DREAM / The Prime Minister resigns and wakes up under the Parisian bridge!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

Interview of life / Ekrem Bardha: Meeting with 6 American presidents

2023-05-13 17:31:45Fokus SHKRUAR NGA REDAKSIA VOX
Interview of life / Ekrem Bardha: Meeting with 6 American presidents
Ekrem Bardha

Erion Habilaj

 Ekrem Bardha is a well-known Albanian-American businessman, philanthropist and one of the most influential people in the United States of America in terms of Albanian issues.

 His life story is impressive and inspiring. He left Albania at a young age in the 50s escaping the regime of the time, after several stops in Greece and Germany he settled in Michigan, USA.

There he built his life, starting by working various jobs until the day came when he became one of the most successful Albanian businessmen in America. Discipline and seriousness at work and ambitions to be someone have made him move forward.

In parallel with the improvement of his work and business skills, he was also very involved with the Albanian issue there, turning into a personality who protected and loved his country. Despite the way he left Albania, despite the persecution his family members had before the 90s, he is one without milk. No party. No hate.

Albania has always been important to him.

Life, work and contacts more important people in the US have made him set priorities in life. During the conversation with Ekrem Bardhë, we understand that no matter how far a person goes, no matter how high he climbs, no matter how rich he is, the mud sweeter than honey seems to him only in his hometown. From the moment he escaped from Albania, he had to wait 40 years to touch this land again.

Therefore, in recent years, he spends a large part of his time in Albania. Longing softens even the stone, they say, and longing makes even Mr. White when he remembers his hometown...

Below is an interview I received from Mr. Ekrem Bardha, which comes today on the occasion of his 90th birthday.  

-Mr. White, thank you for this conversation.

 - I thank you for the invitation you gave me.

-You are constantly between America and Albania, where do you find all this energy...?

I know that may sound like a cliched answer, but it actually is. I have waited a long, long time for the opportunity to come to my homeland. I don't want to waste the years away from my homeland, many things call to me here and I have created many connections, not only socially, but also of an environment that makes me feel good. Everything is different in your country.

- You left Albania early, when you were very young and you are among the rare ones who maintain such close ties with your country, what connects you with Albania, that made you never break away?

I left Albania, not because I didn't want it, on the contrary, I loved it a lot and I love it even more. I did not like the communist regime and this separated me from my country. In Albania I have everything, from the graves of my ancestors, from memories, some of them very painful, such as the shooting by the communist regime of my brother, Sami; I have the years I spent in early youth, but also longing. Several times, during the time that I could not come to Albania, I approached her, I came to the edge of the border and saw our lives, once, my wife Lumturia entered a river that divided the border and crossed the Albanian side of the river, to collect hometown stones, which I still have in my home in Detroit.

- You have an inspiring story, as you fled Albania during the communist regime and settled in the USA after some vicissitudes. After all these years, do you ever go back to the memories, how did you start your life in the promised land? Was it difficult?

We, as a family, have left Albania, looking back. We fled with worry and, although, as I said in the letter I left when we left, that, "my honor does not want me to go to the Greek state", we were still forced.

The road to America has not been easy. On the contrary, troublesome. From the pressure of the Greek Asphalia to make me a collaborator of the Greek service, which I categorically refused, and this pressure lasted over 6 months, day and night, until I left, first to the German state, and then to America.

I loved the job and I never said "no" to it. I have done the most difficult jobs, from being a dishwasher, then to a well-known hair salon, going step by step, until now my family, among others, owns a chain of restaurants. If you say "no" to work once, it will say ten times.

-Did someone help you at that time, who gave you a hand...?

Above all, the system helps you. America is a land of great opportunity. So, it creates the space to do something, to be someone. This is the first "hand" I have been given. The second was the seriousness that America requires. You must be a serious person. Then you learn. To open my first Macdonalds restaurant, I did months and months of courses, unpaid work for a year, then passed various exams, until the company's high authorities approved my entry into this business. So learn, work, be serious, earn trust and give trust. Otherwise it fails. You can invest a lot and earn nothing. There were Albanians who helped me, mostly with their advice. As I have helped others, but not only with advice. Even financially.

- Has it been difficult for you to break into the business world in a country where competition is high?

