INFORMATION LEAK / Secret communication of socialist deputies about the protest is published

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

IBAR Report - From SPAK to political interventions, the EU tightens conditions for Albania

2026-05-21 17:45:00Politikë SHKRUAR NGA REDAKSIA VOX

Albania this Thursday passed the draft of the EU's provisional common position in the COELA working group, which was held in Brussels. 

The media is already reporting that tomorrow the interim milestone report, otherwise known as IBAR, will be passed to the working group of ambassadors of the 27 EU member states.

The adoption of the IBAR is seen as an important step that paves the way for further advancement of the negotiation process, including the phase of starting the closing of the accession chapters.

The report compares the European Commission's initial draft of 26 February 2026 with the EU Presidency's compromise version of 21 May 2026, identifying 32 substantial changes in 11 key areas.

Meanwhile, details from this report have emerged, where more specific demands and more direct criticisms are made of Albania.

One of the strongest changes is related to SPAK, for which the EU expresses concern about "increased and worrying efforts", including from high political levels, to exert influence over justice institutions.

The report also provides suggestions for other points on which our country should take measures, mentioning for the first time "patronage networks", which the EU considers a problem for equality in elections and state administration.

Excerpt from the report:

1. Structure of the Document. The Commission’s draft of February 2026 (pp. 1-5) opens with a formal Introduction section (Section I) that provides the Commission’s overall assessment of Albania’s progress in Chapters 23 and 24 and explains the basis for the draft position. This Introduction section – which included a broadly positive formulation of Albania’s overall compliance with the interim standards – is completely absent from the May 2026 Presidency text. The May document starts directly with the EU’s Provisional Status Draft, eliminating the narrative of progress and focusing exclusively on outstanding requirements. This structural change is in itself a political statement: the May version is less about acknowledging what has been done and more about specifying what remains unacceptable.

2. Functioning of Democratic Institutions (FDI)

Drafti i shkurtit (f. 7) bën thirrje në mënyrë të përgjithshme për zbatimin e rekomandimeve zgjedhore. Teksti i majit (f. 4) e thekson këtë në mënyrë të konsiderueshme duke e lidhur zbatimin me ‘zgjedhjet e ardhshme bashkiake’, duke krijuar presion të qartë politik kohor. Më domethënës, versioni i majit prezanton dy koncepte krejtësisht të reja që mungojnë në draftin e shkurtit: ai kërkon që Shqipëria të ‘sigurojë një fushë loje të barabartë për të gjithë kandidatët duke marrë masa për të parandaluar keqpërdorimin e burimeve shtetërore dhe levave institucionale, si dhe duke zvogëluar ndikimin e rrjeteve të patronazhit’. Termi ‘rrjete patronazhi’ është i ngarkuar politikisht dhe përfaqëson emërtimin e parë të qartë të BE-së për këtë problem strukturor në kuadrin e pranimit.

Lidhur me funksionin parlamentar, versioni i majit (f. 4-5) shton se harmonizimi legjislativ ‘kërkon një proces të plotë, me kohë të mjaftueshme për konsultime të konsiderueshme’ dhe se proceset e konsultimit duhet të jenë ‘më gjithëpërfshirëse’ si në nivel qendror ashtu edhe në atë lokal. Kjo përfaqëson një zhvendosje nga inkurajimi më i përgjithshëm i transparencës në draftin e shkurtit, në një kritikë specifike për mënyrën se si Shqipëria ka kryer proceset legjislative.

3. Reforma e Administratës Publike (PAR)

 Tri shtesa dallojnë tekstin e majit nga drafti i shkurtit në këtë fushë. Së pari, versioni i majit (f. 5) vëren krijimin e ‘një Komiteti Parlamentar ndërpartiak të dedikuar për reformën territoriale’ – një entitet i ri politik që nuk u shfaq në draftin e shkurtit, duke sinjalizuar ndërgjegjësimin dhe interesin e BE-së për debatin e reformës territoriale në Shqipëri. Së dyti, dhe më e rëndësishmja, teksti i majit (f. 6) shton një kërkesë për të ‘mbrojtur ndarjen e përgjegjësive midis niveleve të qeverisjes qendrore dhe vendore, duke përfshirë autonominë e qeverisjes vendore’ – një referencë që pasqyron shqetësimet në lidhje me centralizimin dhe ekuilibrin kushtetues. Së treti, versioni i majit kërkon që reformat e ardhshme të PAR të kryhen përmes ‘dialogut gjithëpërfshirës me të gjithë palët e interesuara, siç është shoqëria civile dhe përfaqësuesit e pakicave kombëtare’ (f. 5) – duke shtuar pakicat kombëtare si palë të interesuara të qarta, një kërkesë që mungonte në tekstin e shkurtit.

