OPEN LETTER/ Come to the dialogue and listen to me speak, otherwise I will cut off your scholarships, you will rot in prison. Please!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

"Dramatic situation"/ Illegalities in the mining sector leave behind an environmental massacre, incalculable damage

2024-11-13 22:02:40Aktualitet SHKRUAR NGA REDAKSIA VOX

"Dramatic situation"/ Illegalities in the mining sector leave behind

For ten years, the companies of the mining sector do not implement the legal obligations for environmental rehabilitation, while the funds collected as financial guarantees are in the wrong direction, causing incalculable damage to the environment on a national scale.

At the edge of the precipice created by the blasting of the mines and the work of the excavators, the pines seem lined up ready for execution. On both sides of the road leading to the museum city of Kruja, excavators erode the undisturbed mountain, leaving behind an environmental carnage covered in white dust.

This piece of land around the place known as the "Trail of Sari Salltik" has been part of the Krastë-Verjon protected landscape since July 2019 and represents a complex hilly ecosystem.

Legally, the area was supposed to be in the process of environmental rehabilitation after long exploitation as a quarry and the revoking of permits in 2019. But when these reporters visited the area on October 22, the sound of heavy erosive machinery could be heard from afar and exploitation continued illegally.

Such scenes are not isolated only in the Kruja area, while the failure to rehabilitate the environment damaged by the activity of mining companies goes back at least a decade.

Data obtained through Right to Information requests show that less than 1% of companies with mining permits have met the legal obligation to carry out environmental rehabilitation in the last 10 years.

In the same period, the environment has also not benefited a penny from a fund of 761 million lek, collected from the so-called "environmental guarantee" through the National Agency of Natural Resources and the Albanian Geological Service.

"The situation is very dramatic," warns Aleksandër Trajçe, executive director of the Center for Conservation and Protection of the Natural Environment, PPNEA. "From our research in nature, we often come across images created by these interventions in most cases illegal," he added.

The National Agency of Natural Resources, AKBN, admitted in a written response that there was no rehabilitation plan for the areas affected by the mining activity, while adding that the money collected as an environmental guarantee was deposited in the state treasury.

"The values ​​of the guarantees are deposited in the state treasury and are solidified," AKBN said.

The Ministry of Infrastructure, the Ministry of Environment and the Prime Minister's Office did not respond to requests for comment on the decade-long failure of the environmental rehabilitation scheme and institutional responsibilities.

Companies avoid environmental rehabilitation 

"Dramatic situation"/ Illegalities in the mining sector leave behind
The data of the rehabilitated surfaces in relation to the used surfaces

Ligji për “Sektorin minerar në Republikën e Shqipërisë” i detyron kompanitë që zotërojnë leje minerare që të kryejnë rehabilitimin mjedisor në zonat e shfrytëzuara, pas përfundimit të aktivitetit. Ligji detyron gjithashtu Agjencinë Kombëtare të Burimeve Natyrore, AKBN, që të mbikëqyrë dhe të monitorojë aktivitetin, përfshirë edhe rehabilitimin mjedisor nga ana e kompanive.

Në legjislacion ka gjithashtu të parashikuar një zgjidhje për rastet kur kompanitë braktisin zonën e lejes minerare, pa e kryer rehabilitimin mjedisor. Në këto raste, rehabilitimi duhet të kryhet nga AKBN dhe shpenzimet përballohen nga fondet e garancisë financiare që kompanitë kanë depozituar në thesarin e shtetit gjatë periudhës së aplikimit për leje minerare.

Megjithatë, të dhënat e siguruara përmes kërkesave për të drejtë informimi tregojnë se kompanitë e sektorit minerar nuk e zbatojnë në masë detyrimin për rehabilitimin mjedisor, ndërkohë që edhe paratë e mbledhura si garanci financiare nuk shkojnë në dobi të mjedisit.

