QUALITY EDUCATION / After Taullau's invitation, Merkel takes the first bus to visit Kazma's school!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

The lost hope of "Reconstruction"

2024-06-07 11:05:52Investigim SHKRUAR NGA ERVIN KOçI
The lost hope of "Reconstruction"

The failures of the Reconstruction Program in Albania after the 2019 earthquake have left thousands of families in doubt. Although there were initial promises and substantial funding was allocated, bureaucratic mismanagement and financial shortfalls have hampered the program's progress. Local authorities, now responsible for rent subsidies, are struggling to meet needs, further deepening public distrust. Deep flaws in the process and lack of transparency still remain significant problems.

Already in the open sky

Gani Haxhiu, a 67-year-old widower, has been wandering the streets of Milot alone for four years.

He had to leave Laçi, the city where he grew up, became a man and grew old. The apartment, which he had built with his own hands with a voluntary contribution in the late years of the communist regime in Albania, was damaged by the earthquake of November 26, 2019, so badly that the authorities decided to demolish the building with the other 19 entrances.

Haxhi's loneliness becomes even more agonizing, because the children, three daughters and a son, live outside Albania, both in the southern neighbors of Greece and across the Adriatic Sea, in Italy.

On the morning of Friday, April 7, 2023, he left the apartment he rented in Milot and went to the ATM to withdraw the rental bonus. In his mind he had made plans to celebrate Catholic Easter Sunday, as his son and little daughter would be visiting. It had been a year and a half without seeing them. The rental bonus, which he received regularly from January 2020, had not been transferred to his bank account.

Call after call, he learned that even the former neighbors of the building in neighborhood number 2 in Laç, at the Shooting Range, had not been disbursed for the rent bonus.

The Reconstruction Program has turned into a black hole, which is absorbing not only public finances, but also the hope of the residents affected by the seismic tremors of November 26, 2019, that one day they would enjoy a home again.

Hope began to fade in March 2023, when the Ministry of Finance announced to the municipalities affected by the 2019 earthquake that, from now on, all beneficiary families had to pay the rent bonus themselves.

The Ministry of Finance, after accepting this fact, does not give reasons for shifting the responsibility to the local government. "We inform you that until the end of March 2023, the rent subsidy for the families affected by the earthquake has been paid from the state budget. Subsequently, with letter no. 5897 prot., local self-government units have been notified that the rent subsidy program for families affected by the earthquake of 26.11.2019 after March 2023 will not be covered by the state budget, but local self-government units must plan in their budget the continuity of rent payments for these families", - says the answer of the Ministry of Finance, an answer that raises another question: Why precisely in the month of March?

The Ministry of Finance is the institution that calculates the money based on a budget year, starting from January 1 to December 31. Automatically, these local units did not have the money for the rent bonus foreseen in their budget.

In the month of March, the municipalities had nowhere to find the money, even more so when these local units included those cities that are considered financially poor, such as Shijaku, Mirdita, Kavaja, Rrogozhina or Kurbini.

The lost hope of "Reconstruction"

In 2020, when the payment of the rental bonus by the central government as a grant to the local government began, 14,081 families benefited from state assistance. Their number has decreased year after year, as the Reconstruction Program was also accompanied by the construction of individual or collective housing, in which the families affected by the earthquake moved. However, the implementation time of this program has not been at the best possible rates. In March of 2023, there were still 8,528 unregistered families in the country's 11 municipalities.

In 2022, the grant for local self-government units was about 2.2 billion ALL or about 22 million euros according to the official exchange rate (1 euro - 100 ALL), while for the first three months of 2023 it was 500 million ALL or about 5 million euros . Consequently, the total budget fund, predicted for last year, was 2 billion ALL or about 20 million euros, of which 1.5 billion ALL the central government managed to keep in its own pockets again, not sending it indirectly to 8,528 families , which were part of the refund scheme.

On average, a family received monthly about 19,500 ALL or about 195 euros housing bonus, a value which they will now have to find from other sources.

Agonizing promises for a new home

Pas tërmetit qeveria u zotua se do t`i ndërtonte të gjitha shtëpitë, që ishin bërë të pabanueshme. Asokohe në media bëri jehonë shprehja e kryeministrit se do të “lypte rrugëve të botës” dhe paratë do t’i gjente. Kjo shprehje merr vlerë, po të fillosh të krahasosh shifrat që janë shpenzuar deri më tani për Programin e Rindërtimit. Sipas të dhënave zyrtare, deri në fund të vitit 2023, institucionet e ngarkuara për realizimin e Programit të Rindërtimit kanë nxjerrë nga arkat e tyre rreth 80 miliardë lekë, këmbyer në valutën euro kap vlerën e rreth 800 milionë eurove, shumë pranë vlerës 1.15 miliardë euro të përfituar nga Konferenca e Donatorëve “Bashkë për Shqipërinë”, më 17 shkurt 2020, në Bruksel.

Por, gjithë këto pará të shpenzuara nuk arrijnë të tregojë qartësisht se ky program po shkon drejt mbylljes, madje situata duket krejt e kundërt.

