METAMORFOZA / “Më ndihmo në këtë orë të ligë o Gjigant”: I Gjati bëhet fetar, i lutet portretit të vet në mur!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

A është mungesa e fëmijëve ngjitëse? Një libër i ri ofron disa arsye befasuese se përse njerëzit nuk bëjnë fëmijë

10 Nëntor 2026, 23:22Lifestyle SHKRUAR NGA REDAKSIA VOX

A është mungesa e fëmijëve ngjitëse? Një

The Economist/ Nga karrocat e qenve në Korenë e Jugut te çiftet që shtyjnë prindërimin deri në moshën kur biologjia nuk pret më, një libër i ri analizon krizën demografike që po ndryshon botën. Dhe përgjigjja nuk gjendet vetëm te çmimet e banesave apo vështirësitë ekonomike.

Në Korenë e Jugut, shitjet e karrocave për kafshët shtëpiake kanë tejkaluar ato për foshnjat. Në Japoni, disa faltore bekojnë më shumë qen sesa bebe. Dikur besohej se një çift që merrte një qen po përgatitej për të pasur fëmijë. Sot, për një numër gjithnjë e më të madh njerëzish, kafsha shtëpiake nuk është më një hap drejt prindërimit, por zëvendësuesja e tij.

Disa kompani kanë nisur madje të ofrojnë leje të posaçme, të quajtur pawternity leave, që punonjësit të kujdesen për një kafshë të re ose të sëmurë.

Këto janë disa nga fenomenet që trajton libri i ri Generation Maybe, i baroneshës Camilla Cavendish, kolumniste e Financial Times, të cilin revista britanike The Economist e analizon në një recension.

Autorja përpiqet t’i japë përgjigje një pyetjeje që po shqetëson qeveritë në të gjithë botën: përse dëshira për të pasur fëmijë po dobësohet edhe në shoqëritë më të pasura?

Një botë me gjithnjë e më pak fëmijë

Të 15 ekonomitë më të mëdha të botës, përfshirë Shtetet e Bashkuara, Kinën dhe Indinë, kanë tashmë norma lindshmërie nën nivelin e zëvendësimit të popullsisë.

Papa Françesku paralajmëroi dikur për një “dimër demografik”, duke e cilësuar egoiste zgjedhjen për të mos pasur fëmijë. Elon Musk e ka përshkruar rënien e lindjeve si rrezikun më të madh me të cilin përballet qytetërimi.

Por përtej deklaratave dramatike, pasojat janë konkrete. Shoqëritë po plaken, ndërsa numri i të rinjve që duhet të financojnë pensionet, shërbimet publike dhe rritjen ekonomike po zvogëlohet.

Sipas disa projeksioneve, Nigeria mund t’i kalojë Shtetet e Bashkuara deri në vitin 2050 dhe të bëhet vendi i tretë më i populluar në botë, megjithëse këto parashikime mbeten objekt debatesh.

Cavendish shkon edhe më tej, duke sugjeruar se ndryshimet demografike mund të ndikojnë në konfliktet ndërkombëtare dhe në ekuilibrat fetarë e politikë. Këto janë hipoteza të autores, jo pasoja të provuara të rënies së lindshmërisë.

Po zhduken edhe kushërinjtë

Një nga pasojat më pak të diskutuara të familjeve me një fëmijë është ajo që demografët e quajnë kin crash, tkurrja e rrjetit familjar.

Pesëdhjetë vjet më parë, një kanadeze 35-vjeçare kishte mesatarisht rreth 20 kushërinj të gjallë. Sot ka afërsisht dhjetë. Në vitin 2095 mund të ketë vetëm pesë.

Sipas një studimi të botuar nga Akademia Kombëtare e Shkencave e SHBA-së, deri në fund të këtij shekulli numri i të afërmve të gjallë për personat 65-vjeçarë mund të jetë 38% më i ulët në shkallë globale krahasuar me vitin 1950.

Pra, nuk bëhet fjalë vetëm për më pak fëmijë. Brezat e ardhshëm mund të kenë edhe më pak vëllezër, motra, halla, teze, xhaxhallarë dhe kushërinj.

A është faji i banesave të shtrenjta?

Kostoja e jetesës dhe çmimet e banesave janë ndër shpjegimet më të zakonshme për rënien e lindshmërisë.

Një studim i Benjamin Couillard, nga Universiteti i Torontos, vlerëson se rreth gjysma e rënies së fundit të lindshmërisë në SHBA mund të lidhet me çmimet e banesave.

Sipas llogaritjeve të tij, nëse kostot e strehimit do të kishin mbetur të qëndrueshme, nga viti 1990 deri në vitin 2020 mund të kishin lindur rreth 13 milionë fëmijë më shumë.

Megjithatë, lindshmëria ka rënë ndjeshëm edhe në vende ku strehimi nuk është domosdoshmërisht aq i kushtueshëm.

Autorja argumenton se një faktor tjetër mund të jetë edhe më i rëndësishëm: çfarë duhet të sakrifikojnë njerëzit për të pasur fëmijë.

Në shoqëritë e pasura, koha ka gjithnjë e më shumë alternativa. Karriera, udhëtimet, liria personale dhe mënyra e jetesës konkurrojnë me përgjegjësitë e prindërimit.

Ndërkohë, shumë prindër zgjedhin të kenë një ose dy fëmijë dhe të investojnë maksimalisht tek ata, me kurse gjuhësh, muzike, sporti dhe edukim privat.

Ky model njihet si prindërim intensiv: më pak fëmijë, por shumë më tepër kohë dhe burime për secilin.

