INCIDENTI/ Digjet Stacioni i Zjarrfikësve, policia: Nuk kishte sistem anti-zjarr!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

Sterilizimi Akademik i Filozofisë në Shqipëri!

15 Mars 2026, 12:20Pikëpamje SHKRUAR NGA DIONIS FURRIKU
Dionis Furriku

Debati mbi rolin dhe funksionin e universitetit në shoqërinë bashkëkohore është bërë gjithnjë e më i pranishëm në diskursin akademik.

Në shumë vende, universiteti nuk perceptohet më si hapësirë e prodhimit të ideve dhe e reflektimit kritik, por gjithnjë e më tepër si një institucion i orientuar drejt menaxhimit administrativ dhe performancës burokratike.

Në këtë kontekst, pedagogë dhe studiues kanë vërejtur se transformimi i universiteteve moderne shpesh shoqërohet me një reduktim të dimensionit intelektual të tyre.

Siç thekson edhe pedagogu i filozofisë Alment Muho, universiteti rrezikon të shndërrohet në një strukturë ku sfida kryesore është menaxhimi dhe jo krijimi konceptual apo ideor.

Përvoja e studimit të filozofisë në Shqipëri gjatë viteve të fundit duket se e konfirmon këtë shqetësim. Filozofia, e cila historikisht është konsideruar si një nga disiplinat më të rëndësishme për zhvillimin e mendimit kritik, shpesh reduktohet në praktikën akademike në një seri procedurash formale.

Në vend që të shërbejë si një hapësirë ku studentët zhvillojnë ide, sfidojnë autoritetet teorike dhe ndërtojnë perspektiva të reja konceptuale, procesi akademik shpesh përqendrohet në përmbushjen e kërkesave formale për kalimin e provimeve dhe përfundimin e cikleve të studimit.

Ky fenomen krijon një paradoks të dukshëm në sistemin arsimor shqiptar. Nga njëra anë, numri i të diplomuarve në universitet rritet çdo vit; nga ana tjetër, perceptimi publik për cilësinë e arsimit dhe për rolin e universitetit në prodhimin e elitave intelektuale duket se bie vazhdimisht.

Në auditorët universitarë shpesh ndihet një atmosferë apatie intelektuale, ku diskutimet filozofike – të cilat duhet të përbëjnë zemrën e një departamenti filozofie – zëvendësohen nga një logjikë mekanike e përgatitjes për provime dhe plotësimit të krediteve akademike.

Në këto kushte, studentët mësojnë të përshtaten me sistemin dhe jo ta sfidojnë atë. Ata mësojnë të riprodhojnë ide ekzistuese, por jo domosdoshmërisht të krijojnë ide të reja.

Diploma universitare shndërrohet kështu në një simbol formal të statusit arsimor, por jo domosdoshmërisht në dëshmi të një formimi të thellë intelektual.

Në këtë mënyrë, universiteti rrezikon të humbasë një nga funksionet e tij historike më të rëndësishme: prodhimin e elitës intelektuale të shoqërisë.

Kjo situatë ngre gjithashtu një pyetje më të gjerë mbi rolin e intelektualit në shoqërinë shqiptare. Në traditën e mendimit modern, figura e intelektualit është lidhur ngushtë me angazhimin kritik ndaj realitetit shoqëror.

Jean-Paul Sartre e përkufizon intelektualin si një figurë thelbësisht të angazhuar, e cila duhet të përdorë dijen dhe autoritetin e saj për të ndërhyrë në çështjet shoqërore dhe politike, duke refuzuar neutralitetin dhe duke sfiduar status quo-në (Sartre, Plaidoyer pour les intellectuels, 1972). Në këtë kuptim, intelektuali nuk është thjesht një specialist akademik, por një ndërgjegje kritike e shoqërisë.

Megjithatë, kur institucionet akademike nuk arrijnë të kultivojnë mendimin kritik, edhe roli i intelektualit dobësohet.

Në një kontekst të tillë, filozofia – disiplinë që historikisht ka qenë e lidhur me kritikën e strukturave të mendimit dhe të pushtetit – rrezikon të shndërrohet në një praktikë akademike të sterilizuar.

Tradita filozofike e ka vendosur gjithmonë theksin mbi rëndësinë e pyetjes kritike. Sokrati, për shembull, e ndërtonte metodën e tij filozofike mbi dialogun dhe dyshimin sistematik, duke e konsideruar kërkimin e së vërtetës si një proces të vazhdueshëm pyetjesh (Plato, Apology).