Of course it has been difficult. America is the land of miracles, but miracles do not fall from the sky. You have to create your name. Through high service, quality, seriousness. And courage. If you don't have courage, stick to your job. When I decided to enter the world of fashion, I was first employed by a master craftsman. Many people, even from the family, told me that this is not the profession for us, that we will fail. However, soon, our salon, the "White" salon, became the most frequented place in Detroit, where the political and financial elite of the city, famous people, came.

-What was that skill that stood out in you and made you move forward?

I think that in my life as a business person I have had three skills or qualities: seriousness at work. I took every job very seriously. Whatever. I submitted to it and then I submitted to it. I saw it as a temporary challenge. Then, take care of the name of what we would undertake. We were concerned that the name "Bardha", either in the beauty salons or in the restaurants, was heard for the quality, the service, the newness it conveys. We have succeeded. Finally: to make the impossible - possible. Anywhere. When I was offered to buy the Iliria newspaper, I thought long and hard. I had no experience in the media, although I followed and read a lot. They told me, give it up, it's not your world. I thought about it and said to myself, "you can do it". Iliria became the most popular Albanian-American newspaper in the USA and a powerful supporter of lobbying for the independence of Kosovo. She has received the highest praise from the political elite of the White House. So, what I thought was impossible, we made possible.

- Do you have an advice for young businessmen, how should they be to work in this field?

They must take their work seriously and be loyal to it. If you take it easy, that is, with a sleepy mind, you remain on the road. I'll give you an example: a young businessman in the USA wanted to open a restaurant and asked my brother for temporary financial help. I met him and asked him what he knew about restaurants. He said to me carelessly, "here, I open it, a kitchen, service, it walks by itself". I told my brother, you can give him the help, but you will have lost and this will fail. And it failed. Young people in Albania, young businessmen, must be serious, have courage and treat seriously the people they work with.

-You grew up in the USA, professionally, but also as a person, what did that country teach you?

America taught me many things, above all tolerance in thought and loyalty in social and political relations. When I came to America I was still a young man, who had had many events in life, since the very treatment that had been given to us had been cruel. We escaped, but we loved Albania, we escaped together with the rogues, but even the houses we left behind were demolished by the state, made into ruins. Then he executed my brother. America taught me to see things through mature thinking and not hatred. I had gone with hatred, but in the meetings I had with Fan Noli, Abaz Ermenji, father Rexhepin, with many Albanian patriots, then with politicians of the leadership body in the USA, with congressmen or senators, I learned that a regime is overthrown through thought, that independence of Kosovo is achieved through the support of a great power like the USA.

In 1966, I met Professor Abaz Ermenjin. In Paris. I was seething about communism and had gone to get his opinion on what we were going to do. The professor started talking to me at length about Kosovo. I didn't really understand why there was all that zeal of the honorable professor for Kosovo, when we had the problem of Albania under communist rule, an open wound that needed to be closed. I apologize and ask permission at the same time, if I could interrupt the professor for a moment and say: "Professor, with all the pain I feel for the division of Kosovo and for the suffering of the Kosovar brothers, I want to tell you that I requested this meeting to we talk about Albania's problems, about the great trouble that has befallen us, about the collapse that we must do to the communist regime and the construction of a democratic system. As a leader of the Albanian political diaspora,

Professor Ermenji listened to me calmly, understanding my concern and said: "Although we are both against the communist system, we still have Albania as a state, while the biggest national problem still unresolved remains Kosovo."

I was impressed. I had gone to talk to him about the fall of power in Albania, he was talking to me about Kosovo.

I said to myself, "this is anti-communist"?

I expected him to talk to me about the regime in Albania. I had fled from there, we had left a brother in the Albanian security prisons and we did not know if he was alive or not.

I was waiting, but he wasn't saying a word to me.

- Yes, Albania, I asked him, finally.

-Leave Albania, he answered. Albania is a state. Good, bad, communism or democracy, it is a state. The problem is Kosovo.

I said, "Professor, can I interrupt you, you have been an exponent, you have been a fighter, you have been like this all your life, when will Albania be freed and democratized?"

- Leave Albania, - he repeated. The current problem is Kosovo. Go back to America. Meet with senators and congressmen, talk to them. The only hope for Albania and Kosovo is America.

