfinksi jo më prej guri të gërryer nga rrebeshet e motit, por si një statujë e derdhur në një përzierje metalesh shumëngjyrëshe. Vetëtinte nën rrezet e diellit të zjarrtë. Më nguliti dy sytë e tij të bardhë. U drodha i tëri. Në bardhësinë e tyre përpiqesha më kot të lexoja diçka. Me siguri në ta vallëzonte enigma që s’mund të mendohet. Gjaku më rrihte në kokë me rrëmbim e ndjeja se po më shtynte në kujtime vetëm të dëgjuara prej meje nga të parët e mi.

…Vetëvrasja pa dyshim është një konflikt i fortë emotiv, ku të gjitha ndjenjat asgjësojnë njëra-tjetrën me dhimbje e mizorisht. Në ato çaste ndodhesh në mes një shkretëtire prej hiri të një planeti ku nuk ka jetë, por kur ajo sublimohet tragjikisht në një princip moral. të mirëfilltë, tingujt e një flauti hyjnor, që agonizojnë në zemrën e çdo njeriu, të joshin të ecësh tërë endje në rrugën e hirtë të Qenies së vërtetë.

Siç thotë Hamleti në monologun e tij të famshëm, “mendimi nisi të zverdhë ngjyrën e rezolutës”, brenda meje. Ideja e vetëvrasjes filloi të sprapset e m’u duk se u ndal atje ku nuk arrija ta shquaja. “Duhet të bësh diçka që ta vlejë të japësh jetën për të”. Ka kaluar një kohë e gjatë, me sa duket jeta tek unë po shuhet natyrshëm. Nuk kam mundur, të paktën deri tani, të ravijëzoj se ç’ka është kjo diçka. Në çaste të vështira, i ndodhur në krizë të thellë shpirtërore e kam mohuar ekzistencën e saj, por shumë shpejt e kam riprodhuar jo i bindur plotësisht, pa e njohur.

…Mbas dite në fund të nëntorit. E ftohta e hidhur tërë lagështi e Tiranës kish depërtuar dhe në muret e qelisë sime. Por dridhesha, dhëmbët kërcisnin e kur mendoja si do kalonte nata pa mbarim, më ngriheshin leshrat përpjetë. Krejt i pafuqishëm nga mungesa e ushqimit herë pas here bëja lëvizje gjimnastikore për t’u ngrohur qoftë edhe për pak çaste. Pastaj shtrija trupin disi i lirshëm mbi dysheme dhe ashtu i rraskapitur prisja gjumin duke soditur nga dritarja e kryqëzuar ku retë fluturonin njëra pas tjetrës pa u ndjerë.

Nuk po vinte. Nisa të lëviz. Dora më ndeshi në pak çaj të derdhur pak më parë. U krijuan disa njolla mbi të cilat dridheshin rrezet e zbehta te llambës që s’shuhej tërë natën. Dalëngadalë të ndrojtura filluan të afrohen dhe erdhi një çast e u bashkuan, lëngjet e tyre u përzien. Megjithëse ishte po ai lëng i murrmë i çajit reflekset ndryshuan. Para syve të mi mbeti vetëm një njollë, e cila, si zakonisht, ndodhte këto kohët e fundit i harruar nga hetuesit, merrte trajtat e shquara të një kompozimi anonim. M’u paraqit një çift i mbërthyer në akt seksual në një pozicion krejt të pavolitshëm me dy kokat në drejtim të kundërt si në letrat e bixhozit.

Nuk arrija të kuptoja pse piktori i kishte vendosur në këtë mënyrë, ku ishte qëllimi i tij. Rreth kokës së atij që dukej si mashkull shtrihej një pjesë dyshemeje shumë e pastër dhe e ndriçuar mirë; vështrimi i tij tretej i përhumbur diku përtej saj ku fillonte hija që i vinte rrotull dhomës, ndërsa koka e femrës ndodhej e zhytur në njolla të vjetra e të linte përshtypjen se po kënaqej me kundërmimin e tyre të ndyrë. Fërkova sytë dhe mënjanova pak kokën time me shpresë se kompozimi do të zhdukej, por s’ndodhi ashtu. Në të kundërt, trupat e dashnorëve lëvizën bashkë me mua të ndezur nga një epsh i paparë. Për një çast thashë me vete: “Mos po marrosem”?!