Po kështu, në filozofinë moderne, Immanuel Kant e përkufizon iluminizmin si daljen e njeriut nga “papjekuria e vetëshkaktuar”, duke theksuar se mendimi kritik kërkon guximin për të përdorur arsyen në mënyrë autonome (Was ist Aufklärung?, 1784).

Kur filozofia institucionalizohet në një sistem akademik që vlerëson më shumë formalitetin sesa reflektimin kritik, rreziku është që ajo të humbasë pikërisht dimensionin që e bën filozofi.

Në vend që të shërbejë si një praktikë e gjallë mendimi, ajo mund të reduktohet në një disiplinë të menaxhueshme akademikisht – një proces që mund të përshkruhet metaforikisht si “sterilizim akademik”.

Një nga faktorët që kontribuon në këtë fenomen është transformimi më i gjerë i universiteteve bashkëkohore. Studiues të arsimit të lartë kanë vërejtur se universitetet moderne janë gjithnjë e më të orientuara nga indikatorë sasiorë të performancës, si numri i publikimeve, i krediteve apo i diplomave të dhëna.

Siç argumenton Bill Readings në analizën e tij të universitetit postmodern, institucioni universitar rrezikon të zëvendësojë idealin e kulturës me logjikën e performancës administrative (The University in Ruins, 1996).

Në këtë kontekst, edhe programet akademike shpesh reformohen në funksion të logjikës së menaxhimit dhe të tregut të punës. Një shembull i tillë mund të shihet në transformimin e programeve të studimit nga “Filozofi” në “Filozofi dhe Etikë” në disa universitete shqiptare.

Ndërsa ky ndryshim është prezantuar si një përpjekje për modernizim dhe për lidhje më të drejtpërdrejtë me nevojat praktike të shoqërisë, ai ka ngritur gjithashtu shqetësime mbi identitetin akademik të disiplinës.

Filozofia, në traditën e saj klasike, nuk është kufizuar kurrë në një fushë të vetme. Mendimtarë si Platon, Aristotel, Kant, Hegel apo Friedrich Nietzsche e kanë konceptuar filozofinë si një kërkim gjithëpërfshirës mbi natyrën e realitetit, dijes dhe ekzistencës njerëzore.

Në këtë kuptim, reduktimi i identitetit të saj në një orientim të veçantë – siç mund të perceptohet në formulimin “Filozofi dhe Etikë” – mund të krijojë rrezikun e një fragmentimi konceptual të disiplinës.

Një problem tjetër lidhet me mënyrën se si diploma filozofike perceptohet në opinionin publik dhe në tregun e punës.

Në një kontekst ku studimet filozofike shpesh janë tashmë të nënvlerësuara, paqartësia mbi identitetin e programit mund të dobësojë edhe më tej statusin e tij akademik. Studentët mund të gjenden përballë një identiteti profesional të paqartë, duke mos qenë qartësisht të identifikueshëm si filozofë apo si specialistë të etikës.

Megjithatë, problemi themelor nuk qëndron vetëm në emrin e programit të studimit. Ai lidhet me një transformim më të thellë të universitetit si institucion.

Kur universiteti fillon të funksionojë kryesisht sipas logjikës së menaxhimit administrativ dhe të performancës numerike, dimensioni i tij intelektual rrezikon të dobësohet.

Në vend që të jetë një hapësirë ku lindin ide dhe zhvillohen debate kritike, universiteti mund të shndërrohet në një strukturë që prodhon kryesisht diploma.

Në fund të fundit, pyetja që lind nuk është vetëm nëse universiteti shqiptar po humbet karakterin e tij intelektual. Pyetja më e rëndësishme është se çfarë ndodh me një shoqëri kur institucionet që duhet të prodhojnë ide fillojnë të prodhojnë vetëm diploma.

Një shoqëri mund të ketë një numër të madh të diplomuarish, por nëse i mungon mendimi kritik, ajo rrezikon të mbetet intelektualisht e varfër.

Megjithatë, historia e filozofisë tregon se mendimi kritik nuk shuhet lehtësisht. Për sa kohë ekzistojnë individë të gatshëm të pyesin, të dyshojnë dhe të kërkojnë kuptimin e botës, filozofia do të vazhdojë të mbijetojë edhe përtej kufizimeve institucionale.

Në këtë kuptim, e ardhmja e filozofisë nuk varet vetëm nga strukturat administrative të universiteteve, por edhe nga përkushtimi intelektual i studiuesve dhe studentëve që zgjedhin të vazhdojnë traditën e mendimit kritik.

Referenca

Kant, I. (1784). An Answer to the Question: What is Enlightenment?
Plato. Apology.
Readings, B. (1996). The University in Ruins. Harvard University Press.
Sartre, J.-P. (1972). Plaidoyer pour les intellectuels.


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×