I learned to prioritize in my political life. I learned to be tolerant, not, as he told me these days in Drashovica, an intellectual, who boasted, that "I am an extremist nationalist". I said, "here we break together." Extremism is harmful. With whom you want to be an extremist, with your brothers, your friends. Look, I told him, in this hall, where we have gathered for Ismail Qemal Vlora, there are leftists, rightists, ballisticians, and former partisans. With whom you will be an extremist". I have said it and I repeat it, I belong to the right, but I have Albania above all.

- Have you kept any Albanian trait in your character that you show from time to time, what is it?

Yes, I've saved and it's popped up every now and then. I am bringing you an example. When the war in Kosovo began, a senior American politician, Gelbard, began to treat the KLA as terrorists. One day, in his office, he called some well-known patriots and, after we sat down, the first word he said to us was: "KLA is terrorist". I exploded, as Albanians explode, "Shame on you." Then I added that those guys are fighting for their country and shame on you for calling them terrorists. The other friends spoke after me and we spoke so harshly that we thought they might arrest us. You have nothing to do from time to time, the Albanian plantain explodes.

- Have you ever tried to return to Albania during the time when Enver Hoxha was in charge?

No, I haven't tried. My daughter, Donika, intended to come to Albania in 1989, through a group of compatriots, and was sent back to Rinas Airport. I can imagine her situation even now. He had stepped on his parents' land and was not allowed to go any further. We had big problems with the communist state. My brother had been shot. We had escaped. There was no going back.

- I believe that you are the only Albanian, or among the few, who have met with President Nixon. How did your meeting go and what was discussed?

Even now it seems like a dream. Unbelievable. The meeting with the American president Nixon, in 1968. It was probably one of the most special moments of my life and, undoubtedly, it still creates powerful emotions for me today.

Congressman Broomfield, who was a friend of President Nixon, mediated this meeting. In that period, the junta of Greek generals, which had just come to power with a coup d'état, had begun to become a great threat to Albania, where, under nationalist and chauvinist calls, it had reappeared the old Greek megaloide for the annexation of Southern Albania for the so-called Vorio Epirus. The colonels were preparing for military intervention in Korça and Gjirokastër.

I was a fugitive from Albania, but I decided to do something for my country. I knew very well what a Greek aggression and, even more so, if it happened, a Greek annexation could mean. The house would not be the only tragedy.

I reached out to Congressman Broomfield.

He noticed my tense state and asked me:

- Why are you so worried?

I told him about the situation.

He was interested even further.

- Repeat once more, he told me.

He listened to me with great attention.

I told him that I wanted to sensitize the American government about the threat that was being made to Albania by the junta of generals.

Albanian nationalists, legalists and Zogists in America feared that such an annexation was very likely to happen. Although I hated the communist dictatorship, my effort, within the possibilities I had as an American citizen, was to make something for my country out of this menace.

I told him that the Albanian community in Detroit is very concerned about the danger posed to Albania by the Greek Junta.

- What can you do about this vital issue for my country?, I asked him.

-What is your request?

- I say that a reaction must be made in the American Congress.

He thought for a few seconds.

-Në qoftë se je kaq i shqetësuar,të sugjeroj të takohesh me presidentin amerikan, Nixon.

Unë shtanga. Nuk e besova. Si ishte e mundur?

-E kam me gjithë mend, shtoi ai.

-Mund të realizohet ky takim?, e pyeta, ende i shtangur.

-Me siguri, që po.

Isha në zyrën e tij. Ai u ngrit, shkoi në tryezën e tij të punës dhe bisedoi me presidentin Nixon. I tregoi se për çfarë ishte fjala dhe i kërkoi takim.

Pastaj u thye nga unë dhe më tha:

-Presidenti e konfirmoi takimin. Do të bëhet ditën hënë, në Uashington DC.

M’u duk e pabesueshme. I tregova familjes, por jo të tjerëve. Nuk mund ta besoja kurrsesi. Dita më është dukur pambarim e gjatë dhe fjalët që doja të thoja më silleshin ndër mend. Më duhej të zgjidhja fjalët më të përshtatshme, më të sakta, për të zgjuar interesimin e tij.

Shkuam në Uashington bashkë me kongresistin Broomfield, që të dielën. Takimi ishte në orën 11 të mëngjesit. Udhëtuam nga zyra e kongresistit drejt Hotelit Hilton, ku do të bëhej takimi. Nuk e dija se ku ishte hoteli, dhe, po të mos isha me kongresistin, do e kisha vështirë ta gjeja. Kaq i shtangur isha.

