ËNDRRA / Kryeministri jep dorëheqjen dhe zgjohet poshtë urës pariziene!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

"Zot mi'Moshe" / A e përmend Moisiun ky mbishkrim 3,800 vjeçar nga Egjipti i lashtë?

20 August 2025, 17:32Histori SHKRUAR NGA REDAKSIA VOX
"Zot mi'Moshe" / A e përmend Moisiun ky mbishkrim 3,800
Moisiu, pikturë e Rembrandt

Një interpretim i ri i mbishkrimeve 3,800-vjeçare të zbuluara në një minierë egjiptiane të bruzit ka rihapur një nga debatet më të diskutueshme të arkeologjisë: A ka ekzistuar ndonjëherë Moisiu, udhëheqësi biblik i Eksodit?

Hulumtuesi i pavarur Michael S. Bar-Ron beson se përgjigjja qëndron në mbishkrimet Proto-Sinaitike të gdhendura në mure shkëmbore në Serabit el-Khadim, një vend miniere në Gadishullin egjiptian të Sinait. Pas tetë vitesh studimi duke përdorur foto me rezolucion të lartë dhe skanime 3D të ofruara nga Muzeu Semit i Harvardit, Bar-Ron thotë se ka zbuluar dy mbishkrime që lexojnë "zot mi'Moshe" - hebraisht për "Kjo është nga Moisiu" - dhe "ne'um Moshe", që do të thotë "Një thënie e Moisiut".

"Zot mi'Moshe" / A e përmend Moisiun ky mbishkrim 3,800
Një mbishkrim proto-sinaitik i diskutueshëm nga Serabit el-Khadim, që disa besojnë se i referohet Moisiut. Foto: Michael S. Bar-Ron / Universiteti Johannes Gutenberg në Mainz

Nëse verifikohen, këto do të jenë referencat më të vjetra mbishkruese jashtë-biblike për Moisiun, një figurë e dokumentuar prej kohësh në traditën fetare, por që nuk është konfirmuar kurrë nga arkeologjia. Mbishkrimet janë pjesë e një grupi prej mbi dy duzinash mbishkrimesh Proto-Sinaitike të zbuluara për herë të parë nga Sir William Flinders Petrie në fillim të shekullit të 20-të. Këto shkrime, të cilat me shumë gjasa janë krijuar nga punëtorë që flisnin gjuhë semitike gjatë mbretërimit të Faraonit Amenemhat III (rreth vitit 1800 p.e.s.), përfaqësojnë disa nga tekstet më të hershme alfabetike të njohura, madje edhe para atij fenikas.

Megjithatë, teoria e Bar-Ronit nuk është pa debat. Në prototezën e tij (ose tezën e hershme), ai sugjeron që këto mbishkrime janë zëri i një shkruesi të vetëm që kishte njohuri për hieroglifet egjiptiane dhe përdorte shkrimin proto-sinaitik për të koduar mesazhe fetare dhe personale. Ai beson se toni personal dhe forma poetike e shkruesit mbështesin një autorësi të vetme.

Mbishkrimet japin më shumë sesa shenja personale të mundshme. Mbishkrimet aty pranë përmbajnë thirrje për "El", hyjninë arkaike hebraike, ndërsa të tjera lavdërojnë Baʿalat, homologun semitik të perëndeshës egjiptiane Hathor. Disa nga mbishkrimet në nder të Baʿalat duket se janë gërvishtur nga ndjekësit e El, duke treguar një përçarje teologjike. Një tempull i djegur kushtuar Baʿalatit dhe mbishkrimet që përmendin “mbikëqyrës”, “skllavërinë” dhe një thirrje për t’u larguar, ndoshta që mund të interpretohet si “niʻmosh” (“le të largohemi”), mbështesin rebelimin fetar dhe largimin masiv, duke kujtuar Eksodin biblik.

Arkeologët kanë zbuluar gjithashtu Stelën e Renisenebit dhe vulën e një zyrtari egjiptian aziatik në vend, duke treguar një prani të fortë semite. Bar-Ron madje spekulon një lidhje me Jozefin biblik, duke bërë krahasime me figura si veziri semit Ankhu, i cili shërbeu gjatë mbretërimit të Amenemhatit III.

Pavarësisht bujës së madhe, jo të gjithë janë të bindur. Sipas The Daily Mail, Dr. Thomas Schneider, një egjiptolog në Universitetin e British Columbia, i hodhi poshtë pohimet, duke i quajtur ato "plotësisht të pavërtetuara dhe mashtruese", dhe duke paralajmëruar se "identifikimet arbitrare të shkronjave mund të shtrembërojnë historinë e lashtë". Shkrimi proto-sinaitik është i njohur për vështirësinë e deshifrimit dhe skeptikët argumentojnë se interpretimet subjektive mund të çojnë lehtësisht në përfundime të gabuara. Por këshilltari akademik i Bar-Ron, Dr. Pieter van der Veen, mbështet kërkimin e tij.

Bar-Ron pranon se kërkimi i tij, i cili ende nuk është rishikuar nga kolegët, është ende në zhvillim e sipër. Ai shpreson që më shumë kërkime ose do të sfidojnë ose do të vërtetojnë më bindshëm pretendimet e tij.

Pavarësisht nëse mbishkrimet i referohen Moisiut apo jo, gjetjet në Serabit el-Khadim megjithatë revolucionarizojnë kuptimin tonë të punëtorëve të lashtë semitë në Egjipt dhe identiteteve të tyre fetare në zhvillim.


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×