Yevgeny Prigozhin, the leader of the Russian mercenary group Wagner - who became a key figure in Russia's war in Ukraine before launching a rebellion that resulted in mercenaries being sent to Moscow's doorstep - is believed to have died as a result of the crash a plane north of the Russian capital.
There were 10 people on the private plane owned by Wagner when it crashed on August 23, the Russian Ministry of Emergencies said. Prigozhin's name was on the list of people who were on the plane.
Flight tracker Flightradar24 has shown a Brazilian Embraer 600 jet, registered in Wagner's name, eluding radar on the evening of August 23.
Officials have not commented on any reason for the crash of the plane.
The Federal Air Transport Agency of Russia has said that they have launched an investigation into the incident.
A former convict and head of a restaurant chain in St. Petersburg, Prigozhin has gained notoriety in the West for creating the "Russian fake news factory," which has been accused of trying to manipulate American voters in the 2016 presidential election.
However, his private company Wagner has played an even bigger role in Russia's foreign and domestic politics, gaining global attention.
Prigozhin has sent his mercenaries to fight on behalf of the Kremlin in Syria, Libya and Ukraine.
After the Kremlin launched a full-scale war in Ukraine in February 2022, Prigozhin became critical of the Russian military's performance, and this resentment resulted in a confrontation in June 2023, when Prigozhin sent thousands of fighters to rebel against the Russian military command.
The rebellion - which Vladimir Putin has called a "stab in the back" - has been short-lived, but it has challenged the Russian president like never before during his 23 years in power. Prigozhin was born in what used to be Leningrad in 1961, and was raised by his mother, who worked hard to support her son financially after her husband died.
As a teenager, he took up skiing, but ended up in Leningrad again, where he was caught and convicted of theft - the first conviction in his long list.
Aty përfshihen dënime për vjedhje të armatosura, dhe trafikim të të miturve, për çka është dënuar me mbi nëntë vjet burgim.
Ai është liruar nga burgu më 1990 në kohën kur Bashkimi Sovjetik ka qenë duke u përballur me reformat e Mikhail Gorbachevit.
Bashkë me nënën e tij dhe burrin e dytë të saj, ai e ka hapur një dyqan salsiçesh, e cila ka rezultuar e suksesshme.
“I kam fituar 1.000 dollarë në muaj, ato kanë qenë atëherë një mal me rubla”, pati thënë ai në një intervistë të publikuar më 2011 në revistën e Shën Petersbugut, City 8218.
“Nëna ime as nuk ka arritur t’i numërojë të gjitha”.
Më vonë ai ka punuar dhe ka investuar në një rrjet dyqanesh të quajtur Kontrast, i cili ka qenë në pronësi të një miku të gjeneratës.
Është e paqartë se kur është zhvilluar marrëdhënia e Prigozhinit me Putinin, ndonëse si sipërmarrës në Shën Petersburg, ka shumë mundësi që të ketë kaluar nëpër rrugët e njëjta me Putinin, karriera politike e të cilit ka nisur si kryetar i Shën Petersburgut, më 1999.
Prigozhini raportohet të jetë bërë mik me Putinin përmes sigurimit të tij, e më vonë me shefin e sigurimit të Putinit, Viktor Zolotv, sipas revistës Forbes.
Zolotov e ka përcjell Putinin teksa ky i fundit e ka rritur ndikimin në Moskë, dhe më vonë ka shërbyer si shef i Gardës Kombëtare, një agjenci shumë e rëndësishme për Rusinë.
Sipas faqes së lajmeve Meduza, Prigozhin i ka hyrë biznesit të restoranteve me një sipërmarrës tjetër të Kontrastit në fund të viteve 1990, kur ata e kanë hapur atë që është bërë një prej restoranteve më të famshme të Shën Petersburgut, Staraya Tamozhnya.
Më vonë, ai ka bërë edhe investime tjera, e ka blerë një anije të vjetër dhe e ka kthyer në restorantin New Island, i cili është bërë vend i famshëm për të ngrënë, dhe është vizituar nga Putin dhe mysafirët e tij, përfshirë ish-presidentin francez, Jacques Chirac më 2001, dhe më vonë ish-presidentin amerikan, George W. Bush.
Biznesi i Prigozhinit në fushën e gastronomisë është rritur nën kompaninë e quajtur Concord Catering, duke përgatitur ushqim për shkolla, spitale, burgje dhe më pas për organizime të mëdha në Kremlin, përshirë inaugurimin e Dmitry Medvedevit si president më 2008.