Mendova se do të më pushojë zemra. Anglishten nuk e flisja mirë. Mendoja, “kur nuk e flas mirë në një ambient të zakonshëm, si do ia bëj në një takim me presidentin amerikan”?

Broomfield e dinte këtë dhe më tha të kem besim.

Në takim isha unë, kongresisti Broomfield dhe presidenti Nixon. Kur, shoqëruesit e tij i treguan për ardhjen tonë, u ngrit në këmbë dhe bëri disa hapa drejt nesh. Ai ishte njëri ndër miqtë më të ngushtë të zotit Broomfield, të cilin e respektonte, ia dëgjonte fjalën dhe këshillohej me të.

Kisha një emocion të papërshkruar, zemra më rrihte si e zogut, sepse unë pak vite kisha në Amerikë dhe po takoja njeriun më të fuqishëm të botës, presidentin e Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Kisha ankth nga që anglishten nuk e kisha aq mirë. Kongresisti Broomfield ma kuptonte anglishten që flisja, sepse kisha vite që komunikoja me të dhe e kuptonte se çfarë doja të thoja. Më vonë mësova se, si president i SHBA, që funksionon me axhenda të përcaktuara mirë, Richard Nixon i kishte kushtuar shumë kohë të çmuar takimit tonë.

-Në një intervistë të kohëve më parë jeni shprehur se e keni protestuar me pankarta antikomuniste Mehmet Shehun para zyrave të OKB. Por më pas i hodhët pankartat dhe nisët përleshjet me disa protestues grekë. Si është kjo histori?

Në 12 tetor 1960, në Nju Jork erdhi kryeministri shqiptar, Mehmet Shehu. Mërgata politike, e udhëhequr nga Balli Kombëtar, Legaliteti, organizoi përpara selisë së OKB-së një demonstratë të fuqishme, ku hidhte parulla kundër kryeministrit komunist Mehmet Shehu dhe mungesës së lirisë në Shqipërinë komuniste.

Ajo ditë, 12 Tetor 1960, do të mbetet dita e lartësimit të identitetit tonë kombëtar, dinjitetit e krenarisë kombëtare, në të gjithë historinë e diasporës. Rruga, midis të “First Avenue” & 49 Street, u gjakos me gjak shqiptari. Ajo ditë dhe ajo rrugë, do të mbetet rruga e simbolit shqiptar në SHBA, rruga ku diaspora shqiptare, patriotët, atdhetarët e anti-komunistët, që kishin dalë ato ditë kundër Kryeministrit komunist shqiptar, Mehmet Shehut, e harruan atë dhe spontanisht, të motivuar nga një provokacion i rëndë i grupeve shoviniste të diasporës greke, për disa orë u përleshën fizikisht me grekomëdhenjtë, që kishin dalë të protestonin, me parulla dhe flamuj grekë, e që kërkonin nga Kombet e Bashkuara, njohjen e të ashtuquajturit Vorio Epir – Epiri i Veriut.

Kryeministri Mehmet Shehu, ishte përfaqësuesi zyrtar i RPS të Shqipërisë, ndodhej në Nju Jork në Sesionin 15 të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së. Përfaqësues të diasporës greke, të ushqyer nga qarqet shoviniste greke në Amerikë, dhe ato anti-shqiptare minoritare në mërgim, e organizuan këtë demonstratë, me parulla të ashpra provokuese dhe thirrje anti-shqiptare. Ata kishin ngritur zërin duke shfrytëzuar pjesëmarrjen e Mehmet Shehut dhe liderëve nga e gjithë bota, duke kërkuar, sipas tyre, të ashtuquajturat të “drejtat” e nëpërkëmbura të minoritetit grek në Shqipëri, zhdukjen e çështjes çame, dhe mbajtjen në fuqi të Ligjit të Luftës, kërkonin që të merrnin, sipas tyre, gjithë Jugun e Shqipërisë, me pretendime të egra shoviniste, deri në Shkumbin. Diaspora shqiptare ndodhej në të njëjtin shesh, për të protestuar kundër regjimit komunist, që kishte izoluar Shqipërinë dhe dënonte mijëra shqiptarë për fjalën e lirë.

