Behind the scenes with Albania's borders: Did Zogu sell Saint Naum?

2023-11-29 22:33:55Histori SHKRUAR NGA REDAKSIA VOX
The Unsaid of Saint Naum

Albania is only 28 thousand square kilometers, but the natural Albanianness extends over 90 thousand square kilometers...

The Serbs and the Montenegrins were seen through a magnifying glass and managed to extort a significant part of Albania since the Treaty of Saint Stephen in 1878.

In 1913, the Greeks, Serbs and Montenegrins devoured important areas of Albania, reducing its surface to only 1/3.

Suspicions of treason, and the battles for Vermosh and Saint Naum to The Hague.

Did Ahmet Zogu sell Saint Naum? What documents exist for a disputed secret territory swap agreement? 

The show "Inside Story" brings a bunch of rare documents from the archives that tell the behind-the-scenes and games with Albania's borders.

***

The battle for Saint Naum, which would last for 13 years of diplomatic war, but also with the army and expulsion of the Albanians, started only from a phrase used by the London Conference.

Officially, the great powers had not given Saint Naum and the forest of Vermoshi. They had said "j'asqui a Saint Naum", that is, until Saint Naum. They had left the issue open in a somewhat sly way, but it was Albania that would decide of its own free will if it would leave it to Serbia,' said Monika Stafa, researcher

Our neighbors, eager for Albanian territories, took advantage of this vague definition by claiming Saint Naum and the forest of Vermoshi in the north.

Kaliopi Naska, historian and former director of the central state archive, has collected over 400 historical, diplomatic and political documents. From the Albanian and French archives to those of the Hague court and the ambassadors' conference to shed light on this exchange of territory.

"Since the protocol of London, in the relationship that he made on October 21, of the connection of nations, the decision of November 21 of the conference of ambassadors, the decision of December 6, 1922 had been determined and given to Albania," said Prof. Dr. Kaliopi Naska, historian

After the decisions of the London conference in 1913, the most difficult part of the work began, which was to break all the ground on foot.

The games of the Great Powers and the documents that confirm the Albanian affiliation of Saint Naum

So, clearly that territory belonged to Albania and was being unjustly occupied. Different interests were playing in the arena, and Albania had little chance. 

Starting from 20-26, you will notice that the Allied Great Powers that were part of the ambassadors' conference at certain moments agreed with the border line, at other moments where their political and economic interests were intertwined, they would be against it. said Prof. dr. Kaliopi Naska, historian

Ky dokument tregon se zvarritja e kufijve shqiptarë acaroi edhe fuqitë e mëdha. Nëpërmjet një note, në tetor 1922, katër fuqitë e mëdha, Anglia, Franca, Italia dhe Japonia, kërkojnë shqyrtimin e çështjes së Shën Naumit në komisionin e kufijve

Në vitin 1922 komisioni i kryesuar nga Enrico Telini shkoi në Strugë dhe në Shën Naum për ndarjen në terren. Në dhjetor të atij viti, konferenca e ambasadorëve shprehet zyrtarisht për Shën Naumin si territor brenda kufijve të Shqipërisë.

‘Vetë konferenca e ambasadorëve, pasi e mori në shqyrtim në vitin 1922 deklaroi se shprehja “deri në manastirin e Shën Naumit” nënkupton që ky manastir i takon Shqipërisë.  Dhe u mendua që u mbyll, por serbët e kundërshtuan dhe interesat e Francës që në atë kohë donte ta bënte aleat ndryshoi qëndroi, dhe bëri çmos, lëvizi të gjitha letrat, bindi edhe Britaninë e Madhe për ta parë edhe njëherë çështjen e Shën Naumit’ u shpreh Prof. Dr. Paskal Milo, historian

Për serbët kjo ishte e papranueshme. Ata e kundërshtuan vendimin dhe u shprehën se nuk do ta njihnin asnjëherë si territor shqiptar. Madje, serbët dërguan përforcime në zonën përreth dhe përzunë me forcë priftërinjtë shqiptarë. Këtu fillon një piruetë e fuqive të mëdha.

‘Përfaqësuesit e qeverisë franceze filluan ta kundërshtojë, të mos bien dakord megjithë se në vendimmarrje ishte dakord. Madje më 1923 qeveria Serbo-kroate-Sllovene hoqën priftërinjtë shqiptare dhe filluan të vinin forca të armatosura për të qenë në gatishmëri madje filluan ta zbehin këtë vendim duke futur edhe fuqitë aleate. Me ndërhyrjen edhe të Anglisë iu drejtua përsëri Lidhjes së Kombeve’ u shpreh Prof. Dr Kaliopi Naska, historiane

***

A e shiti Zogu Shën Naumin?

Fitorja e radhës ishte vendimi i gjykatës së Hagës në favor të Shqipërisë në vitin 1924, duke ia njohur si territor Shën Naumin.

“Gjykata Ndërkombëtare e Hagës vendos që Shën Naumi si manastir do t’i lihet Shqipërisë, ndërsa kufiri serb do të afrohet deri në 750 metra deri në hyrje të Shën Naumit. Ndërsa fshatrat si Lubanishta, Tërpeca ose Lagadini dhe disa kullota të tjera në drejtim të malit të Galicicës ti takojnë Serbisë”– u shpreh dr.Nebi Dervishi, historian.

Por, e linte çështjen sërish të hapur pasi përcaktimi në terren i kufirit duhej të arrihej me marrëveshje mes dy vendeve. Në momentin kur çështja mendohej se u mbyll, pas këtij vendimi konsultativ të Hagës del në skenë influenca e fuqive të mëdha në lidhjen e Kombeve. Përmes një rezolute ia përcjell çështjen e rigjykimit të pretendimeve Jugosllave, konferencës së ambasadorëve.

‘Qëllimisht e çuan tek Konferenca e Ambasadorëve pasi e kishin më të lehtë të manipulonin çështjen, sepse ishte më mirë ta diskutonin tre fuqi të mëdha Evropiane, se sa ta diskutonin 30 vende anëtare të Këshillit të Lidhjes së Kombeve. Dhe ushtruan presion tek Zogu se ai do të kishte nevojë për mbështetjen e tyre’- u shpreh Prof. Dr. Paskal Milo, historian.

At the same time as this very important decision, many events took place in the Albanian political arena. Albania had experienced two coups in a row. With the revolution of June 1924, Fan Noli overthrew Ahmet Zogu, who came back to power by force 6 months later.

His escape to Belgrade and the signing of an alleged agreement with one of the strongest figures of the Serbian kingdom at that time, Nikola Paši?, are the boiling point that, according to history, decided the fate of Saint Naum.

 

Video