Sipas AKBN, nga 641 aplikime për leje minerare në dhjetë vitet e fundit, vetëm 13 prej tyre ose dy për qind e totalit kanë dorëzuar raportin përfundimtar të mbylljes së aktivitetit. Por vetëm 5 kompani kanë përmbushur rehabilitimin mjedisor dhe kanë marrë mbrapsht paratë e depozituara si garanci.

Shkeljet masive të legjislacionit në sektorin minerar kanë shkaktuar një bilanc dramatik të  dëmeve mbi mjedisin. Bazuar në një listë të publikuar nga Ministria e Infrastrukturës, deri në shkurt të vitit 2023 ishin dhënë për shfrytëzim minierash dhe karrierash mbi 24,400 hektarë tokë, nga të cilat janë rehabilituar vetëm 17 hektarë në dhjetë vjet.

AKBN e pranon faktin se shumë prej subjekteve private nuk e përmbushin detyrimin e rehabilitimit mjedisor, por thekson se u ka bllokuar atyre në këmbim vlerat e garancisë financiare për mjedisin, për të cilat thotë se “kanë kaluar në favor të shtetit”.

“Shumë nga ish-subjektet zotëruese të këtyre lejeve kanë hequr dorë nga rehabilitimi i zonës dhe vlera e akumuluar ka kaluar në favor të shtetit,” deklaroi AKBN.

Agjencia deklaroi gjithashtu se kishte revokuar një numër të konsiderueshëm lejesh minerare për shkak të mospagesës së garacisë financiare mjedisore. Sipas një liste të vendosur në dispozicion, nga 237 leje minerare të revokuara në dhjetë vjet, 43% e tyre kanë si shkak mospagesën e garancisë mjedisore.

Kontrolli i Lartë i Shtetit fajëson AKBN-në përmes një raporti auditi për faktin që garancia financiare për mjedisin nuk është mbledhur e plotë. Sipas raportit që analizon periudhën 2018-2022 në AKBN, një numër subjektesh nuk shlyenin garancitë financiare vjetore, ndërsa subjekte të tjera kishin vonesa, por mbaheshin me hatër derisa lejet revokoheshin pas dy apo tre vitesh.

KLSH vlerëson gjithashtu se mungesa e rehabilitimit po sillte pasoja të rënda në mjedis, ndërsa miniera të nxjerra jashtë përdorimit ishin duke u shembur, duke krijuar hinka në sipërfaqe.

“Shpeshherë grupi i monitorimit është ndeshur me dalje të hinkave në sipërfaqe në shumë zona si pasojë e hapësirave të krijuara nga shfrytëzimi në vite në këto ish-miniera,” thuhet në raport.

Mes zonave të dëmtuara përmenden miniera Rehovë në bashkinë e Korçës, miniera e Mborje Drenovës në të njëjtën bashki, miniera e Kurbneshit në bashkinë e Mirditës apo miniera e Kripës në Dhrovjan të Bashkisë së Finiqit.

Olsi Nika, drejtor ekzekutiv i organizatës mjedisore Eco Albania thotë se kompensimi i parashikuar si rehabilitim mjedisi është i papërfillshëm dhe zakonisht i kufizuar në kohë.

“Legjislacioni ka mangësi, duke e lënë rehabilitimin në dorë të subjekteve pa monitorim, ose duke e transferuar rehabilitimin nga mjedisor në social, përgjithësisht duke blerë me investime të vogla heshtjen e banorëve të zonave të prekura,” tha Nika.

“Në jo pak raste, ky parim përdoret si një mjet manipulimi për komunitetet e varfëra…,” shtoi ai.

Ku gjenden paratë?!

"Dramatic situation"/ Illegalities in the mining sector leave behind
Paratë e mbledhura si garanci mjedisore nga AKBN dhe Shërbimi Gjeologjik Shqiptar në 10 vjet. 

Kompanitë private të sektorit minerar nuk janë të vetmet që vjelin frytet në kurriz të dëmeve të shkaktuara në mjedis. Edhe institucionet publike, që kanë përgjegjësinë që të kryejnë rehabilitimin mjedisor pas mbylljes së aktivitetit minerar, nuk kanë shpenzuar asnjë qindarkë për këtë qëllim në dhjetë vitet e fundit.