Mehmet Shehu dhe qeveria komuniste në Tiranë ishte armike secilit prej nesh, por Shqipëria na përkiste edhe ne. Mes Shehut dhe Shqipërisë, ne zgjidhnim këtë të fundit dhe nuk mund të lejonim shovinistët grekë, në mesin e Nju Jorkut, të përdhosnin dinjitetin e vendit tonë.

Përplasja filloi duke u goditur fillimisht në distancë, ku në mes qëndronte një rresht me policë amerikanë, ndërsa protestuesit hidhnin mjete të forta dhe parulla fyese e ofenduese, si nga protestuesit shqiptarë dhe turma greke, që ishte më e organizuar dhe e përgatitur për t’ju kundërvënë shqiptarëve, duke menduar se “edhe ata do t’i bashkoheshin atyre, meqenëse kishte ardhur Kryeministri komunist.”

Më pas, gjakrat u ndezën, vendin e fjalëve dhe të sendeve të forta, e zuri përleshja, askush nuk qëndronte mënjanë as që nuk mendonim gjë tjetër, veçse të mbronim dinjitetin e kombit tonë.

Kjo situatë vazhdoi për disa orë, derisa përleshja u vu nën kontrollin e policisë njujorkeze, e cila, kërkoi që protestuesit e të dyja palëve të mos afroheshin shumë afër njeri-tjetrit. Demonstratën dhe përleshjen e përgjakshme, e kanë ndjekur për herë të parë gazetarët e gazetave dhe radiove më të mëdha amerikane. Të nesërmen, ishte hera e parë që shqiptarët “pushtuan” lajmet e asaj dite, në faqet e para të gazetave më të njohura të Nju Jorkut. Të gjitha gazetat, radiot më të mëdha amerikane dhe më prestigjiozet e botës e pasqyruan ngjarjen me tituj te mëdhenj dhe në faqe të parë; disa prej tyre shoqëruar edhe me fotografi përshkruanin se çfarë kishte ndodhur dhe sesi kishte ndodhur. “Neë York Times” – “USA Today” – “Ëashington Post” – “St Petersburg (FL) Times” – Associated Press”, “Denver Post”, “Chicago Tribune”, – “Christian Science Monitor” e të tjera në faqe të parë pasqyruan demonstratën dhe ngjarjen, duke e trajtuar atë si lajm kryesor i asaj dite. Disa prej tyre dolën me tituj të tillë si : “Gjakoset rruga përballë Kombeve të Bashkuara”- “Në Neë York, hapet “lufta” midis Greqisë dhe Shqipërisë” – “Nacionalistët, dhe antikomunistët shqiptarë në Amerikë, për hir të Shqipërisë, dalin e “mbrojnë” udhëheqësin komunist, Kryeministrin Mehmet Shehu”, “Për hir të kombit të tyre – emigrantët politikë shqiptarë për pak e harruan udhëheqësin komunist” – “Shqiptarët, treguan se janë nacionalistë të mëdhenj” – e shumë e shumë tituj të tjerë të kësaj ngjarje.

-Jeni një ndër zërat kryesorë të diasporës shqiptare që keni luftuar për çështjen kombëtare, sa të organizuar janë shqiptarët në SHBA?

Roli i diasporës shqiptare ende nuk është çmuar si duhet. Nuk e di pse. Por, them të vërtetën se, pa rolin historik të diasporës shqiptare, sidomos në SHBA, problemet në Shqipëri do të ishin shumë më të mëdha dhe do të vihej në dyshim pavarësia e Kosovës. Diaspora shqiptare në SHBA, mund të kishte ndasi të veta, por për çështjen kombëtare ishte e bashkuar. Figurat më madhore të saj ishin të bashkuar dhe kishin fituar besimin e qeverisë amerikane. Këto personalitete shqiptare në mërgim, arritën të takohen me figurat më të larta të Amerikës, të kenë kontakte të vazhdueshme me to, të krijojnë një sistem mendimi dhe influence. Më ka rastisur të takohem me 6 presidentë amerikanë, t’i mbështes ata dhe të marr falënderime prej tyre, por asnjëherë për çështjet e mia. Kështu edhe të tjerë, njerëz me integritet.

-Cili është roli i SHBA në raport me Shqipërinë? Keni një këshillë se çfarë politike duhet të ndjekim ne për të mbajtur marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara?

