INSURRECTION/ SP MPs rebel, drag Gjati to vote on territorial division!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

2026-10-13 10:56:00Pikëpamje SHKRUAR NGA MARJANA DODA

By Marjana Doda

A response to Albatros Rexhaj.

Why religion should not become the compass of Kosovo's geopolitical orientation .

In his analysis published in Türkiye Today, titled “Belgrade needs Kosovo to be Muslim. Türkiye should ask why”, Albatros Rexhaj places the election of Justina Shiroka-Pula as president of Kosovo in a broader geopolitical context. According to him, the fact that a Catholic president has been elected in a country with a Muslim majority could serve as an argument for Turkish diplomacy in support of international recognition of Kosovo and as a counter-response to the Serbian narrative that presents Kosovo through the religious identity of the majority of its population.

Rexhaj starts from a fair principle. Turkey should not support Kosovo because the majority of its citizens are Muslim, but because its independence is legitimate, its institutions are sovereign, and its citizens have the right to live in security, regardless of religious belief.

However, this is precisely where the question that the article does not fully address begins. If religion should not determine how Kosovo is judged, why should the president's Catholic affiliation become the starting point of a special argument for Turkish diplomacy? And, if this affiliation was not a determining criterion in her selection, what makes it a new strategic development for Ankara?

This interpretation raises an important question about how Kosovo is perceived outside its borders. However, it risks entering the same interpretive framework that aims to refute the idea that religion is a crucial indicator of Kosovo's political identity and geopolitical orientation.

The problem does not lie in the discussion about religion, its influence, or the role of religious diplomacy. It arises when the religious affiliation of the president is used as an argument to define Kosovo's identity as a state and to assess the degree of its European affiliation.

A president should be valued beyond religious affiliation

Justina Shiroka-Pula was elected with 81 votes in the 120-seat Assembly, at a time when Kosovo’s institutions were facing a constitutional deadline and the risk of new elections. Reporting on her election focused on her profile as an economist, academic and president of the Kosovo Academy of Sciences and Arts, as well as the political compromise that enabled the process to be concluded.

These circumstances are essential to understanding the election. They do not prove that religious affiliation has no importance in public perception, but they show that the process has a political and institutional context that cannot be replaced by a religious reading.

Përvoja akademike, formimi profesional, integriteti, aftësia për të përfaqësuar institucionin dhe mënyra e ushtrimit të mandatit janë kriteret që duhet të udhëheqin vlerësimin e një presidenteje. Përkatësia fetare mund të jetë pjesë e biografisë së saj, por nuk duhet të bëhet as provë e karakterit të shtetit dhe as burim i një legjitimiteti shtesë.

Nëse një presidente katolike do të konsiderohej dëshmi se Kosova është më evropiane, çfarë do të nënkuptonte zgjedhja e një presidenteje myslimane? A do të duhej Kosova të gjente një tjetër mënyrë për të dëshmuar se nuk është një projekt fetar?

Ky është pikërisht kurthi i këtij argumenti. Ai rrezikon të pranojë, qoftë edhe pa dashje, se identiteti fetar i udhëheqësit është një provë e vlefshme për identitetin politik të shtetit.

Në një shtet laik, feja nuk është kriter përfaqësimi

Kushtetuta e Kosovës e përcakton qartë karakterin e shtetit. Neni 8 thotë se Republika e Kosovës është shtet laik dhe neutral në çështjet e besimeve fetare. Ky nuk është një formulim simbolik, por parim kushtetues që përcakton marrëdhënien mes shtetit, qytetarit dhe fesë.

Fakti që shumica e popullsisë identifikohet si myslimane nuk u jep qytetarëve myslimanë më shumë të drejta politike sesa qytetarëve katolikë, ortodoksë apo atyre që nuk identifikohen me asnjë fe. Ata nuk kanë më shumë të drejtë të zgjidhen, të zgjedhin apo të përfaqësojnë shtetin për shkak të përkatësisë fetare. E njëjta vlen në drejtimin e kundërt: një presidente katolike nuk fiton legjitimitet shtesë sepse i përket një komuniteti fetar më të vogël.

Kjo nuk është çështje tolerance, sikur një shumicë të lejonte me dashamirësi praninë e një pakice. Është çështje e barazisë së qytetarëve dhe e të drejtave që u takojnë të gjithëve.

Kosova nuk është laike sepse në krye të saj është zgjedhur një katolike. Ajo është laike sepse ushtrimi i pushtetit, të drejtat qytetare dhe përfaqësimi politik nuk duhet të varen nga feja. Ky parim do të mbetej po aq i vlefshëm edhe sikur presidentja të ishte myslimane.

