Since the beginning of the 2021-2025 legislature, the Institute of Political Studies (ISP) with the support of the Embassy of Switzerland in Albania is monitoring the Assembly and parliamentary activity in Albania. The focus of the project is the quality monitoring of the parliamentary balance, the role of the Assembly and the activity of the deputies, the respect of the Code of Conduct and the legislation on the deputies, as well as the monitoring of the reporting of independent institutions created by law.
Since the beginning of the legislature, ISP has published two monitoring reports, the first report for the period September-December 2021, the second report for the period January-July 2022 and this is the third follow-up report for the period September-December 2022. ISP is the only organization civil society that monitors the Assembly and parliamentary activity since 2016. In function of the monitoring project is the online site www.deputetim.al, where the data is updated, as well as the corresponding application for android devices.
Unlike the routine monitoring practices, ISP has brought innovation through the application of a new methodology, that of classifying the level of efficiency of the deputies, based on the main indicators of the legal and constitutional responsibilities of the deputies. The classification gives citizens the opportunity to get quality information on the role of their representative, MPs and parliamentary political parties, gives them the opportunity to "see in the mirror" their political and parliamentary balance. Contrary to an expected minor part, the absolute parliamentary majority accepts, evaluates and cites the report and its findings. The ISP also connects monitoring with the realization of periodic surveys on public perception of parliament and representation.
MAIN FINDINGS (September-December 2022)
- Parliament had normal and periodic parliamentary activity, remaining the main political decision-making institution. Unlike the previous legislatures, there was no boycott or contestation of the parliament, and the session was not accompanied by violent protests or political acts parallel to the parliament. However, even in this session, the Assembly failed to exercise control over the executive power, the government was not accountable to the parliament, and the latter often equated itself with this power.
- Sesioni u dominua nga retorika e ashpër politike, ligjërimi denigrues dhe i personalizuar, bullizmi dhe devijimi i fjalimeve nga çështjet e rendit të ditës në sulme të personalizuara ose kolektive ndaj rivalëve politikë. Kodi i Sjelljes nuk u respektua dhe masat disiplinore nga Kuvendi ndoqën standarde të dyfishta, duke penalizuar vetëm deputetët e opozitës. Drejtuesit më të rëndësishëm të dy palëve politike ishin edhe bartësit kryesor të kësaj retorike, një zhvillim më negativ në krahasim me dy sesionet e tjera të kësaj legjislature.
- Në aspektin ligjvënës parlamenti miratoi një numër të konsiderueshëm aktesh, të gjitha të iniciativa nga qeveria. Nga 23 nisma ligjvënëse vetëm një numër i vogël ishin realisht nisma serioze dhe individuale Jorida Tabaku (për investimet strategjike, për planifikimin e territorit, për koncensionet), Erjon Braçe (për bujqësinë), Petrit Vasili (për energjitikën), Agron Shehaj (për pronarët përfitues), etj). Disa prej akteve të qeverisë ndoqën procedurë të përshpejtuar dhe u pasuan me kritika serioze për qëllimet e tyre.
- Sesioni reflektoi më shumë ndikimin nga interesat elektorale për zgjedhjet lokale, sesa debatin normal politik. Aktet për reformën territoriale, për taksat, për buxhetin, për policinë bashkiake, për investimet strategjike, për sektorët e energjetikës apo shëndetësisë u panë të lidhura me impaktin elektoral lokal më shumë, sesa në prioritetet programore të shpallura në fillimet e legjislaturës.
- Kuvendi dështoi të krijojë një klimë besimi dhe dialogu politik. Dy komisionet e posaçme, ai për reformën territoriale dhe ai për reformën zgjedhore nuk dhanë rezultate për shkak të përdorimit të vetos nga njëra palë politike, ndërkohë që nuk pati konsensus as për nismat e komisioneve hetimore dhe ato për trajtimin e të kaluarës.
- Kuvendi pati vështirësi të përmbushë funksionin e tij zgjedhor dhe disa vende vakante, përfshirë Avokati i Popullit, nuk arritën të marrin zgjidhje as pas 7 muajsh procedurë parlamentare.
- Jeta parlamentare u dobësua nga problematika brenda opozitës dhe vështirësia për identifikimin e saj në debatet, grupet dhe strukturat parlamentare. Dualiteti i opozitës reflektoi edhe funksione specifike të Kuvendit, siç janë funksionet zgjedhore, ato ligjvënëse dhe ato përfaqësuese.
- Deputetët me vlerësimin më të lartë në këtë sesion parlamentar ishin Jorida Tabaku (PD) dhe Erion Braçe (PS), grupi i PSD dhe PDIU ishin grupet më pak aktive në parlament, qarku Fier ishte më aktivi dhe qarku Shkodër më pak i përfaqësuari, gratë deputete ishin 6% më efikase, sesa deputetët burra. Në total 22 deputetë folën “me heshtje” gjatë katër muajve parlament, si dhe thuajse të njëjtët nuk morën pjesë as në diskutimet në komisionet parlamentare.
