E GUXIMSHME / Qeveria shqiptare shpëton në çastin e fundit amerikanin me ngjyrë!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

Kur tranzicioni bëhet sistem

8 Qershor 2026, 17:29Pikëpamje SHKRUAR NGA AGRED TAFAJ
Agred Tafaj

Për më shumë se tre dekada, pothuajse çdo problem i Shqipërisë është justifikuar me të njëjtën shprehje: jemi ende në tranzicion. Në teori, tranzicioni ishte menduar si një periudhë kalimtare, një etapë e domosdoshme për ta nxjerrë vendin nga sistemi i vjetër dhe për ta çuar drejt një demokracie funksionale. Por, pas më shumë se tridhjetë vitesh, pyetja që shtrohet natyrshëm është: a jemi ende në tranzicion, apo tranzicioni është bërë vetë sistemi?

Një tranzicion nuk matet me kalimin e viteve, por me arritjen e objektivave të tij. Ai përfundon kur shteti ndërtohet mbi ligjin dhe jo mbi individët, kur institucionet funksionojnë pavarësisht se kush qeveris dhe kur qytetari ndihet i mbrojtur nga sistemi, jo i varur prej tij. Nga shprehja e pakënaqësive të protestuesve sot, duket se ende, shumë prej objektivave mbeten ende të parealizuara.

Sot, jetojmë në një sistem hibrid, ku ekonomikisht pretendojmë tregun e lirë, politikisht pretendojmë demokracinë, por praktikisht vazhdojmë të përballemi me institucione të varura nga drejtues politikë, drejtësi të kontestuar dhe një kulturë politike ku pushteti ka treguar se ka më shumë forcë se ligji. Forma ka ndryshuar, por mekanizmat e kontrollit kanë mbetur të njëjtë.

Në komunizëm, kontrolli ushtrohej hapur përmes partisë, censurës dhe ekonomisë së centralizuar. Në demokraci, pushteti duhet të kufizohet nga ligji, institucionet e pavarura dhe konkurrenca e lirë. Shqipëria sot mbetet një sistem hibrid: zhvillojmë zgjedhje dhe kemi ekonomi tregu, por ndikimi politik mbi administratën, punësimet publike, shpërndarjen e fondeve dhe presioni ndaj institucioneve të varura e të pavarura tregojnë se pushteti vazhdon të ketë më shumë forcë se rregullat që duhet ta kufizojnë atë. Nëse dikur dhuna ishte ideologjike, sot ajo shfaqet në forma më të sofistikuara, si ajo psikologjike dhe ekonomike.

Në thelb, tranzicioni shqiptar nuk ka qenë vetëm një proces transformimi. Ai është kthyer në një mekanizëm që riprodhon vazhdimisht vetveten. Çdo krizë politike, çdo valë emigrimi, çdo protestë apo zhgënjim qytetar rikthen të njëjtën pyetje: pse ende nuk kemi arritur atë ku duhet të kishim mbërritur prej kohësh? Ndoshta sepse një tranzicion i përfunduar do të nënkuptonte institucione më të forta se individët, ligj më të fortë se pushteti dhe qytetarë më të lirë nga varësitë politike. Dhe pikërisht këtu qëndron paradoksi: sa më gjatë zgjat tranzicioni, aq më shumë përfitojnë ata që e menaxhojnë atë.

Prandaj, sfida jonë sot nuk është të reformojë tranzicionin, por ta mbyllim atë. Dita e 6 e protestës po tregon se ne nuk po dalim në protestë vetëm për Projektin e Zvërnecit apo Ndërtimet e Rriollit, apo paketën e maleve. Ne po dalim për gjithçka që nuk ka ndryshuar prej vitesh. Po dalim sepse pas më shumë se tre dekadash tranzicion, shumë prej nesh ende ndihen të pambrojtur përballë shtetit, të papërfaqësuar nga politika dhe të zhgënjyer nga institucionet. Protesta është zëri i një pakënaqësie që është mbledhur ndër vite. Është reagimi i atyre që besojnë se tranzicioni, i cili duhej të sillte demokraci funksionale dhe shtet ligjor, është kthyer në një gjendje të përhershme ku premtimet përsëriten, por problemet mbeten të njëjta.

Dhe ndërsa ngremë zërin kundër kësaj gjendjeje, a jemi gati të kërkojmë jo vetëm fundin e një padrejtësie, por fundin e vetë tranzicionit që e ka prodhuar atë? Sepse asnjë shoqëri nuk mund të ndërtojë të ardhmen duke jetuar pafundësisht në një gjendje kalimtare. Një komb nuk mund të ecë përpara kur çdo brez rritet me premtimin se ndryshimi i vërtetë do të vijë nesër.

Dhe nëse pas më shumë se tridhjetë vitesh vazhdojmë të jetojmë ende në tranzicion, a nuk është koha të pyesim nëse ai ka dështuar të përfundojë, apo është mbajtur qëllimisht i papërfunduar?

*Autori është avokat në Londër dhe ish-student protestues i protestës studentore 2018


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×