Prandaj, rëndësia e zgjedhjes së Shiroka-Pulës nuk qëndron te nevoja për ta paraqitur atë si kundërargument ndaj shumicës myslimane, por te mundësia që ajo, si presidente e të gjithë qytetarëve, të përfaqësojë një shtet ku përkatësia fetare nuk përcakton kufijtë e qytetarisë.

Për dekada, diskursi nacionalist serb e ka përdorur përkatësinë myslimane të shqiptarëve si element për të vënë në pikëpyetje identitetin e tyre evropian dhe për ta paraqitur Kosovën si një hapësirë të huaj për traditën e krishterë të Evropës. Kjo është një kornizë politike dhe identitare që duhet analizuar e kundërshtuar me fakte, jo pranuar si pikënisje e detyrueshme e debatit.

Por kundërshtimi i saj nuk mund të mbështetet te ideja se një presidente katolike e bën më të lehtë dëshminë e karakterit evropian të Kosovës. Në këtë mënyrë, feja vazhdon të trajtohet si njësi matëse e përkatësisë evropiane, vetëm se ndryshon drejtimi i argumentit.

Kosova ka një arsye të veçantë për të qenë e kujdesshme në këtë debat. Në diskursin publik të rajonit, identitetet fetare shpesh janë përdorur për të ndarë komunitete që kanë bashkëjetuar, për të vënë në dyshim përkatësinë kombëtare ose për të ndërtuar hierarki simbolike mes tyre. Në disa narrativa, myslimani shqiptar shihet si më pak evropian, në të tjera, katolicizmi paraqitet si një provë më e fortë e përkatësisë perëndimore, ndërsa ortodoksia identifikohet në mënyrë përjashtuese me identitetin serb.

Harmonia fetare, një trashëgimi që mund të bëhet kapital diplomatik

Përgjigjja ndaj paragjykimeve për identitetin shqiptar nuk duhet të jetë përpjekja për t’u dukur më pak myslimanë, më shumë katolikë apo më të përshtatur me pritshmëritë fetare të një publiku të caktuar. Përgjigjja duhet të jetë dëshmimi i vlerave që shqiptarët kanë kultivuar përgjatë historisë, mes tyre bashkëjetesa dhe harmonia fetare.

Kjo harmoni nuk duhet idealizuar sikur historia shqiptare të mos ketë njohur kurrë tensione apo dallime. Vlera e saj qëndron te fakti se përkatësitë e ndryshme fetare kanë mundur të bashkëjetojnë me një ndjenjë të përbashkët identiteti dhe përkatësie shoqërore. Myslimanët, katolikët, ortodoksët dhe njerëzit pa përkatësi fetare mund të ndajnë të njëjtën hapësirë qytetare pa pasur nevojë të heqin dorë nga bindjet e tyre.

Kjo nuk është vetëm një trashëgimi kulturore. Është edhe një mundësi diplomatike.

Unë besoj te diplomacia e butë, te fuqia e kulturës, e fesë, e dijes dhe e komunikimit akademik për të ndërtuar ura mirëkuptimi mes shoqërive. Në një botë ku ndikimi ndërkombëtar nuk ushtrohet vetëm përmes fuqisë ushtarake dhe ekonomike, por edhe përmes kulturës, arsimit, besimit dhe shkëmbimit të ideve, Kosova ka mundësi ta kthejë përvojën e saj shoqërore në kapital diplomatik.

Kultura, institucionet fetare, universitetet dhe akademitë mund të krijojnë hapësira bashkëpunimi që shkojnë përtej diplomacisë tradicionale. Shkëmbimet akademike, projektet e përbashkëta kërkimore, ruajtja e trashëgimisë kulturore, dialogu ndërfetar dhe bashkëpunimi mes institucioneve mund ta paraqesin Kosovën si një shoqëri që nuk i sheh dallimet si pengesë, por si pjesë të një realiteti të përbashkët.

Harmonia fetare nuk duhet përdorur si dekor diplomatik apo si slogan që përsëritet sa herë që vihet në dyshim identiteti shqiptar. Ajo duhet të jetë e dukshme në jetën institucionale, në respektimin e komuniteteve, në edukimin e brezave dhe në marrëdhëniet e Kosovës me botën.