…Ndërrimin e gardianëve në mesnatë e dëgjova, s’më zinte gjumi. Duhet të ketë qenë aty rreth orës dy kur një ulërimë e llahtarshme shqeu heshtjen e mbarsur të asaj godine të nëmur me dhembje e brenga nga më të ndryshmet. “Nuk ndahena”! bërtiste njëri zë fuqishëm, ndërsa tjetri që me sa dukej po largohej nëpër korridor më i dobët “Amanet fëmijët”! Këto fjalë u përsëritën disa herë të përziera me zhurmën e këmbëve të policëve dhe thirrjet e tyre të shkurtra “shpejt, shpejt”!

E morën për ta pushkatuar të gjorin. Të gjithë në qelitë e tyre, të tmerruar ndjenin dhembjen e tjetrit si të ishte e tyre. Dridhesha i tëri. Një portë qelie u mbyll e përplasur me forcë. M’u duk sikur më goditi në gjoks e më flaku në mur. Heshtja pa u ndjerë hipi në fronin e saj për pak kohë e pa shqetësuar.

I mbeturi vetëm brenda katër mureve që i zinin frymën herë pas here lëshonte një ulërimë të frikshme si ajo e qenit që ndjell mortje. Sot gjahun vdekjes po ia dhuronin të tjerët, nuk kishte nevojë të endej pas tij e t’i ngulte kthetrat duke gulçuar. Ata që e duan marrëzisht jetën e tyre, marrëzisht mendojnë se duke vepruar kështu e largojnë nga vetja.

Gabojnë rëndë, vdekja është fundi i jetës dhe një pjesë integrale e saj, në krahët e së cilës do mbarojmë të gjithë; nuk duan të kuptojnë se ajo nuk është një armik jashtë nesh, por një dëshirë e jona e brendshme për heshtjen dhe paqen e thellë të mos ekzistencës. Njeriu i papjekur për vdekjen nuk është i përshtatshëm për shijen e saj, ai vazhdon të mbetet i gjallë e i vdekur njëkohësisht, duke shërbyer si katalizator për komponime të reja të dyshimta në këtë botë.

Britmat therëse po rralloheshin, një nga një ranë në një pellg vaji të turbulluar, në një dënesje që dalëngadalë iu nënshtrua heshtjes enigmatike të gjërave; i bindur për atë që ndodhi me sa dukej u përmblodh. Hamendjet shqetësuese dhe shpresat i braktisi tek e panjohura. Një gjumë i errët me siguri e pushtoi si më ndodhi edhe mua.

Ta gjykosh tjetrin duke u nisur nga vetja, nënkuptohet, është diçka e dyshimtë, po që aty shtrihet një pjesë e madhe e së vërtetës nuk mund ta mohosh. Nuk jemi tepër larg njëri-tjetrit sidomos në raste të tillë…! Meqë jemi kafshë të arsyeshme të shumta janë përgjigjet e zgjidhjet arbitrare. Nyja Gordiane nuk pritet njëherë e përgjithnjë se ajo ka një veçori të mbrapshtë që gjithmonë lidhet vetë përsëri.

The frightened shadows of that long night had hid in their nameless recesses, when my glued lashes barely fluttered. A new day was marked in the cross window square. Several times I came around the room with the impatience of a man who is unconsciously waiting for something. The premonitions in your quintessence cast a dim light on the stage where the drama will be played out next. I have the impression that they come alive when the exhausted reason is at its most extreme limits without realizing it./Memorie.al


Video