Today, two years ago, Rikard Ljarja left, one of the geniuses of the Albanian screen, actor, director, screenwriter and writer, master of Albanian, the precious wealth of Albania
There are people who prove their presence even with their absence. Absence often even makes the presence stronger. Just like the silence that happens to scream more than the noise.
There are people with whom time acts differently: you see, feel and hear them at a young age; they look handsome, bright in the light of success, distant, eternal and untouchable, and at the same time you feel the flow of years, the toil of fatigue, the weight of silence, and the virtue of gray.
Rikard Ljarja had the extraordinary advantage that the cinema screen gives. You can meet him at the same time in his films, from the black and white of the former gray time of Albania, to the inevitable maturity full of colors of age. You meet him on celluloid, you also meet him in the company of his many friends, Roki, Koli, Beni or even Tosi who has run away in front of him, among whom he feasts as a teenage memory.
Ricardi HeartGold decided to run away in bad times! Making bad felt all those who felt good who had known and saddened the vast majority of Albanians who had loved him over the years. Whether it was "Good" in his films, whether it was "Bad", but always being "Beautiful": the beautiful man in mind and wonderful in spirit. Generally, ordinary people have only two of these three adjectives. Ricardi, thanks to his films, had one more always!
Fate is capricious. The man who could recite Mark Antony's speech at the funeral of Jul Caesar, the most famous Shkodra resident of Tirana, a fellow traveler of the lives of at least two generations of Albanians, made his last trip with very few people. This time in the opposite direction, from Tirana to Shkodra. Two ends much closer today than yesterday, in time and space, but today much more isolated from each other than from distant yesterday, because of common sorrow. In a normal time it would be different. Very different. And every spectator, reader or even just acquaintance of Rikard Ljarja could say at his funeral that he had come "not to bury, but to praise with tears the missing friend"!
Bota e ka provuar edhe herë të tjera izolimin e sotëm. Tre dekada më parë shqiptarët e dinin shumë mirë se çdo të thoshte të ishte mbas një gardhi me tela me gjemba. Deri në momentin që të lindurit në kafaz nuk i dallonin më hekurat e kafazit, nga ku ftonte për pak arrati lirie edhe Rikardi. E keqja harrohet shpejt kur largohet. Njeriu për të fat të mirë ka kujtesë të shkurtër. Nëse do të mbante mend gjithçka, me siguri do të çmendej. Por vlen herë pas here e liga për të kuptuar të mirën. Ja vlen herë pas here mbyllja në errësirë për të kuptuar dritën. Ja vlen të mbash frymën për të kuptuar mrekullinë e mbushjes së gjoksit me ajër.
Ja vlen edhe pandemia e koronavirusit që të marrin kurrorën e duhur gjërat e vogla të së përditshmes. Edhe takimi i miqve në funeralin e një miku. Edhe ndjesia dhe prova se jeta përbëhet nga një mori gëzimesh të vogla që në përditshmëri nuk ndjehen, nuk dallohen dhe nuk i llogarit askush.
Si për të kuptuar edhe më mirë kontrastin. Si për të afruar një bindje më shumë se në fund të fundit, triumfon gjithmonë kontrasti sepse gjithçka varet nga kontrasti dhe pika e krahasimit.
Këshilla e hershme e Dantes së madh, autorit të Komedisë Hyjnore, mund të ndihmojë këdo për të kuptuar më mirë dramën e përditshme të gjithësecilit. “Nuk ka mjerim më të madh se kur kujton kohën e lumtur kur ke rënë në fatkeqësi”! Fatkeqësia e përbotshme, në të gjitha mënyrat ngjan se është një nga ato të këqija që nuk vijnë vetëm për të bërë keq. Njëlloj si malli i pakujtuar për Rikardin kur ishte në Tiranë që ulërin tani kur ai vendosi të kthehet sërish në Shkodër.
Dhembja dhe vuajtja, frika për atë që është duke ndodhur dhe ankthi për atë që mund të ndodhë, pasiguria, zymtësia, izolimi apo edhe prishja e rutinës së zakonshme të gjithësecilit, në pjesën më të madhe të globit, janë të mjafta për ta klasifikuar si të frikshme përditshmërinë e gjithësecilit. Stacione të tilla dramatikë kujtojnë se njeriu është gjithmonë e më shumë krijesë e vetvetes dhe e dramave që krijon vetë me vetëpërshtatjen.
Ikja e Rikard Ljarjes, kujton më shumë praninë e tij. Që kishte vite që nuk binte në sy në Tiranën kaotike, që rend nga mëngjesi në darkë në luftën për mbijetesë, e shtyrë nga nevoja dhe vaniteti, nga dëshira apo pamundësia, nga etja për pushtetin e përkohshëm dhe përkohshmëria e çdo pushteti tjetër veç vdekjes.
Richard, the Good, the Evil and the Beautiful in a single individual, will always be the man to whom at his funeral, everyone would like to tell him that they had gone to meet him and praise him with tears of gratitude and malli.