DREAM / The Prime Minister resigns and wakes up under the Parisian bridge!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

2026-10-05 23:46:50Kosova&Bota SHKRUAR NGA REDAKSIA VOX

The United States aims to place a nuclear reactor on the Moon by 2030, while Russia and China are working on a similar project that is expected to be operational by 2036.

The race for nuclear power on the Moon is seen as a key element in a new clash between major powers over space exploration. But some scientists warn that the rush could bring serious risks.

In late August, NASA asked contractors to prepare to build a reactor that would survive space travel and operate maintenance-free near the moon's south pole. The goal is to have it ready for launch by December 2030.

On the other hand, Russia aims to have a functional reactor on the Moon by 2036, as part of its cooperation with China.

The US and China aim to build permanent bases on the Moon, search for resources such as frozen water and, in the future, use the Moon as a launching pad for missions deeper into the solar system.

This is precisely why energy is crucial.

Why do we need a reactor on the Moon?

A permanent lunar base needs a stable energy source.

Solar panels may be sufficient for the first stages, but nights on the Moon last about two Earth weeks. Temperatures near the south pole can range from about 54 degrees Celsius to nearly -203 degrees Celsius.

Nuclear reactors do not depend on sunlight, can be built relatively compactly and, according to NASA and Russian institutes, can operate for years with very little human intervention.

Russia has tasked state agencies with developing a reactor called Selena, which should be ready by 2036 to supply lunar bases run by China.

The Russian reactor is expected to produce up to 10 kilowatts of energy and operate autonomously for about a decade.

NASA is aiming for even greater capacity. The American Lunar Reactor 1 project is expected to produce about 20 kilowatts of power and operate for five years without intervention.

The US has also accelerated the program out of fear that Russia and China could be the first to deploy nuclear infrastructure in strategic areas of the Moon and create, in practice, zones where the activity of other countries would be limited.

At the same time, the Pentagon is developing its own projects for reactors that could be used in orbit or on the Moon.

Megjithatë, shumë ekspertë dyshojnë se afatet e shpallura do të respektohen. Ende nuk ekziston një sistem i provuar që mund të ulë në mënyrë të sigurt një reaktor të rëndë në sipërfaqen e Hënës dhe asnjë vend nuk ka instaluar ndonjëherë një reaktor në gravitetin hënor.

Rusia ka avantazhin e eksperiencës

Në bashkëpunimin hapësinor mes Kinës dhe Rusisë, energjia bërthamore duket se është një nga fushat kryesore që Pekini ia ka lënë Moskës.

Rusia ka një histori shumë më të gjatë me energjinë bërthamore në hapësirë. Gjatë Luftës së Ftohtë ajo dërgoi në orbitë më shumë se 30 reaktorë, kryesisht gjatë viteve ’70 dhe ’80.

Rusia është gjithashtu një nga prodhuesit kryesorë të karburantit bërthamor që konsiderohet i përshtatshëm për reaktorët modernë hapësinorë.

SHBA-ja, përkundrazi, ka vendosur vetëm një reaktor në hapësirë, në vitin 1965. Ai u fik pas një problemi të palidhur me vetë reaktorin dhe që prej asaj kohe amerikanët nuk kanë operuar një tjetër të tillë në hapësirë.

Megjithatë, SHBA-ja ka shpenzuar më shumë se 20 miliardë dollarë në dekadat e fundit për programe të ndryshme të energjisë bërthamore hapësinore.

Rreziku i aksidenteve

Problemi kryesor është siguria.

SHBA-ja dhe Rusia thonë se reaktorët do të qëndrojnë të fikur gjatë udhëtimit dhe do të aktivizohen vetëm pasi të mbërrijnë në Hënë.

Kjo e ul ndjeshëm rrezikun, pasi karburanti bërthamor i paaktivizuar ka rrezik shumë më të vogël radioaktiv.

Megjithatë, momenti më i rrezikshëm mbetet lëshimi i raketës.

Vitet e fundit kanë regjistruar disa shpërthime apo dështime të raketave amerikane, kineze dhe ruse. Një sondë ruse është përplasur gjithashtu në sipërfaqen e Hënës.

Në rast se një raketë që transporton një reaktor do të shpërthente ose do të rrëzohej, materiali bërthamor mund të shpërndahej.

Një skenar veçanërisht problematik do të ishte rënia e një reaktori në det. Uji mund të ngadalësojë neutronet dhe, në rrethana të caktuara, të ndihmojë krijimin e një reaksioni zinxhir bërthamor.

Shkencëtarët amerikanë besojnë se diçka e tillë mund të ketë ndodhur në vitin 2019, kur një raketë eksperimentale ruse u rrëzua në Detin e Bardhë. Të paktën pesë punonjës humbën jetën gjatë operacionit të rikuperimit. Rusia e ka kundërshtuar versionin amerikan mbi natyrën bërthamore të incidentit.

Historia ka edhe precedentë të tjerë.

Në vitin 1978, sateliti sovjetik Kosmos 954, i pajisur me energji bërthamore, hyri në mënyrë të pakontrolluar në atmosferën e Tokës dhe shpërndau materiale radioaktive në një sipërfaqe të madhe të Kanadasë veriore.

Pas rreth një viti operacione pastrimi, u gjet vetëm një pjesë shumë e vogël e burimit radioaktiv të satelitit.

Një aksident në Hënë mund të jetë edhe më problematik

Reaktorët në Tokë ndërtohen brenda strukturave masive mbrojtëse që kufizojnë pasojat e një aksidenti.

Ndërtimi i një sistemi të tillë në Hënë do të ishte jashtëzakonisht i vështirë dhe i kushtueshëm.

NASA thotë se reaktori i saj do të ketë mbrojtje ndaj rrezatimit, por detajet nuk janë ende të qarta.

Experts predict that areas will be created around the reactors where astronauts and equipment will not be allowed to approach due to radiation.

There is no wind on the Moon, but gravity is much weaker than on Earth. For this reason, in the event of an explosion, radioactive waste can spread over considerable distances.

Another problem is what will happen to the reactors after their lives end.

On Earth, dismantling a nuclear power plant can take years. American and Russian plans call for the reactors used on the Moon to essentially be left there.

The nuclear fuel problem

NASA wants to use a type of relatively low-enriched uranium, known as HALEU, considered safer from a proliferation perspective.

But the US has a shortage of this material.

Russia is one of the world's largest producers, but the US has banned imports of Russian uranium since 2024 due to the war in Ukraine.

American programs therefore depend on increased domestic production.

The alternative would be highly enriched uranium. It is lighter and more efficient for a space reactor, but it creates another problem: it could also be used relatively easily to produce a nuclear weapon.

Russia and China have not made public what fuel they plan to use in their lunar reactor.

A technological and geopolitical race

Beyond the need for energy, reactors have become a symbol of the new race for space dominance.

The Trump administration has declared maintaining American supremacy in space part of its strategy, while Xi Jinping and Vladimir Putin have placed space exploration at the center of Sino-Russian strategic cooperation.

However, the technology is still far from fully mature.

Reactors must be small and lightweight, but at the same time they must dissipate heat, protect astronauts from radiation, and maintain structural integrity for many years.

Scientists say placing a reactor on the Moon is technically possible.

The question is how quickly it can be done and how much risk the great powers are willing to take in trying to get there first.

For some experts, this is precisely where the problem lies: competition between the US, China and Russia could push countries to move faster than normal security standards allow.

As the race for the Moon intensifies, nuclear power could be the technology that will make permanent human presence there possible — but also one of the greatest risks of the new era of space exploration.


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×