Agjencia Kombëtare e Burimeve Natyrore dhe Shërbimi Gjeologjik Shqiptar mblodhën së bashku 761 milionë lekë ose 7.7 milionë euro nga kompanitë minerare si garanci mjedisore financiare gjatë viteve 2014-2023. Por është e paqartë se ky ndodhen aktualisht këto para.

AKBN tha se ky fond ndodhej i ngurtësuar në Thesarin e Shtetit, por Ministria e Financave që menaxhon thesarin nuk e konfirmoi këtë fakt.

E pyetur për fondin e garancive mjedisore, Ministria e Financave pretendoi se “nuk e zotëronte informacionin e kërkuar” dhe ia përcolli kërkesën Ministrisë së Infrastrukturës dhe Energjetikës. Kjo e fundit nuk ktheu asnjëherë përgjigje.

Dy zyrtarë të lartë të Ministrisë së Financave, të cilët kërkuan që të mos citoheshin me emër, thanë se nuk kishin dëgjuar ndonjëherë për një fond të tillë dhe nuk kishin dijeni për të. Fondi i garancisë financiare mjedisore nuk rezulton i pasqyruar as në të dhënat financiare të buxhetit për vitin 2024.

AKBN nuk iu përgjigj në mënyrë të drejtpërdrejtë pyetjes nëse e kishte përdorur ndonjëherë garancinë për rehabilitim, por këmbënguli se paratë ndodheshin “të ngurtësuara në thesar”.

Agjencia u justifikua gjithashtu se nuk kishte aplikuar ende plane për rehabilitim, për shkak se po shihte mundësinë që shumë prej zonave t’i jepte sërish për shfrytëzim.

“Këto zona kanë akoma rezerva minerare të pashfrytëzuara, në të cilat mund të merren përsëri leje nga subjektet e interesuara duke ndjekur të gjitha procedurat ligjore të parashikuara nga legjislacioni minerar,” tha AKBN.

Ekspertët e ekonomisë e shohin me shqetësim paqartësinë institucionale për fondin e krijuar nga ky mekanizëm ligjor dhe mospërdorimin e tij në kohë për rehabilitimin e mjedisit.

Sipas Zef Preçit, drejtor ekzekutiv i Institutit për Studime Ekonomike, paratë mund të jenë shkrirë në buxhet dhe kjo sipas tij tregon shumë për raportin e qeverisë me mjedisin.

“Në këto kushte nuk mund të flitet për dëm në kuptimin financiar të këtij emri, por për dëm në terma ekonomikë nga mosrehabilitimi mund të flitet patjetër”, thotë Preçi. “Shkurt, qeveria ka disponuar dhe vazhdon të disponojë disa miliona Euro më shumë, për t’i shpenzuar kudo tjetër, përveçse në rehabilitimin e ambientit,” shtoi ai.

Eduart Gjokutaj, themelues i organizatës së edukimit financiar, “Altax”, thotë se fondi duhet të ekzistojnë në llogaritë bankare të institucioneve dhe se thesari i shtetit do të duhej të ishte i informuar për të. Por, ai thekson se mospërdorimi i këtyre parave për qëllimin që mblidhen në kohën e duhur sjell pasoja të pamatshme.

“Për mjedisin ka pasoja të pamatshme drejtpërdrejt, cilësinë e ajrit, prishjen e ekosistemit e të tjera. Po ashtu dëmtohet ajo që quhet ekonomia pyjore, e cila shërben për interesa të ndryshme dhe matet me indikatorë të veçantë nga ekspertët e mjedisit,” shtoi Gjokutaj.

Dëmi i pallogaritshëm në mjedis

Zona Krastë-Verjon në bashkinë e Krujës u shpall “peizazh i mbrojtur” në vitin 2019 nga Këshilli i Ministrave dhe lejet e shfrytëzimit për gurore u revokuan në të njëjtin vit.