Roli i SHBA në raport me Shqipërinë është vendimtar. Askush të mos ketë dyshim. Tri herë Shqipëria ka shpëtuar prej presidentëve amerikanë, nga Uillson, Klinton dhe Xhorxh Bush – i riu.

Për të patur marrëdhënie të qëndrueshme me SHBA, para së gjithash duhet të jemi seriozë, të ndjekim politikën euroatlantike, të heqim dorë nga “lëshimet” ballkanike”, sajesat e çastit… Shqipëria nuk bëhet nga pjesa, por nga tërësia e mendimit europian.

Askush nuk mund ta kërcënojë Amerikën, aq më tepër nuk mund ta bëjnë këtë politikanë liliputë shqiptarë.

-Me ndërrimin e sistemit politik, ju u kthyet në vendlindjen tuaj në Shqipëri. Kishin kaluar thuajse katër dekada, përse vendosët të riktheheshit?

Po unë e kisha ëndërruar kthimin në Shqipëri. Mezi kisha pritur. Isha i gatshëm të kthehesha, dhe u ktheva, nga të parët. Kisha mbështetur proceset demokratike në Shqipëri, bile jam ndër të parët, në mos i pari, që kam organizuar ardhjen në Kongresin Amerikan të figurave kryesore të opozitës së vitit 1991, edhe me shpenzimet e mia, i kam shoqëruar, kam organizuar takime, megjithëse kisha shokë që më zemëroheshin se, ata, liderët e opozitës, kishin qenë komunistë dhe nga familje komuniste.

Duke i afruar dhe ndihmuar këta përfaqësues, pata kritika nga të djathtët e Diasporës së Amerikës. Ata mendonin se nuk duhej bashkëpunim me këta përfaqësues të Partisë Demokratike, sepse e kishin prejardhjen nga nomenklatura komuniste e regjimit të Enver Hoxhës.

Madje ata më akuzuan si tradhtar pse po mbështesja përfaqësues komunistë nga Shqipëria. Por, i rritur nën frymën e demokracisë amerikane, unë kisha kuptuar se luftën e klasave që Enver Hoxha e ngriti në Shqipëri për 45 vjet, duhet ta linim pas dhe të shikonim përpara për interesat e vendit tonë. Madje kryetari i Unionit Demokrat Botëror, Alois Mock, më ishte shprehur se “dihet që liderët e Partisë Demokratike të Shqipërisë vijnë nga një e kaluar komuniste, por ne duhet t’u japim atyre shansin dhe mundësinë që të tregojnë se duan realisht të ndërtojnë demokracinë në vendin e tyre dhe të japin prova për këtë”. Unë mendoja se në Shqipëri nuk kishte alternativë tjetër dhe ne duhet t’i mbështesnim ata. E dija shumë mirë se Gramoz Pashko vinte nga një familje komuniste, babai i tij, Josif Pashko kishte qenë Prokuror i Përgjithshëm, i cili kishte dhënë vetëm dënime me vdekje. Por djalit të tij, Gramozit, unë nuk mund t’ia mohoja të drejtën që ai të ishte demokrat dhe të luftonte për demokracinë. Prandaj dhe unë i prita dhe i kontaktova në SHBA me politikanë të lartë, si në Departamentin e Shtetit ashtu dhe në Kongres. Për Sali Berishën nuk kisha dëgjuar shumë dhe nuk e njihja. Dija vetëm se ishte mjek i zoti dhe anëtar i Partisë Komuniste.

Perse u ktheva?

U ktheva për të investuar, për të jetuar, për të qenë përsëri në vendin tim. Dyzet vite në Amerikë nuk ishin të humbura, por tani doja vite në Shqipëri. Dhe erdha.

-Z. Bardha, ne si popull e duam shumë Amerikën, është një nga vendet ku synojmë më tepër të emigrojmë dhe i besojmë shumë amerikanëve kur vijnë në Shqipëri. Ju keni takuar shumë personalitete në Amerikë, po ata a e njohin Shqipërinë dhe si shprehen për këtë vend?

Të jemi të vërtetë. Në fillim kishte pak ose aspak njohuri për Shqipërinë, e aq më pak për Kosovën. Po ju tregoj një rast që flet shumë…

Në vitin 1960, vetëm katër vite pasi unë kisha mbërritur në SHBA, në Detroit, organizova një takim në zyrën e senatorit Philip Hart, i cili përfaqësonte Partinë Demokratike.