4. Kapitulli 23: Gjyqësori

Teksti i majit (f. 7) hap seksionin e gjyqësorit duke i bërë thirrje Shqipërisë që të ‘konsolidojë zbatimin e reformave përmes Strategjisë së rishikuar të Drejtësisë 2024-2030’ – një dokument specifik politik që nuk shfaqet askund në draftin e shkurtit. Kjo krijon një pikë referimi konkrete kushtëzimi kundrejt së cilës mund të matet zbatimi.

Ndryshimi më i rëndësishëm politikisht në seksionin e gjyqësorit ka të bëjë me sulmet ndaj institucioneve të drejtësisë. Drafti i shkurtit (f. 10) ‘i kërkon Shqipërisë të adresojë në mënyrë efektive përpjekjet e zyrtarëve publikë ose politikanëve për të ushtruar ndikim të padrejtë në institucionet e drejtësisë dhe sulmet personale ndaj gjyqtarëve dhe prokurorëve’. Teksti i majit (f. 7) e transformon këtë në mënyrë thelbësore:

“BE-ja shpreh keqardhje dhe i kërkon Shqipërisë të adresojë në mënyrë efektive përpjekjet në rritje dhe shqetësuese të zyrtarëve publikë ose politikanëve, përfshirë në nivele të larta, për të ushtruar ndikim të padrejtë në institucionet e drejtësisë, duke përfshirë Strukturën e Specializuar për Antikorrupsionin dhe Krimin e Organizuar (SPAK), dhe sulmet personale ndaj gjyqtarëve dhe prokurorëve.”

Katër përshkallëzime janë të përfshira në këtë paragraf të vetëm: (i) shtohet ‘keqardhje’ – shprehja zyrtare e zhgënjimit të BE-së; (ii) ‘rritje dhe shqetësuese’ i paraqet sulmet si përkeqësim; (iii) ‘përfshirja në nivele të larta’ sinjalizon ndërgjegjësim për rangun politik të atyre që janë përfshirë; dhe (iv) SPAK emërohet në mënyrë të qartë si një objektiv që kërkon mbrojtje. Kjo është ndër gjuhët më të forta të prokurorisë në të gjithë dokumentin.

Për më tepër, versioni i majit (f. 7) shton një kërkesë që Shqipëria ‘të mbrojë dhe të ruajë ato standarde [të verifikimit] në një mënyrë të qëndrueshme’ – një përgjigje ndaj shqetësimeve në lidhje me prapambetjen pas verifikimit që nuk ka ekuivalent në draftin e shkurtit.

Katër ndryshime kryesore shfaqen në këtë seksion. Së pari, karakterizimi i korrupsionit përshkallëzohet nga ‘një fushë shqetësimi serioz’ (shkurt, f. 12) në ‘një fushë shqetësimi thelbësor’ (maj, f. 9). Në gjuhën diplomatike të BE-së, ky është një hap i rëndësishëm drejt sinjalizimit se progresi është një kusht për përparim të vazhdueshëm në procesin e pranimit.

Së dyti, teksti i majit (f. 9) shton njohje të qartë të arritjeve të SPAK-ut: ‘BE-ja mirëpret rezultatet e mira të arritura deri më tani nga SPAK dhe gjykatat e tij, përfshirë rastet e korrupsionit në nivel të lartë’. Ky lëvdatë specifike – që mungon në draftin e shkurtit – nuk është thjesht diplomatike: krijon një kontrast të qëllimshëm politik me kritikat për ndërhyrjen e qeverisë në punën e SPAK-ut.

Së treti, versioni i majit prezanton një kërkesë të re (f. 9) që deklaratat publike nga institucionet shtetërore, zyrtarët publikë dhe autoritetet publike në lidhje me hetimet në vazhdim që përfshijnë zyrtarë aktualë dhe ish-zyrtarë dhe anëtarë të parlamentit duhet të respektojnë prezumimin e pafajësisë dhe nuk duhet të ndërhyjnë në procedurat në vazhdim. Ky është një përgjigje e drejtpërdrejtë ndaj rasteve të dokumentuara mirë të komenteve parlamentare dhe ekzekutive mbi rastet e SPAK-ut.

Së katërti, mbi amnistinë dhe programet vullnetare të pajtueshmërisë tatimore, drafti i shkurtit (f. 19) ‘përsërit rëndësinë’ e konsistencës me planet; teksti i majit (f. 10) ‘i kërkon’ Shqipërisë të sigurojë që ndryshimet e ardhshme të ligjit penal të jenë ‘plotësisht të favorshme për planin e vendit për të ulur vazhdimisht korrupsionin’ – një provë më e rreptë dhe me vizion.

