LETËR E HAPME/ Ejani në dialog të më dëgjoni si flas, ndryshe ju preva bursat, ju kalba në burg. Ju lutem!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

Zgjedhjet në Izrael: Pesë gjëra kyçe që duhet t’i dini

27 October 2026, 17:23Kosova&Bota SHKRUAR NGA REDAKSIA VOX

Zgjedhjet në Izrael: Pesë gjëra kyçe që duhet

Izraeli po voton për herë të parë që nga masakra e 7 tetorit, mes një klime tensioni ekstrem pas tre vitesh lufte në fronte të shumta dhe konfliktit të afërt me Iranin. Këto zgjedhje janë vendimtare për mbijetesën politike të Netanyahut, kryeministrit me mandatin më të gjatë në historinë e vendit, i cili ka refuzuar vazhdimisht një komision hetimor për katastrofën tre vjet më parë.

Zgjedhjet do të përcaktojnë drejtimin e qeverisë së Izraelit në një kohë kur vendi mbetet i përfshirë në konflikte të shumta afatgjata, përballet me kritika ndërkombëtare në rritje dhe lufton me polarizimin e brendshëm në thellim.

Ja pesë gjëra që duhet të dini rreth zgjedhjeve:

Cilat janë partitë kryesore dhe çfarë tregojnë sondazhet?

Çdo parti që kalon pragun zgjedhor prej 3.25 përqind hyn në parlament, duke shërbyer një mandat katërvjeçar.

Ka dy blloqe kryesore që konkurrojnë për të formuar qeverinë e ardhshme.

I pari është një koalicion që favorizon kryeministrin Benjamin Netanyahu, i udhëhequr nga partia e tij Likud, të cilit i janë bashkuar një numër partish të ekstremit të djathtë dhe ultra-ortodokse. Këto përfshijnë United Torah Judaism (UTJ) dhe Shas – të dyja parti fetare konservatore – dhe Otzma Yehudit dhe Fetar Zionism–Zehut, të udhëhequra nga ministrat e ekstremit të djathtë Itamar Ben-Gvir dhe Bezalel Smotrich.

Koalicioni kryesor i opozitës përbëhet nga katër lëvizje të udhëhequra nga hebrenjtë: partia Yashar, e udhëhequr nga ish-Shefi i Shtabit të IDF-së Gadi Eisenkot; Demokratët, të udhëhequr nga ish-Zëvendësshefi i Shtabit Yair Golan; partia Yisrael Beiteinu, e udhëhequr nga ish-ministri i Financave Avigdor Lieberman; dhe aleanca Together, e udhëhequr nga ish-kryeministri Naftali Bennett, dhe e bashkuar nga lideri i opozitës në Knesset Yair Lapid.

Sondazhet e fundit, të publikuara para se të hynte në fuqi ndalimi i sondazheve të reja të premten, treguan se asnjë bllok nuk ishte në rrugën e duhur për të siguruar një shumicë parlamentare prej 61 vendesh. Sondazhi i transmetuesit publik KAN parashikoi se aleanca e opozitës mund të fitonte 52 nga 120 vendet në Knesset, ndërsa blloku i Netanyahut do të fitonte 50. Vendet e mbetura do t’u shkonin partive jashtë këtyre blloqeve – duke përfshirë dy listat kryesore politike me shumicë arabe: Ra’am (e njohur edhe si Lista e Bashkuar Arabe) dhe Lista e Përbashkët, një aleancë e partive Hadash, Balad dhe Ta’al.

Por si blloku që mbështet Netanyahun ashtu edhe blloku që e kundërshton atë deri më tani kanë përjashtuar praktikisht çdo aleancë me partitë e udhëhequra nga arabët.

Duke pasur parasysh përçarjen, partitë izraelite presin negociata të vështira pas zgjedhjeve për të formuar një shumicë qeverisëse. Nëse këto përpjekje dështojnë, Izraeli mund të përfundojë me një qeveri minoritare të varur nga mbështetja e partive jashtë koalicionit qeverisës – ose, në skenarin më të keq, mund të shkojë drejt një raundi të ri zgjedhjesh.

Cilat janë çështjet kryesore?

Izraelitët po përballen me një sërë krizash të brendshme dhe ndërkombëtare në këtë cikël zgjedhor.

Brenda vendit, ka një kërkesë në rritje për përgjegjësi për dështimet e sigurisë – duke përfshirë ato që i paraprinë sulmeve të tetorit 2023 – si dhe zemërim për përjashtimin e komunitetit ultra-ortodoks nga shërbimi ushtarak dhe shqetësim për përpjekjet e vazhdueshme të Benjamin Netanyahut për të zbatuar reforma gjyqësore që kritikët thonë se dëmtojnë rendin liberal demokratik të Izraelit.

“Fraksionet laike dhe liberale të opozitës në Izrael i shohin këto zgjedhje si një shans të fundit për të shpëtuar demokracinë izraelite dhe për të rindërtuar institucionet që janë dobësuar nga mandatet e njëpasnjëshme të Benjamin Netanyahut”, tha për Al Jazeera-n Mairav ​​​​Zonszein, një komentator izraelito-amerikan dhe analist i lartë në Grupin Ndërkombëtar të Krizave.

Një publik i lodhur nga lufta po shqyrton gjithashtu se si Izraeli duhet t’i përgjigjet konflikteve të tij të shumta ushtarake; shumë votues kërkojnë siguri dhe stabilitet ekonomik, por janë gjithashtu kundër lëshimeve në Rripin e Gazës, Bregun Perëndimor të pushtuar dhe Libanin.

Pse janë kaq të rëndësishme këto zgjedhje?

