PROTESTOSKOPI I NËNTORIT / Plaku i PD-së ndjek çdo grumbullim njerëzish, Rama merr haber nga qeveria

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

Merr vrull gara për armët hipersonike mes SHBA-së, Kinës dhe Rusisë

6 November 2026, 21:43Kosova&Bota SHKRUAR NGA REDAKSIA VOX

Merr vrull gara për armët hipersonike mes SHBA-së, Kinës dhe

Një njoftim rishtazi i kompanisë amerikane të industrisë së mbrojtjes, Lockheed Martin, se e ka fituar një kontratë prej 694 milionë dollarësh nga Forcat Ajrore të Shteteve të Bashkuara për prodhimin e një rakete të re hipersonike, është treguesi më i ri se gara e armatimit mes tri fuqive: SHBA-së, Kinës dhe Rusisë, tashmë ka marrë vrull.

Raketat hipersonike janë armë që fluturojnë me shpejtësi të paktën pesë herë më të madhe se shpejtësia e zërit, ose rreth 6.100 kilometra në orë, dhe kanë aftësinë të kryejnë manovra të mprehta gjatë fluturimit brenda atmosferës së Tokës.

“Ajo që i bën veçanërisht sfiduese disa prej armëve të reja hipersonike është kombinimi i shpejtësisë, manovrueshmërisë dhe trajektores së fluturimit. Kjo mund ta vështirësojë zbulimin, gjurmimin e vazhdueshëm dhe parashikimin e vendit ku ndodhet arma në kohën e interceptimit”, thotë Eva Sula, hulumtuese e lartë për mbrojtjen dhe sigurinë në Qendrën Baltike për Siguri Ndërkombëtare (BISC), me seli në Londër.

Lockheed Martin tha se gatishmëria për prodhim e raketës, të njohur si ARRË, “e bën atë aset thelbësor për ushtrinë, duke ofruar një kapacitet kritik për t’iu kundërvënë kërcënimeve”.

Kina dhe Rusia, të cilat që nga fillimi i vitit 2022 kanë zhvilluar “partneritet pa kufij”, janë ndër kërcënimet kryesore. Pekini zotëron arsenalin më të madh të armëve hipersonike në botë, falë strategjisë së prodhimit me shumicë. Rusia, ndërkaq, është përpara SHBA-së sa i përket vendosjes së armëve hipersonike në përdorim operacional, pasi i ka përdorur ato në luftime gjatë pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës.

Sipas analistëve, nëse vazhdojnë trendet e tanishme të prodhimit, deri në vitin 2035 Kina dhe Rusia do të kenë së bashku një arsenal prej 5.000 armësh hipersonike, nga të cilat 4.000 do t’i takojnë Kinës.

“Ky është vetëm një element i mozaikut, ndërsa SHBA-ja po përpiqet t’i rrisë me shpejtësi kapacitetet e saj hipersonike, si në aspektin mbrojtës, ashtu edhe në atë sulmues”, tha për Radion Evropa e Lirë Grant Newsham, hulumtues i lartë në Qendrën për Politika të Sigurisë në Uashington dhe kolonel në pension i Trupave të Marinës Amerikane.

Uashingtoni “po bën përparim çuditërisht të shpejtë, veçanërisht në aspektin sulmues. Kjo përfshin forcat ajrore, marinën dhe ushtrinë”, shtoi ai.

Pentagoni planifikon t’i shpenzojë 37.9 miliardë dollarë për programet e armëve hipersonike gjatë viteve fiskale 2027–2031, në përpjekje për ta ngushtuar hendekun me Kinën dhe Rusinë.

Kjo shumë përfshin 10.1 miliardë dollarë për ushtrinë, me qëllim vendosjen në përdorim të 4.500 armëve hipersonike me rreze të mesme veprimi, 2.1 miliardë dollarë për marinën, për blerjen e 59 raketave, si dhe për financime të konsiderueshme për forcat ajrore, të cilat synojnë të sigurojnë raketat hipersonike, ARRË dhe HACM.

Përparësitë e Kinës

Në garën për armët hipersonike, Kina gëzon një epërsi për disa arsye. Së pari, ajo ka përparësinë e të qenit ndër të parat që ka zhvilluar dhe vendosur në përdorim këtë teknologji.

Në vitin 2020, Kina vendosi në përdorim sistemin e parë operacional të armëve hipersonike në botë, i cili përbëhet nga raketa balistike me rreze të mesme veprimi, DF-17, dhe mjeti hipersonik rrëshqitës, DF-ZF (HGV).