"Dramatic situation"/ Illegalities in the mining sector leave behind
Aktiviteti i guroreve ka lënë pas një masakër mjedisore në zonën e mbrojtur Krastë-Verjon në Krujë

Sipas raportit të hartuar nga AKBN, dymbëdhjetë subjektet që punonin aty u gjetën në shkelje të kushteve teknike të lejeve dhe të paktën pesë prej tyre kishin shfrytëzuar sipërfaqen në thellësi 3 apo 4 herë më shumë nga sa ishin të lejuara.

Në një rast, thellësia e kraterit  të krijuar nga shfrytëzimi ishte 48 metra nga 10-12 metra që është e lejuar për lejet në këtë zonë. Në të gjitha rastet, AKBN vë në dukje se nuk ishin ruajtur parametrat teknike dhe sipërfaqja e shfrytëzuar nuk ishte e përshtatshme për rehabilitim.

Përveç revokimit të lejeve nga AKBN, subjektet u gjobitën më 4 milionë lekë së bashku për mungesë lejesh mjedisore, mungesën e masave antierozive dhe mbjelljen e bimësisë nga Inspektorati Shtetëror i Mjedisit, Pyjeve, Ujërave dhe Turizmit.

Pesë vite më pas, nuk është ndërmarrë asnjë hap për rehabilitimin e zonës, ndërsa makineritë e rënda vazhdojnë të shkaktojnë dëme të reja në mjedis në mënyrë ilegale. Përveç vëzhgimit me sy të lirë në terren, një krahasim historik i imazheve të përftuara nga Google Earth tregon se sipërfaqja e shfrytëzuar, në të majtë të rrugës për në Krujë, u rrit dukshëm nga viti 2020 deri në vitin 2023, periudhë kur lejet ishin revokuar.

E pyetur se pse kompanitë vazhdonin punën edhe pas revokimit të lejeve, AKBN lau duart nga përgjegjësia.

"AKBN does not have the right to make findings or verifications in the area, as long as the entities or persons who use them are not subject to the implementation of the mining law," the Agency said in response.

Meanwhile, the National Inspectorate of Territory Protection, IKMT, said it had taken administrative measures and fines against companies in 2023, but blamed AKBN for not having informed it about the legal situation of entities operating in the area.

"We bring to your attention that the National Inspectorate of Territory Protection at no time has received requests and/or information from AKBN on the legal situation of these entities", said IKMT, while insisting that the entities were posted in the North and had left outside the protected area. The National Environment Agency excluded itself from responsibility, saying that it "had no competence".

After many years of indiscriminate exploitation, environmental rehabilitation in the Krastë-Verjon protected area is considered difficult, and an AKBN official said that it might require the intervention of the army. AKBN itself has calculated the costs of rehabilitation based on the utilized surfaces and not on the depth of the craters created in the conditions of violation of permits.

"Today the depth of the pits is very large and genius intervention is required for rehabilitation," said the official on condition of anonymity.

But Elvana Tivari, an expert in environmental legislation, said that the damages should be calculated not only for the exploitation according to the mining permit, but also for the damage caused by the illegal activity. According to her, the problems of damage calculation stemmed from deficiencies in the legislation.

"The fund created by the environmental guarantee is collected for damages caused within the terms of the permit, for damages outside the terms of the permit, responsibility must be sought from the one who caused it," said Tivari, noting that the responsibilities in this case were not only administrative, but also criminal.

Expert Gjokutaj from "Altax" questions the fact whether the environmental guarantees collected by AKBN are sufficient for the rehabilitation of damages caused by the activity of the mining sector.

"What you guaranteed and predicted at the beginning can never coincide with what happened in practice, for various reasons, from the change of the landscape, errors in the implementation of works or other factors related to growth of rehabilitation costs," said Gjokutaj.

"Quarries are wildly exploited, pollute the environment, damage the quality of life of residents and increase economic costs for the area," he concluded. / BIRN

Galeria fotografike (
)


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×