Këto janë zgjedhjet e para në Izrael që nga sulmet e tetorit 2023, dhe ato po mbahen në një sfond të një të djathte ekstreme në rritje dhe përçarjeve në thellim mbi drejtimin që duhet të marrë vendi.

“Pjesë të shoqërisë izraelite kanë qenë gjithmonë të prirura ndaj dhunës dhe retorikës së krahut të djathtë, por trendet ekzistuese janë intensifikuar më tej nën qeverinë aktuale”, tha sociologu i shquar izraelit Yehouda Shenhav-Shahrabani për Al Jazeera-n.

Zgjedhjet vijnë gjithashtu në një kohë kur pozicioni ndërkombëtar i Izraelit është dobësuar. Shumë nga aleatët e Izraelit kanë vendosur sanksione ndaj vendbanimeve të paligjshme izraelite në Bregun Perëndimor të pushtuar, ndërsa shumë vende të tjera kanë dënuar fuqimisht sulmet e vazhdueshme të Izraelit në Rripin e Gazës dhe Liban.

Kur Netanyahu iu drejtua Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara më 24 shtator, dhjetëra përfaqësues nga vende të ndryshme dolën jashtë, disa prej të cilëve fishkëllyen dhe ofenduan.

Rezultati i zgjedhjeve të ardhshme mund të përcaktojë nëse qeveria e ardhshme izraelite do ta mbajë qasjen e saj aktuale ndaj bashkësisë ndërkombëtare apo do të kërkojë të përmirësojë marrëdhëniet e dëmtuara.

Çfarë do të thotë kjo për të ardhmen politike të Benjamin Netanyahut?

Netanyahu, kryeministri më jetëgjatë i Izraelit – i cili e ka udhëhequr vendin për më shumë se 15 nga 17 vitet e fundit, për një total prej 19 vitesh – po përballet me kritika në rritje brenda dhe jashtë vendit për shkak të dyshimeve për lëshime në sigurinë që çuan në sulmin e 7 tetorit, si dhe akuzave për korrupsion me të cilat është përballur që nga viti 2019.

Një humbje në zgjedhje do ta bënte Netanyahun më të prekshëm në kontekstin e një gjyqi të vazhdueshëm për korrupsion që mund të rezultojë në një dënim me burg nëse dënohet.

Një qeveri e re mund të ndikojë gjithashtu në perspektivat për krijimin e një komisioni hetimor për sulmet e tetorit 2023, si dhe në qëndrimin politik të Netanyahut, duke pasur parasysh se ai përballet me një urdhër arresti për krime lufte të lëshuar nga Gjykata Ndërkombëtare Penale.

Po qytetarët palestinezë të Izraelit?

Gati 7.3 milionë qytetarë izraelitë kanë të drejtë të votojnë në zgjedhjet e së martës, përfshirë qytetarët palestinezë, të cilët numërojnë afër 1.2 milionë.

Në të njëjtën kohë, afërsisht tre milionë të rritur palestinezë në Gaza, Bregun Perëndimor të pushtuar dhe Jerusalemin Lindor të pushtuar nuk kanë asnjë zë në qeverinë që kontrollon kufijtë, lëvizjet dhe statusin e tyre ligjor.

Sondazhet e fundit të opinionit sugjerojnë se pjesëmarrja midis qytetarëve palestinezë të Izraelit mund të arrijë në 60 përqind, me listat arabe, të cilat janë përfaqësuesit kryesorë të qytetarëve palestinezë të Izraelit, që pritet të fitojnë shumicën e votave. Nëse pjesëmarrja arrin 65 përqind, këto parti mund të fitojnë deri në 15 vende në Knesset. Aktivistët synojnë një pjesëmarrje prej 70 përqind, që do të ishte niveli më i lartë në dekada; kjo gjithashtu do të rriste pragun zgjedhor dhe do të parandalonte partitë më të vogla të hynin në parlament.

Muajin e kaluar, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve i Izraelit vendosi të përjashtojë Listën e Përbashkët dhe partinë Ra’am nga procesi zgjedhor.

Gjykata Supreme Izraelite e rrëzoi shpejt atë vendim, duke lejuar partitë arabe të qëndronin në garë. Megjithatë, gjykata e detyroi udhëheqësin e partisë Balad, Sami Abu Shehadeh, të tërhiqej nga gara zgjedhore për shkak të një artikulli në të cilin ai i përshkroi sulmet e 7 tetorit si një “ngjarje të rëndësishme historike”.

Roli i partive arabe do të jetë i rëndësishëm. Të dy koalicionet kryesore deri më tani kanë përjashtuar mundësinë e bashkimit të forcave me to, por pa to, asnjëra nga koalicionet nuk mund të jetë në gjendje të sigurojë shumicën.

Netanyahu është përpjekur vazhdimisht t’i portretizojë kundërshtarët e tij si partnerë të mundshëm për partitë arabe, duke argumentuar se një qeveri e udhëhequr nga opozita do të kërkonte mbështetjen e tyre dhe se vetëm partia e tij Likud mund ta parandalonte këtë.

Joseph Mansour, një ish-ndihmës i anëtarit të Knessetit izraelit, Ayman Odeh, tha se izolimi politik i partive arabe është pjesë e strategjisë politike të Netanyahut. Kjo mund t’i lejojë atij të qëndrojë në detyrë si kryeministër i një qeverie të përkohshme nëse asnjë koalicion nuk arrin të formojë shumicën.

“Nëse mbështetja për partitë e udhëhequra nga palestinezët bëhet politikisht ‘toksike’ dhe opozita nuk arrin të arrijë 61 vende, vetë ngërçi bëhet një tjetër fitore për Netanyahun”, shkroi Mansour për Qendrën Arabe në Uashington, DC. /Al Jazeera


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×