Turqia, bashkëpunim pa reduktim identitar

Thirrja e Rexhajt ndaj Ankarasë ngre një çështje legjitime në pamje të parë. Si mund ta përdorë Turqia peshën e saj rajonale për të zgjeruar njohjen ndërkombëtare të Kosovës dhe për të mbështetur integrimin e saj euroatlantik? Por lidhja e kësaj kërkese me përkatësinë katolike të presidentes kërkon një shpjegim që argumenti i tij nuk e jep.

Pra si shndërrohet ky fakt simbolik në ndikim konkret diplomatik?

Nuk duhet të harrojmë se politika turke në Ballkan udhëhiqet nga interesa politike, ekonomike dhe strategjike. Ankaraja mban marrëdhënie të rëndësishme si me Kosovën, ashtu edhe me Serbinë. Ky realitet sigurisht nuk e zbeh vlerën e partneritetit turko-kosovar, por tregon se mbështetja e Turqisë nuk mund të shpjegohet vetëm përmes afërsisë historike apo fetare.

Nëse Rexhaj kërkon një angazhim më të madh të Ankarasë, argumenti duhet të identifikojë instrumentet konkrete që Turqia mund të përdorë për të zgjeruar njohjet dhe për të forcuar subjektivitetin ndërkombëtar të Kosovës. Përkatësia fetare e presidentes mund të dëshmojë pluralizmin e shoqërisë kosovare, por nuk provon se ajo krijon mundësi të reja diplomatike apo ndryshon llogaritjet e shteteve që ende nuk e njohin Kosovën.

Padiskutim, Kosova ka interes të thellojë bashkëpunimin me Turqinë dhe të përfitojë nga lidhjet e saj kulturore, ekonomike e politike, mbi bazën e interesave të përbashkëta dhe rezultateve konkrete. Ndërkohë, zgjerimi i njohjes ndërkombëtare kërkon angazhim në Evropë, në botën myslimane, në Azi, në Afrikë dhe në organizatat ndërkombëtare, përmes strategjisë, argumenteve juridike e politike dhe punës institucionale. Ankarasë duhet t’i kërkohet më shumë angazhim diplomatik, jo t’i paraqitet përkatësia fetare e presidentes si argument për këtë angazhim.

Të mos biem në kurthin e religjiozitetit të debatit

Kosova duhet të tregojë kujdes që të mos bjerë në kurthin e fetarizimit të debatit politik, një kornizë që Serbia sikundër e theksova më sipër e ka përdorur herë pas here për ta interpretuar çështjen e Kosovës përmes përkatësisë fetare të shumicës së popullsisë. Kur statusi, identiteti dhe orientimi ndërkombëtar i Kosovës paraqiten si çështje që duhen shpjeguar përmes raportit midis islamit dhe krishterimit, debati zhvendoset nga e drejta, sovraniteti, institucionet dhe vullneti politik i qytetarëve drejt një ndarjeje fetare që nuk duhet të përcaktojë legjitimitetin e shtetit.

Feja le të jetë pjesë e vlerave shoqërore, kulturore dhe njerëzore, por jo përcaktuese e orientimeve dhe interesave gjeopolitike të Kosovës. Nuk mund të bëhemi pjesë e këtij kurthi, i cili më shumë sesa bashkon, ndan. Shqiptarët, sot më shumë se kurrë, duhet të jenë bashkë, të bashkuar nga historia, interesat kombëtare dhe vizioni për të ardhmen, jo të ndarë nga përkatësitë fetare.

Pikërisht për këtë arsye, përpjekjet për t’iu kundërvënë narrativës serbe nuk duhet të mbështeten në të njëjtën premisë që synojnë të rrëzojnë, sikur identiteti fetar të ishte kriter i përkatësisë politike apo qytetërimore. Nëse Kosovës i kërkohet të dëshmojë karakterin e saj evropian duke vënë në pah përkatësinë katolike të presidentes, rrezikohet që, pa dashje, të pranohet ideja se një identitet fetar e bën një shtet më evropian se një tjetër.

The response to the instrumentalization of religion cannot be its instrumentalization in the opposite direction. The heritage of interfaith coexistence is an asset that must be promoted through cultural, academic and interfaith diplomacy, but not to introduce Kosovo into a competition of religious symbols with Serbia or any other actor. It must demonstrate the maturity of Albanian society, respect for pluralism and equality of citizens.

Kosovo does not have to prove that it is less Muslim to be European. Its European identity is determined by the quality of its institutions, democratic standards, respect for rights and the secular character of the state. Religion must remain a space of freedom, faith and coexistence, while Kosovo's geopolitical orientation must be guided by national interests, democratic principles and the legal order, not by the religious affiliation of its citizens or leaders.


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×