The lost hope of "Reconstruction"
Lagja e re, Bashkia Shijak

Nëse analizon punën e bërë nga çdo bashki, duket se jo të gjitha mund ta kalojnë testin e menaxhimit të këtij procesi. Situatë korrekte mund të konsiderohet ajo e Bashkisë së Shijakut, e cila është drejt mbylljes totale të këtij programi rindërtimi, pasi deri në këto momente ka mbyllur ndërtimin e 739 banesave individuale dhe 537 përfituesve të banesave kolektive.

Bashkia e Mirditës në krahun tjetër, ndonëse një zonë që nuk ishte në vijën e parë të lëkundjes sizmike, ka probleme. Në përgjigjen zyrtare ata shprehen se për të konkluduar Programin e Rindërtimit nevojiten fonde nga qeveria qendrore, të cilat i kanë detajuar se për çfarë nevojiten.

Ndërtimin e 49 apartamenteve të reja, sipas planit të miratuar nga Këshilli Kombëtar i Territorit.
Ndërtimin e 46 shtëpive të tjera, të cilat janë dëmtuar në nivelin DS4.

Financimin e shumës 18.400.000 lekë për dëmshpërblimin për banesat që janë dëmtuar në nivelet DS1, DS2, DS3.

Kurbini është një histori mikse, suksesi dhe dështimi njëkohësisht. Ndërtimi i rreth 500 apartamenteve të financuara nga qeveria turke, që i dha shkëlqim Programit të Rindërtimit në këtë bashki, ndërsa pjesa tjetër e pallateve, që do të ndërtoheshin nga Fondi Shqiptar i Zhvillimit së bashku me banesat kolektive, vijojnë të jenë në një proces agonik, pasi janë 1.086 familje, që presin të përfitojnë nga ky program.

The lost hope of "Reconstruction"
Bashkia Kurbin, Laç – Lagje e re e ndërtuar nga donacioni turk, përballë pallatet të pa ndërtuara ende

Bashkia e Kavajës dhe ajo e Rrogozhinës nuk iu përgjigjën kërkesës për informacion mbi Programin e Rindërtimit, por nga të dhënat e mbledhura në rrugë operative kuptohet se 433 familjet, që kanë humbur shtëpitë, duhet të presin ende.

Bashkia e Vorës gjithashtu ka një numër të lartë familjesh të prekura nga tërmeti, pa shtëpi e pa mbështetje financiare. Bëhet fjalë për 704 familje, të cilat shohin ditë përditë pallatet e reja në qendër të qytetit, ku punimet duket se nuk kanë fund.

Bashkia e Kamzës në fillim të Programit të Rindërtimit kishte ritmin më të ulët.

Pjesa më e madhe e banesave të dëmtuara nga tërmeti ishin shtëpi individuale dhe kërkoi kohë kompromisi ligjor, që ndërtimi i tyre të bëhej nga vetë pronarët dhe shteti t`i subvenciononte. Në këtë bashki ishin 617 familje që humbën shtëpitë, nga të cilat 262 janë marrë apartamente në zonën e re të zhvillimit, në Valias, ndërsa në pritje janë 92 familje.

Në Bashkinë e Lezhës janë ndërtuar 5 pallate të reja me 193 apartamente, nga të cilat 181 janë shpërndarë për përfituesit e Programit të Rindërtimit.

Bashkia e Krujës është një nga njësitë vendore, që nga lëkundjet sizmike të nëntorit 2019 pati edhe jetë të humbura. Në nisje të Programit të Rindërtimit pranë kësaj bashkie kishte rreth 2 mijë familje të pastreha. Në këtë bashki pati edhe një investim nga donatorë joqeveritarë në ndërtimin e lagjes së re në Thumanë apo në Fushë-Krujë, por jo gjithçka ka përfunduar me ndërtimin e tyre, pasi nga ky program janë ende rreth 1 mijë familje që presin.

Bashkia e Durrësit dhe Bashkia e Tiranës janë njësitë që kanë pasur ritmin më të ngadaltë sa i përket Programit të Rindërtimit. Edhe informacioni i marrë nga këto njësi ishte i paplotë. Bashkia e Durrësit, simboli i tërmetit të 26 nëntorit, nuk ktheu përgjigje se si ka vijuar Programi i Rindërtimit. Këshilli Bashkiak i Durrësit në vendimet e marra në kuadër të rindërtimit ka caktuar 1.098 apartamente të dëmtuara në nivelin DS5 – si të pariparueshme.

Këshilli Kombëtar i Territorit miratoi për Durrësin zonën e re, zhvillimore të Manzës dhe të Spitallës, por këto dy zona nuk u pranuan nga pjesa më e madhe e durrsakëve, të cilët nuk pranojnë të largohen nga bregdeti në këto zona të bashkisë.

The lost hope of "Reconstruction"
Spitallë, Durres – Lagja e re e ndërtuar në kuadër të programit të rindërtimit

Në zonën e Manzës është planifikuar strehimi i 226 familjeve, ndërsa në Spitallë vijon puna për ndërtimin e 85 pallateve katërkatëshe, me 996 apartamente.