Në këtë takim më shoqëronte edhe profesor Luan Gashi, anëtar i Komitetit Qendror të Lidhjes Kosovare, nga Kosova dhe zoti Astrit Sako.

Arsyeja e takimit ishte që të njihnim senatorin amerikan me abuzimet e mëdha që po ndodhnin me shqiptarët në Kosovë. Pasi i shpjeguam me fakte dhe dokumente dhunën, persekutimet ndaj vëllezërve tanë në Kosovë, senatori me shumë sinqeritet tha se nuk kishte asnjë dijeni dhe nuk kishte dëgjuar më parë se ku ndodhej Kosova. Ne kishim marrë me vete një hartë (që duket) dhe ku i shpjeguam pozicionin gjeografik të Kosovës etj. Bëmë edhe një fotografi duke i treguar hartën.

Senatori Hart, pasi dëgjoi gjithçka mbi faktet që ne paraqitëm, na premtoi se të gjitha këto fakte do t’ia kalonte politikës së Uashingtonit, si dhe na siguroi se personalisht do të ngrinte zërin e tij në senat mbi të drejtat e njeriut, sepse nuk mund të lejohej që të shkeleshin ato në mënyrë aq flagrante.

Ishte njëri ndër takimet e para me një personalitet të lartë të politikës amerikane. Senatori Hart, ndryshe nga sa kisha menduar më herët, të dukej se e kishe njohur prej kohësh dhe se me të mund të flisje krejt lirisht. I qetë në pamjen e tij, serioz dhe me një integritet të lartë, politik e moral, ai të krijonte mjedisin e duhur, për të biseduar lirisht, hapur, me sinqeritet dhe pa droje.

-Por pas viteve ‘90 ju investuat në Shqipëri, në një restorant që edhe sot shërben si pikë referimi, Piazza, gjithashtu prodhoni një nga verërat më të mira në Shqipëri. Keni dashur patjetër të punoni edhe në këtë vend?

Po, kam dashur me patjetër. Jo vetëm unë, por edhe fëmijët e mi. Kam dashur të punoj në atë punë që bëj më mirë, ku kam pasur më shumë sukses. Dhe hapa restorantin “Piazza”, që u bë më i miri. Por edhe vend takimesh të figurave të njohura. Kur ndodhi eksodi i madh i shqiptarëve të Kosovës, viti 1999, restoranti ynë, Piazza, nën drejtimin e Donikës, siguronte çdo ditë ushqim për 220 të ardhur, plotësisht me investimet tona, dhe këtë e kishte gjënë më normale në botë.

-Ndryshe nga ju, shumë biznesmenë të tjerë ngurojnë që të vijnë në Shqipëri, madje disa që kanë provuar janë larguar sërish. Pse ndodh kjo?

Përse nuk vijnë? Mendoj se është e qartë. Pengesat që u dalin përpara. Ne, unë dhe Donika bija ime, kemi ftuar dhe kemi sjellë, që në fillimet e ndryshimeve demokratike, biznesmenë të njohur, shqiptarë dhe amerikanë. Që donin dhe duan përsëri të investojnë. Të kthehen të punojnë në vendin e tyre. Dhe, çfarë ndodh? Këtu gjetën prokurorë të korruptuar, gjyqtarë të korruptuar, drejtues te korruptuar. Ata ua prenë rrugën, dhe këta biznesmenë shkuan më pas të investonin në Malin e Zi apo në Maqedoni.

Drejtuesi i një dikasteri, i një drejtorie, më parë i pyet për fitimet e tij, se sa për fitimet e shtetit. Cili biznesmen i huaj i hyn këtyre gjërave? Jo kushdo mund të ketë durimin tim për të kaluar pengesat e shumta. Prandaj edhe ngurrojnë të vijnë.

Kjo praktikë duhet të marrë fund. Sa më parë, aq më mirë.

-Zoti Bardha, sot Shqipëria është një vend me emigracion shumë të lartë. Nëse ju keni ikur për arsye politike sot të rinjtë ikin për arsye ekonomike. Keni një apel për ata që drejtojnë vendin, por dhe për të rinjtë që kanë një vrull të madh për t’u larguar?