6. Liria e Shprehjes dhe Medias

Teksti i majit forcon dispozitën anti-SLAPP duke shtuar ‘të shpejtë’ në thirrjen për ‘përputhje të plotë dhe të shpejtë me Direktivën e BE-së Anti-SLAPP’ (f. 11), dhe shton një kërkesë të re për të ndjekur rekomandimet e BE-së Anti-SLAPP. Më konkretisht, versioni i majit specifikon se zbatimi duhet të sigurohet ‘në veçanti nga pikat e kontaktit të caktuara brenda Policisë së Shtetit dhe brenda shërbimeve të prokurorisë’ – një mekanizëm specifik i llogaridhënies institucionale që nuk shfaqet në draftin e shkurtit (f. 14). Kjo krijon pronarë institucionalë të emëruar për detyrimet e sigurisë së gazetarëve.

Teksti i majit prezanton tre shtesa thelbësore në seksionin e pronës. Së pari (f. 13), ai vëren ‘ndikimin joproporcional në zonat ku banon një numër i madh personash që i përkasin pakicave kombëtare, në zonat me vlerë të lartë ekonomike dhe në zonat bregdetare’ – një deklaratë që mungon plotësisht nga drafti i shkurtit që lidh në mënyrë të qartë dështimet e regjistrimit të pronës me padrejtësinë e pakicve dhe problemin e diskutuar gjerësisht të abuzimeve me pronën bregdetare.

Së dyti (f. 13), teksti i majit shton ‘demonstrimin e progresit të prekshëm gradual deri në tremujorin e dytë të vitit 2027’ si një afat të ri të përkohshëm për regjistrimin e parë të pronave, duke vendosur një moment monitorimi midis objektivave 2026 dhe 2028 të përmendur tashmë në draftin e shkurtit.

Së treti (f. 14), versioni i majit shton se shpronësimet ‘në emër të interesit publik shoqërohen me kompensime të drejta për pronarët e ligjshëm’ dhe bën thirrje për një proces të qartë klasifikimi për pronat për të parandaluar klasifikimin e gabuar. Këto shtesa adresojnë drejtpërdrejt shqetësimet e vazhdueshme në lidhje me abuzimin me shpronësimin në zonat me vlerë të lartë dhe bregdetare.

Dy shtesa në tekstin e majit janë politikisht të rëndësishme. Së pari (f. 14), versioni i majit kërkon që “qasja në arsimin në gjuhën e pakicave duhet të garantohet pa parakushte shtesë ose interpretime tepër të rrepta të pragut të popullsisë”. Kjo trajton një mosmarrëveshje specifike dhe të vazhdueshme në lidhje me praktikat administrative që në fakt kufizojnë mësimdhënien në gjuhën e pakicave. Së dyti (f. 14), teksti i majit i bën thirrje Shqipërisë të “respektojë kuadrin legjislativ, si dhe legjislacionin dytësor në lidhje me çdo reformë zgjedhore dhe administrative” – ??një paralajmërim se ndryshimet e planifikuara zgjedhore nuk duhet të ndikojnë negativisht në të drejtat e pakicave, duke reflektuar ndërgjegjësimin e BE-së për propozimet specifike të reformave në diskutim.

9. Chapter 24: Justice, Freedom and Security

The May text significantly strengthens the demands on police integrity. The February draft (p. 18) notes that “further efforts are needed to address issues of integrity within the police”. The May version (p. 15) replaces this with a call for “decisive and sustained steps”, specifying “continuous and thorough investigations by the Police Oversight Agency, to address the high number of rotations and to ensure merit-based and transparent appointments, transfers and promotions within the police”. This transformation from a general call to a specific institutional reform agenda reflects the EU’s awareness of the particular problems of police governance.

On the FATF issue, the February draft ‘reiterates the importance’ of ensuring that future criminal law amendments are in line with Albania’s plans; the May text (p. 16) ‘urges’ Albania to ensure this and adds the requirement that such amendments ‘advance the fight against organised crime’ – a higher and more specific standard.

The economic section of the February draft (p. 25) identifies ‘weak legal certainty, a high level of informal economic activity’ as ongoing problems. The May version (p. 22) provides a more detailed and critical enumeration, specifically mentioning ‘difficulties with the enforcement of contract law, property rights… shortcomings in the transparency and accountability of state-owned enterprises’ as ongoing constraints on the functioning of the market economy.

Most importantly, the May text introduces a completely new paragraph (p. 22) noting that ‘Albania also needs to address concerns that still exist in the real estate and construction sectors due to corruption, incomplete property title deeds, weaknesses in the legal framework and non-financial transactions.’ This sector-specific criticism, with no equivalent in the February draft, links the construction and real estate sectors directly to corruption and informality.


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×