Kontratat e tij me Kremlinin dhe elita tjera ruse, kanë bërë që ai të njihet si “kuzhinieri i Putinit”.
Më 2006, kur Bush ka udhëtuar për një samit në Shën Petersburg me gruan e tij Laurën, ata i ka shërbyer me verë Prigozhini, në një darkë të shtruar nga Putini.
Më 2012, kompanitë e Prigozhinit kanë nënshkruar kontrata të majme me agjenci të Ministrisë ruse të Mbrojtjes, për të përgatitur ushqimin për ushtrinë e Rusisë.
Pasi në krye të Ministrisë është emëruar Sergei Shoigu, besnik i Putinit, kontrata është shkëputur shpejt, fakt që mund të ketë nxitur armiqësinë mes Prigozhinit dhe Shoigut.
Në fund të viteve 2010, reputacioni i Prigozhinit ka marrë kahe tjetër, pas raportimeve për helmim të fëmijëve nëpër shkolla, por edhe të ushtarëve.
Më vonë, ai e ka krijuar edhe një kompani të patundshmërive në Shën Petersburg, përmes së cilës është përfshirë në konflikte të thella me guvernatorin e qytetit, i cili, po ashtu, ka qenë i emëruar i Putinit.
Koha e saktë e hyrjes së Prigozhinit në ujëra të turbullt me ushtrinë e tij private, nuk dihet, mirëpo vëzhguesit e përmendin konfliktin në Rusi dhe intervenimin e suksesshëm në emër të Qeverisë së Sirisë.
Sipërmarrësit, disa prej të cilëve kanë qenë veteranë të shërbimeve ruse të sigurisë, kanë themeluar një mori kompanish të sigurisë në vitet 2000; të paktën njëra prej tyre e ka siguruar mbrojtjen e anijeve detare tregtare ruse për piratët në brigjet e Afrikës.
Nga moria e kompanive private që kanë punuar në Siri, grupi Wagner është shfaqur rreth vitit 2014, kur Rusia e ka nisur një kryengritje në lindje të Ukrainës. Besohet se Prigozhini ka qenë financues i Wagnerit me vite, mirëpo ai e ka pranuar një gjë të tillë vetëm në shtator të vitit 2022, pasi Rusia e ka nisur luftën e shkallës së gjerë në Ukrainë.
Në Siri, luftëtarët e Wagnerit janë akuzuar për mizori të luftës dhe potencialisht krime lufte edhe në vendet tjera ku kanë luftuar, përfshirë Sudanin dhe Republikën e Afrikës Qendrore. Në këtë të fundit, është thënë se Prigozhin ka nënshkruar koncesione të majme për mihje të arit dhe mineraleve tjera.
Në shtator të vitit 2013, gazetarët rusë kanë nisur të interesohen për një kompani që është themeluar në thellësi të Shën Petersburgut, e quajtur Agjencia për Kërkime për Internet, e njohur gjerësisht si “fabrika e Rusisë për lajme të rreme”. Duke qenë në pronësi të rrjetit të Prigozhinit, Concord, biznesi u ka kërkuar punëtorëve që të hapin llogari të rreme në platformat si Facebook, Twitter dhe VK dhe të nxisin debate e mllef.
Më 2018, dy vjet pasi Donald Trump i ka fituar zgjedhjet presidenciale të SHBA-së, Departamenti amerikan i Drejtësisë e ka paditur Prigozhinin dhe 13 rusë tjerë, dhe ka lëshuar urdhërarrestim për Prigozhinin, duke e akuzuar për komplot me synim mashtrimet zgjedhore.
Ndonëse hulumtuesit kanë debatuar gjatë për ndikimin e Agjencisë për Kërkime në Internet, në ndikimin mbi votuesit amerikanë, përpjekjet janë parë si sukses për Prigozhinin, duke i falur edhe më shumë vëmendje. Në nëntor të vitit 2022, disa ditë para zgjedhjeve për Kongresin amerikan, Prigozhin e ka lavdëruar veten.
“Zotërinj, ne kemi ndikuar, ne ndikojmë dhe ne do të ndikojmë”, ka thënë Prigozhin.
“Me kujdes, me saktësi, dhe në mënyrë tonë, siç dimë ne”. Lufta e Rusisë në Ukrainë i ka dhënë edhe më shumë nam Prigozhinit dhe pjesëtarëve të Wagnerit.