E kuptoj ikjen e tyre, por nuk e miratoj ikjen e tyre. Kush do e bëjë këtë vend? Shkollat po mbyllen, të rinjtë mendojnë për ikjen dhe jo për punën. Ku po venë? Po shteti, ata që drejtojnë vendin, nuk mendojnë për këtë. Rreth 1 milion e 700 mijë shqiptarë janë larguar në tri dekada. Një e treta është larguar. Ata që drejtojnë vendin duhet të dinë se këta njerëz, për të jetuar, me dinjitet e jo si raja, duan punë, duan siguri, duan perspektivë. Rotacioni në pushtet i të njëjtëve njerëz nuk është zgjidhje e besueshme dhe, të rinjtë, duke mos besuar tek shteti dhe tek politika, largohen, pa e ditur se bota nuk pret askënd me lule.

-Në këto tre dekada që Shqipëria është në pluralizëm politik, kemi parë shumë njerëz që janë futur në politikë të varfër dhe kanë dalë si biznesmenë, dhe s’kemi thuajse asnjë rast të kenë hyrë biznesmen dhe të jenë larguar të varfër. A janë shqiptarët njerëz të lidhur me paranë?

Poeti Ali Asllani e ka një thënie të mrekullueshme për këtë… për ata politikanë që në mëngjes janë pa brekë dhe në darkë janë milionerë.

Politika në Shqipëri është kapitalizuar. Mendja është lënë jashtë politikës. Kushdo është i lidhur me paranë, por me paranë e ndershme. Ndërsa politika në Shqipëri nuk është e ndershme. Tashmë kemi tridhjetë vite pluralizëm. Ka ardhur koha ta gjejmë fajin edhe tek vetja e jo vetëm tek sistemi që iku e tek Enver Hoxha. Politika po shfaqet gllabëruese. Kam shumë frikë se edhe në rastin e tërmetit do të shfaqet lakmia.

Jetoj prej 60 viteve në demokracinë amerikane dhe ajo më ka mësuar shumë gjëra. Më ka mësuar se duhet të protestosh, por jo me zjarr, flakë, bomba molotov. Kam qenë dhe mbetem kundër çdo zgjidhje të tillë, në të gjitha kohërat dhe në të gjithë sistemet. Shqipëria nuk duhet të preket. Çfarë demokracie është kjo, kur i vihet zjarr dhe njerëzit sulmohen. Nuk e kuptoj kështu demokracinë.

Unë jam për pajtim kombëtar, për zgjidhje sociale, për bashkëjetesë, për mendim të ndryshëm, por jo thirrje lufte, vjedhje, korrupsion…

-Z. Bardha a ju kanë propozuar ndonjëherë të bëheni pjesë e politikës në Shqipëri? Pse keni refuzuar?

Më kanë propozuar, por unë, që ditën kur kam zbritur për herë të parë në aeroportin e Tiranës, i jam përgjigjur kësaj pyetjeje, se, “Unë i takoj së djathtës, por partia ime është Shqipëria”. I këtij mendimi jam edhe sot, pavarësisht se tridhjetë vite më parë, kur ishte fillesa e pluralizmit, kisha oferta të ndryshme.

-Çfarë mendimi keni për emigrantët shqiptarë në Amerikë?

Janë njerëz të mirë që po organizohen, po fillojnë të kenë bizneset e tyre, të krijojnë një lidhje të ndjeshme dhe të mendojnë edhe për vendin e tyre, që është atdheu ynë i përbashkët.

-A jemi më punëtor kur jetojmë dhe punojmë jashtë?

Pa dyshim, jashtë Shqipërisë jemi më punëtorë dhe më të rregullt. Kjo tregon e mund të punojmë ndryshe dhe të jetojmë ndryshe, nëse vendoset me të vërtetë shteti ligjor.

-A ktheheni në vendlindjen tuaj në Kolonjë dhe si e kujtoni fëmijërinë?

I return to Cologne often. These days I was there as well, with my son, Iliri, who is a filmmaker and is preparing a documentary about our hometown. My childhood was through two worlds, which I wrote in my book, "Near and far from Albania". So, it has had its ups and downs, but still beautiful.

- Do you have a longing?

Oh, so long.

Thank you for your time and the answers you shared with our readers!


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×