TË PAPËRGJEGJSHËM / Pemë ullinjsh shekullorë ndezin zjarr për t’u ngrohur, policia: Do ndiqen pemalisht!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

Trump mirëpret paktin e Mekës, por a mund ta zëvendësojë kjo aleancë rolin e Amerikës në Lindje e Mesme?

19 Gusht 2026, 19:53Kosova&Bota SHKRUAR NGA REDAKSIA VOX
Erdogan, Trump dhe Mohammed bin Salman

Al Jazeera/ Marrëveshja e mbrojtjes së ndërsjellë e nënshkruar në Mekë nga Arabia Saudite, Turqia dhe Pakistani 10 ditë më parë është parë nga disa analistë si një sinjal për Washingtonin: disa prej aleatëve më të afërt ushtarakë të SHBA-ve po kërkojnë mënyra të reja për të garantuar sigurinë e tyre, pa u mbështetur vetëm te mbështetja amerikane.

Presidenti amerikan Donald Trump, megjithatë, e ka mirëpritur marrëveshjen.

Në një postim në rrjetet sociale, ai tha se ishte “shumë i kënaqur” që tre vendet kishin nënshkruar marrëveshjen dhe se ajo tregonte se vendet e Lindjes së Mesme po bashkoheshin për të qenë në gjendje të mbroheshin më mirë.

Kryeministri pakistanez Shehbaz Sharif e falënderoi Trumpin pak orë më vonë, duke i atribuar udhëheqjes së tij atë që e cilësoi si shmangie të një “katastrofe bërthamore në Azinë Jugore”.

Megjithatë, pas marrëveshjes qëndron një pyetje e rëndësishme: A mund të zëvendësojë një aleancë e tillë rolin e Shtetet e Bashkuara, aty ku Arabia Saudite, Turqia dhe Pakistani janë mbështetur për dekada?

SHBA-të kërkojnë më shumë përgjegjësi nga aleatët

Qëndrimi i Trump-it nuk është i shkëputur nga politika e tij e përgjithshme ndaj aleatëve. Presidenti amerikan ka kërkuar vazhdimisht që vendet partnere të rrisin shpenzimet dhe përgjegjësitë për mbrojtjen e tyre dhe të mos mbështeten në mënyrë disproporcionale te burimet amerikane.

Në samitin e NATO-s në Hagë, në qershor 2025, vendet anëtare ranë dakord të rrisnin ndjeshëm objektivin e shpenzimeve për mbrojtjen, nga 2% në 5% të Prodhimit të Brendshëm Bruto deri në vitin 2035, pas presionit të vazhdueshëm të Trumpit.

Ndërkohë, presidenti amerikan ka njoftuar edhe reduktimin e ndjeshëm të stërvitjeve të përbashkëta ushtarake me Korenë e Jugut, duke përmendur kostot dhe marrëdhëniet e tij me Korenë e Veriut.

Në këtë kontekst, disa ekspertë e shohin marrëveshjen e Mekës si pjesë të një ndryshimi më të gjerë, ku vendet e rajonit po përpiqen të krijojnë kapacitete më të mëdha për mbrojtjen e tyre.

Sipas Betul Dogan-Akkas, profesore e marrëdhënieve ndërkombëtare në Universitetin e Ankarasë, vendet e Gjirit kanë humbur një pjesë të aftësisë së tyre parandaluese dhe po përpiqen ta rikthejnë atë pa u mbështetur plotësisht te SHBA-të.

Ajo e sheh rolin e Turqisë si një përpjekje të Ankarasë për të treguar se mund të luajë një rol më të madh si garantuese e sigurisë në rajon.

Shtetet e Bashkuara nuk po largohen plotësisht

Jo të gjithë analistët besojnë se Washingtoni po tërhiqet nga Lindja e Mesme.

Umer Karim, studiues i çështjeve të Gjirit dhe Pakistanit, argumenton se prania amerikane do të vazhdojë, por vendet e rajonit po përpiqen të diversifikojnë partneritetet e tyre të sigurisë.