A mund të jetë mungesa e fëmijëve ngjitëse?

Një nga argumentet më interesante të Cavendish është ndikimi i mjedisit shoqëror mbi vendimin për t’u bërë prind.

Autorja përdor termin “ngjitje sociale” për të përshkruar mënyrën se si qëndrimet e miqve, familjarëve dhe komunitetit mund të ndikojnë dëshirën për të pasur fëmijë.

Në TikTok, videot me etiketën #Childfree promovojnë një jetë pa fëmijë, të mbushur me udhëtime, kursime, gjumë pasdite dhe mundësi për pension të parakohshëm.

Edhe televizioni mund të ndikojë.

Studime të mëparshme kanë gjetur se programe si 16 and Pregnant në SHBA dhe telenovelat braziliane që paraqesin familje të vogla kanë ndikuar në qëndrimet ndaj lindshmërisë.

Sipas autores, edhe librat dhe rrëfimet personale që përqendrohen te vështirësitë e martesës dhe prindërimit mund të ndikojnë perceptimin e të rinjve.

Por ndikimi social nuk kufizohet te mediat.

Cavendish përmend gratë polake që shpërngulen në Britani dhe që priren të kenë më shumë fëmijë sesa bashkëmoshataret e tyre në Poloni, duke iu afruar modelit familjar të vendit ku jetojnë.

Kjo sugjeron se vendimi për të pasur fëmijë nuk është thjesht individual. Ai ndikohet edhe nga ajo që konsiderohet normale në shoqërinë përreth.

Megjithatë, termi “ngjitje” është metaforik: mungesa e fëmijëve nuk është sëmundje dhe ndikimi shoqëror nuk e shpjegon i vetëm rënien e lindshmërisë.

Kur vendimi shtyhet derisa bëhet tepër vonë

Një pjesë e madhe e brezit që Cavendish e quan Generation Maybe, ose “Brezi Ndoshta”, nuk është domosdoshmërisht kundër fëmijëve.

Ata thjesht presin.

Presin partnerin e duhur, stabilitetin financiar, shtëpinë, përfundimin e studimeve apo momentin ideal për të krijuar familje.

Por biologjia nuk ndjek gjithmonë kalendarin personal.

Autorja kritikon mënyrën se si disa klinika të fertilitetit paraqesin mundësitë e fekondimit in vitro dhe ngrirjes së vezëve, duke krijuar ndonjëherë pritshmëri më optimiste sesa mbështesin të dhënat.

Suksesi i trajtimeve ndryshon ndjeshëm sipas moshës dhe rrethanave individuale. Në Britani, norma mesatare kombëtare e suksesit për trajtimet me embrione të ngrira është nën 30%, sipas shifrës së cituar në recension, megjithëse interpretimi i saj varet nga mënyra se si matet rezultati.

Problemi nuk prek vetëm gratë.

Edhe fertiliteti mashkullor ndryshon me moshën. Cilësia e spermës mund të përkeqësohet, ndërsa disa kërkime kanë raportuar rënie të numrit të spermatozoideve në popullata të ndryshme. Shkaqet e kësaj tendence mbeten objekt studimi dhe nuk mund t’u atribuohen vetëm produkteve kimike shtëpiake.

Qeveritë duan më shumë bebe, por nuk dinë si t’i bindin qytetarët

Përballë rënies së lindshmërisë, qeveritë kanë provuar fushata nga më të pazakontat.

Në Danimarkë, një fushatë me sloganin Do it for Denmark i nxiste çiftet të shkonin me pushime dhe të përpiqeshin të krijonin familje.

Në Singapor, një këngë rep u bënte thirrje çifteve të kryenin detyrën patriotike duke sjellë fëmijë në jetë.

Rezultatet e politikave që synojnë rritjen e lindjeve kanë qenë shpesh të kufizuara.

Cavendish propozon 11 ide, nga edukimi më i mirë mbi fertilitetin deri te ndryshimi i sistemit arsimor për t’u krijuar të rinjve mundësinë të ndërtojnë familje më herët.

Një prej propozimeve më të debatueshme lidhet me votën.

Demografi Paul Demeny kishte sugjeruar dikur që prindërit të merrnin një votë shtesë për secilin fëmijë, duke e ushtruar atë në emër të tij deri në moshën madhore.

Ideja synonte të balanconte ndikimin politik të një popullsie gjithnjë e më të moshuar, e cila mund t’u japë përparësi pensioneve dhe shëndetësisë ndaj arsimit.

Por një ndryshim i tillë do të ngrinte pikëpyetje të mëdha mbi barazinë e votës.

Nga “Brezi Ndoshta” te “Brezi Jo”

Pyetja kryesore që ngre libri nuk është nëse njerëzit kanë të drejtë të mos bëjnë fëmijë. Kjo mbetet një zgjedhje personale.

Çështja është se miliona vendime individuale, të marra për arsye të ndryshme, po prodhojnë një ndryshim të madh kolektiv.

Më pak fëmijë sot do të thotë më pak prindër potencialë nesër, familje më të vogla, shoqëri më të plakura dhe një ekuilibër të ri ekonomik e politik.

Për Cavendish, dilema është nëse brezi që sot thotë “ndoshta më vonë” do të përfundojë duke thënë “jo”.

Dhe nëse kjo ndodh, bota mund të zbulojë se ndryshimi më i madh demografik i shekullit nuk erdhi nga një katastrofë, por nga miliona njerëz që vazhduan ta shtynin vendimin për të pasur fëmijë.


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×