- Dy deputetë dhanë dorëheqjen nga parlamenti dhe politika, si dhe katër të tjerë e kanë lajmëruar atë për të konkurruar në zgjedhje lokale, – një zhvillim kritik për besimin e vetë deputetëve tek parlamenti dhe jeta parlamentare në Shqipëri.
- Në sesion u zhvilluan 5 interpelanca dhe një kërkesë u refuzua, ndërkohë 22 deputetë adresuan 43 kërkesa për informacion për institucionet qendrore dhe vendore. Rreth gjysma e deputetëve u përfshinë në aktivitete parlamentare jashtë vendit, si dhe një pjesë e tyre edhe në nënkomisione, komisione të posaçme apo nisma mbështetëse për rininë, politikat gjinore dhe mjedisore.
- Kuvendi nxiti hapjen e tij për vizitorë, grupe të rinjsh, studentë dhe gjimnazistë, u shënuan seanca të hapura me ekspertë dhe historianë, si dhe konsulta me shoqërinë civile për çështjet e integrimit, u promovuan politika gjinore dhe mjedisore, si dhe u nxitën nisma sociale dhe bashkëpunimi më i afërt me parlamentin e Kosovës.
- Kuvendi krijoi një faqe të re online, e cila ende nuk është e plotë, në përpjekje për të rritur informacionin dhe transparencën. Megjithatë asnjë deputet nuk u regjistrua në Regjistrin e konfliktit të interesit apo të dhuratave, pati vonesa dhe mungesa në botimin e dokumentacionit parlamentar, si dhe disa procedura parlamentare u neglizhuan ose anashkaluan.
REKOMANDIME
- Rregullorja e Kuvendit, Ligji për Deputetët dhe Ligji mbi Komisionet Hetimore kanë nevojë për rishikim, plotësim dhe reformim, për t’u përshtatur me sfidat e parlamentit të një vendi në bisedime për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Rekomandimet e detajuara të ofruara nga ISP dhe shoqëria civile në këtë drejtim sugjerojmë të merren në shqyrtim.
- Kuvendi mund dhe duhet të investohet për të forcuar rolin e vet kushtetues, identitetin dhe legjitimitetin, hapësirën për debat më konstruktiv dhe standarde më të larta, për ta shndërruar atë në institucion më produktiv në vendimmarrjen politike dhe jetësimin e demokracisë përfaqësuese.
- Kuvendi mund e duhet të investohet më shumë në drejtim të dialogut politik dhe krijimit të klimës së besimit, përqendrimit te reformat kryesore dhe ndjekjen e një strategjie zhvillimi afatgjatë e të qëndrueshme në funksion të sfidave, me të cilat përballet vendi.
- Kuvendi mund e duhet ta forcojë rolin e vet kontrollues mbi pushtetin ekzekutiv, mund e duhet të krijojë mekanizma që mundësojnë respektimin e afateve ligjore për zgjedhjet e organeve dhe zyrtarëve drejtues që burojnë prej tij, si dhe të reformojë mekanizmin e raportimeve vjetore të institucioneve, për të aplikuar standarde reale transparente dhe llogaridhënëse.
- Kuvendi duhet të forcojë mekanizmat e veta të monitorimit dhe të parandalimit të konfliktit të interesit, si dhe të jetësojë të gjitha parimet e Kodit të Sjelljes, duke ndjekur standarde të njëjta penalizimi për rastet abuzuese si dhe duke shkurajuar retorikat fyese e denigruese në të gjitha instancat e tij të debatit.
- Kuvendi duhet të investohet më shumë për të jetësuar standardet e parlamentit të hapur dhe transparent, me të dhëna të sakta, të shpejta dhe të plota të akteve në shqyrtim, konsultim dhe të vendimmarrjes, me publikimet e detajuara të vendimmarrjeve dhe me aplikimin e seancave të hapura dëgjimore me shoqërinë civile dhe grupet e interesit.
- Kuvendi mund e duhet të nxisë jetësimin në kohë dhe me cilësi të të gjitha përgjegjësive që burojnë nga aktet e brendshme rregullatore lidhur me raportimet vjetore të komisioneve dhe strukturave të brendshme, raportimeve financiare, raportimeve nga të tretët për parlamentin, si dhe me një strategji zhvillimi afatgjatë për të gjithnjë aktivitetin parlamentar.
- The Assembly may have to encourage parliamentary groups and MPs to participate in trainings, to reflect on our practices and those of other countries, as well as to demonstrate more interest and professional knowledge regarding the acts under consideration and parliamentary responsibilities, as well as to are fully invested in the public for a better image of the parliament and parliamentary life in Albania.
/ISP