Zyrtarët rusë dhe komandantët ushtarakë kanë vlerësuar se lufta e nisur në Ukrainë, më 24 shkurt 2022, do të përfundonte shpejt, me dorëzim të forcave ushtarake dhe Qeverisë në Kiev.
Diçka e tillë nuk ka ndodhur, dhe pas shpërfaqjes së problemeve brenda ushtrisë ruse, luftëtarët e Wagnerit kanë dalë në pah, duke marrë rol të rëndësishëm në luftë.
Mercenarët e Wagnerit kanë luajtur rol kyç në betejat në Mariupol dhe më pas në Severodonjeck, Lisiçansk dhe Bahmut. Pas disa muajsh luftë, Prigozhin ka nisur të rekrutojë edhe të burgosur. Ai e ka përkrahur dhunën si mjet për disiplinë dhe kultivim të frikës. Në nëntor të vitit 2022, është publikuar një video në Telegram nga një rrjet i lidhur me Wagnerin.
Në të, një ushtar rus, që besohet se ka ikur në Ukrainë, por është zënë prapë nga forcat ruse, është parë duke u vrarë me çekiç. Prigozhin më vonë e ka pranuar këtë akt.
Sa i përket luftës në Ukrainë, ndonëse trupat e Wagnerit me raste janë treguar më efektive sesa trupat e rregullta ruse, mercenarët e grupit janë përballur me numër të madh viktimash, sidomos në Bahmut.
Zyrtarët perëndimorë kanë përmendur valë të mëdha këmbësorish së ushtarëve – shumë prej të cilëve kanë qenë ish të burgosur – që janë dërguar nëpër pozicione në Ukrainë.
Por, me kalimin e kohës, Prigozhini ka nisur ta kritikojë performancën e komandantëve ushtarakë rusë, sidomos Shoigun, por edhe e ka sfiduar Putinin që të thërrasë mobilizim të përgjithshëm.
Ai është ankuar vazhdimisht se zyrtarët ushtarakë nuk u kanë dhënë forcave të tij municion adekuat.
Më 20 maj 2023, rreth 10 muaj pas nisjes së rrethimit të Bahmutit, forcat ruse kanë pretenduar fitore në qytet.
Putin e ka pranuar rolin e Wagnerit, ndonëse nuk e ka përmendur me emër Prigozhinin.
Ai e ka shfrytëzuar këtë mundësi për t’u tallur me komandantët ushtarakë.
“Shoigu dhe Gerasimov e kanë kthyer luftën në lojën e tyre personale”, pati thënë Prigozhin përmes një videoje.
“Për shkak të tekave të tyre, besohet se pesë herë më shumë ushtarë kanë vdekur. Ata do të mbahen përgjegjës për veprimet e tyre, të cilat rusët i quajnë krime”.
Nëse ky ka qenë kërcënim, Prigozhin i ka qëndruar mbrapa atij disa javë më vonë.
Në qershor të vitit 2023, Prigozhin e ka akuzuar ushtrinë ruse për nisje të sulmeve kundër luftëtarëve të Wagnerit dhe ka kërkuar dorëheqjen e Shoigut.
Në mëngjesin e ditës së re, mijëra forca të Wagnerit kanë hyrë në qytetin jugor Rostov-on Don, duke e marrë kontrollin e objekteve ushtarake, para se të niseshin drejt Moskës, në atë që Prigozhin e ka quajtur “marsh të drejtësisë”.
Kryeqyteti është përgatitur për më të keqen, duke vënë ushtarë në rrugë, duke vendosur barrikada, dhe duke i paralajmëruar moskovitët që të qëndrojnë në shtëpi.
Brenda disa orëve, rebelimi ka përfunduar me shpejtësinë që ka nisur.
Luftëtarët e tij, vetëm 200 kilometra larg Moskës, janë urdhëruar që ta ndalin avancimin, pas arritjes së një marrëveshjeje të ndërmjetësuar nga Bjellorusia.Putin ka qenë i ashpër, duke e quajtur rebelimin “thikë pas shpine”, dhe është zotuar se do t’i ndëshkojë të gjithë personat e përfshirë.
But later, the Kremlin allowed Prigozhin to escape to Belarus and said that Wagner's members would not be prosecuted.
After the end of the crisis, Putin, who has tried for years to build an image of a stable statesman, has turned, according to experts, into a weakened figure./REL/