Sipas tij, vendet lokale mund të marrin përsipër një pjesë më të madhe të barrës së mbrojtjes dhe të plotësojnë boshllëqet që krijohen nga varësia e tyre e mëparshme pothuajse totale nga SHBA-të.

Edhe analisti Mansoor Ahmed e sheh politikën amerikane si një tërheqje graduale nga disa përgjegjësi, ndërsa Washingtoni kërkon të forcojë bazën e tij ushtarake dhe industriale dhe t’u kërkojë aleatëve të marrin më shumë përgjegjësi për mbrojtjen.

Megjithatë, sipas tij, marrëveshja e Mekës nuk u krijua si pasojë e drejtpërdrejtë e ndryshimit të politikës amerikane. Ajo ishte planifikuar më herët dhe lidhet kryesisht me shqetësimet e vendeve të Gjirit për gatishmërinë dhe kapacitetin e SHBA-ve për t’i mbrojtur ato.

Turqia kërkon një rol më të madh

Për Turqinë, marrëveshja nuk ka të bëjë vetëm me sigurinë kombëtare. Ajo lidhet edhe me ambicien e Ankarasë për t’u pozicionuar si një ofrues i sigurisë në rajon, dhe jo thjesht si një vend që kërkon mbrojtje nga të tjerët.

Sipas ekspertëve, Turqia ka pasur prej kohësh dyshime për nivelin e garancive që ofron SHBA-të, veçanërisht në një situatë ku aleatët amerikanë në rajon janë përballur me kërcënime të drejtpërdrejta.

Për këtë arsye, marrëveshja shihet si një mënyrë për të krijuar një alternativë shtesë sigurie, pa qenë domosdoshmërisht një lëvizje kundër SHBA-ve.

Çfarë parashikon marrëveshja?

Marrëveshja e Mekës parashikon se një sulm i armatosur ndaj njërit prej vendeve anëtare do të konsiderohet si sulm ndaj të trijave. Formulimi është i ngjashëm me nenin 5 të NATO-s, i cili parashikon parimin e mbrojtjes kolektive.

Megjithatë, marrëveshja nuk do të thotë se Turqia, Arabia Saudite dhe Pakistani do të hyjnë automatikisht në luftë sa herë që njëri prej tyre sulmohet.

Ministri i Jashtëm turk, Hakan Fidan, ka sqaruar se vendi që sulmohet duhet fillimisht të kërkojë ndihmë dhe të përcaktojë se çfarë lloj mbështetjeje i nevojitet, qoftë në formën e inteligjencës, logjistikës apo trupave ushtarake.

Kjo do të thotë se secili shtet ruan të drejtën të përcaktojë nëse, kur dhe në çfarë mase do të ofrojë ndihmë ushtarake.

Një aleancë e re, por jo zëvendësim i SHBA-ve

Analistët janë të kujdesshëm në lidhje me aftësinë e marrëveshjes për të zëvendësuar mbështetjen amerikane. Marrëveshja mund t’u japë tre vendeve më shumë mundësi për mbrojtje dhe të rrisë aftësinë e tyre parandaluese, por nuk krijon menjëherë kapacitete të barabarta me ato të SHBA-ve.

Shtetet e Gjirit vazhdojnë të varen në mënyrë të konsiderueshme nga kapacitetet amerikane. Në rajon ndodhen rreth 50 mijë trupa amerikane, një kapacitet që aktualisht nuk mund të zëvendësohet nga marrëveshja e re.

Megjithatë, marrëveshja e Mekës mund të shërbejë si një shtresë shtesë sigurie për vendet anëtare. Ajo u jep atyre më shumë alternativa dhe mundësi për të reaguar ndaj kërcënimeve, ndërsa në të njëjtën kohë i lejon të ruajnë marrëdhëniet ekzistuese me SHBA-të.

Në këtë kuptim, marrëveshja nuk përfaqëson domosdoshmërisht fundin e rolit amerikan në Lindjen e Mesme, por mund të jetë shenjë e një ndryshimi të rëndësishëm: aleatët e SHBA-ve po përpiqen të marrin më shumë përgjegjësi për sigurinë e tyre dhe të mos varen vetëm nga një fuqi e vetme.


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×