94 pallate të tjera kanë marrë dëmtimin DS4, i cili kërkon përforcim themelesh dhe muraturash. Për këto pallate bashkisë i janë lëvruar fondet, por nuk ka nisur ende zbatimi.

Për të kuptuar vonesën në Programin e Rindërtimit në Durrës, mjafton të shohësh vendimin e qeverisë të datës 3 prill 2024, me numër 206, që tregon se kësaj bashkie i janë dorëzuar çelësat e 24 apartamenteve.

Bashkia e Tiranës nga ana e saj përcjell një informacion të cunguar sa i përket rindërtimit. Kjo bashki, si njësia më e fuqishme, financiare në Shqipëri, nuk e ndërpreu bonusin e qirasë, duke përgjysmuar vuajtjen e familjeve që shpresojnë ende në një shtëpi të re. Kjo bashki shpenzon rreth 32 milionë lekë ose rreth 320 mijë euro për 1.603 familje, duke iu dhënë rreth 20 mijë lekë në muaj.

Programi i Rindërtimit në Bashkinë e Tiranës është shtrirë në dy zona, e para është zona e “5 Majit”, ndërsa e dyta është brenda truallit të ish-Kombinatit të Tekstileve. Në të dyja këto zona janë parashikuar të ndërtohen rreth 6.500 apartamente.

Kësisoj, premtimi i dhënë ndër vite se kur do të përfundonte Programi i Rindërtimit në Bashkinë e Tiranës, është shtyrë herë pas here. Së fundmi ky program është lidhur me ndërtimin e infrastrukturës mbështetëse, element ky i shprehur publikisht edhe nga kryetari i Bashkisë së Tiranës, Erion Veliaj.

As Durrësi e as Tirana nuk kanë një afat të përcaktuar, ligjor se kur do të përfundojë Programi i Rindërtimit.

Bashkë me dy bashkitë më të mëdha, edhe 9 të tjerat nuk kanë asgjë të mbyllur me siguri, duke shtuar kalvarin e vuajtjeve të familjeve, që presin të kenë mbi kokë çatinë e tyre sërish. Për vitin 2024 janë alokuar 7 miliardë lekë nga buxheti i shtetit, të gjitha të dedikuara për ndërtimin apo rindërtimin e banesave individuale apo kolektive, të cilat vijojnë të qëndrojnë në këmbë edhe 4 vjet pas rënies së tërmetit.

Transparenca, plaga e dytë e “Rindërtimit”    

Komisioni Evropian në Raportin e Progresit të Shqipërisë për vitin 2023 ka evidentuar se mënyra e administrimit të fondeve në këtë proces nuk ishte transparente.

“Menaxhimi i shpenzimeve në investimet publike vijon të shfaqë dobësi, pavarësisht se janë ndërmarrë iniciativa të reja. Investimet publike kanë shënuar rritje që nga viti 2017, të nxitura pjesërisht edhe nga Programi i Rindërtimit, megjithatë ato kanë gjeneruar detyrime të prapambetura në tremujorin e fundit të vitit financiar. Shpenzimet e rindërtimit pas tërmetit nuk kishin transparencë, pasi nuk ishin të integruara në procedurat e rregullta të financave publike”, – thuhet më konkretisht në Raportin e Progresit të Komisionit Europian për Shqipërinë.

Ironik është fakti se, institucioni i ngarkuar me ligj për Programin e Rindërtimit, Zyra e zëvendëskryeministrit dhe e ministrit të Infrastrukturës dhe të Energjisë, në tri kërkesa zyrtare dhe disa kërkesa konfidenciale nuk kthyen përgjigje mbi ecurinë e Programit të Rindërtimit. Situata bëhet edhe më problematike pas rregullores së re të Komisionerit për Mbrojtjen e të Dhënave Personale dhe të Drejtës së Informimit, ku për çdo ankesë kërkon autorizim nga eprori i medias ku punon.

Në mes të kësaj mjegullnaje me të dhënat publike është edhe portali zyrtar i Ministrisë së Financave, i cili ka fshirë të gjithë arkivin e dokumenteve të vjetra, përfshirë këtu edhe seksionet e dedikuara për shpenzimet për rindërtimin. Paradoksale, sa kohë që Programi i Rindërtimit është ndër programet më të kushtueshme në buxhetin e shtetit, 7 miliardë lekë ose rreth 70 milionë euro vetëm për vitin 2024.

The state bodies, charged by law to implement the Reconstruction Program, seem to have their own relativity in the way of perceiving the time needed to make public the way they spend public money or the implementation of the Reconstruction Program, since the same it seems that the 8,528 families affected by the earthquake no longer have relativity, who since November 26, 2019 continue to hope for a future, if not better, the same as the rest of the citizens, who have already benefited from this program. According to official figures, in 2020, at the start of that budget year, there were 14,018 families on the list of rent bonus beneficiaries and 40% of them have already exhausted this process, while 60% have not.

This data highlights the unequal treatment of Albanian citizens in the eyes of public institutions; This element comes to light even more when you see that not all municipalities stopped the rent bonus, as in the case of Tirana, where for 1,793 families, which were part of the rent bonus subsidy, it was not stopped./ inamedia

Galeria fotografike (
)


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×