“Zhvillimi i raketave konvencionale nga Kina, të cilat nuk kufizoheshin nga INF-ja [marrëveshja për kontrollin e armëve, e nënshkruar nga SHBA-ja dhe Bashkimi Sovjetik në vitin 1987], i dha asaj një epërsi në zhvillimin e raketave balistike me rreze të mesme veprimi, të cilat mund të përdoren si bartëse për armët hipersonike”, tha për Radion Evropa e Lirë John Van Oudenaren, analist hulumtues në kompaninë konsulente për teknologji, BluePath Labs, me seli në Uashington.

Pekini përfiton gjithashtu nga një infrastrukturë testimi për armët hipersonike, e cila është më e larmishme dhe më e gjerë sesa ajo e SHBA-së, shtoi ai

Kina është i vetmi shtet që ka arritur ta integrojë me sukses një mjet hipersonik rrëshqitës (HGV) me një sistem të bombardimit të pjesshëm orbital (FOBS). Ky është një sistem për dërgimin e kokave luftarake, i cili e vendos armën në orbitë të ulët të Tokës (LEO), përpara se ta nxjerrë nga orbita dhe ta drejtojë drejt cakut. Pekini kreu dy testime në vitin 2021, të cilat demonstruan këtë integrim.

Megjithëse mjeti hipersonik rrëshqitës në testimin e parë nuk arriti ta godiste cakun prej 39 kilometrash largësi, ai arriti të lëshonte një predhë të veçantë gjatë fluturimit.

Pentagoni mbeti i habitur nga kjo. Asnjë shtet nuk kishte arritur më parë të lëshonte një ngarkesë nga një mjet që lëviz me shpejtësi hipersonike, pa e shkatërruar mjetin ose pa e destabilizuar trajektoren e tij të fluturimit. Gjenerali Mark Milley, atëherë kryetar i Shtabit të Përbashkët të Forcave të Armatosura të SHBA-së, e cilësoi këtë si një “moment Sputnik”.

Në të njëjtën kohë, testimet e armëve hipersonike të Kinës nxorën në pah cenueshmërinë e SHBA-së ndaj një sulmi nga jugu. Kjo për shkak se mbrojtja raketore amerikane është projektuar mbi supozimin se një sulm bërthamor rus ndaj territorit amerikan do të ndiqte rrugën më të shkurtër: përmes Polit të Veriut dhe Arktikut.

Por, gjatë testimeve të Kinës, armët hipersonike lëvizën në orbitë të ulët të Tokës mbi Antarktidë, ku mbulimi me radar i SHBA-së është i kufizuar. Një sistem FOBS mund të afrohet nga trajektore të papritura, sepse nuk ndjek harqe të larta dhe të parashikueshme parabolike, siç bëjnë raketat tradicionale balistike ndërkontinentale (ICBM).

Pekini mohoi se kishte testuar armë hipersonike. Ministria e Jashtme e Kinës tha se testimet kishin të bënin me verifikimin e teknologjive për automjete hapësinore të ripërdorshme, me qëllim uljen e kostos së operacioneve hapësinore.

“Ata po gënjejnë. Kjo është pjesë përbërëse e strategjisë kineze”, tha Newsham nga Qendra për Politika të Sigurisë, duke shtuar se Pekini tregon shpenzime ushtarake shumë më të ulëta sesa harxhon në të vërtetë.

Pentagoni vlerëson se Kina shpenzon 40 deri në 90 për qind më shumë për mbrojtjen sesa shuma e deklaruar në buxhetin e saj zyrtar.

Një tjetër përparësi e Kinës në këtë garë është fuqia e saj prodhuese, e cila përforcohet edhe nga aleanca e saj faktike me Rusinë.

“Rusia ka një ekonomi të orientuar drejt luftës, ndërsa Kina është një fuqi prodhuese. Ato janë në gjendje t’i prodhojnë këto raketa shumë më shpejt sesa SHBA-ja”, tha për Radion Evropa e Lirë Ali Javaheri, analist i lartë për teknologjitë në zhvillim në kompaninë PitchBook, e specializuar në të dhënat për tregjet private, me seli në Nju Jork.

Sipas vlerësimeve, Rusia prodhon rreth 80 armë hipersonike në vit, Kina rreth 370, ndërsa SHBA-ja prodhon vetëm në numër njëshifror.

“SHBA-ja është shumë e mirë në prodhimin e sistemeve jashtëzakonisht të avancuara të mbrojtjes, siç është avioni luftarak F-35, por jo edhe aq në prodhimin e sistemeve të kategorisë së mesme”, siç janë armët hipersonike, tha Javaheri.

Ai vuri në dukje se pas përfundimit të Luftës së Ftohtë, baza industriale amerikane e mbrojtjes pësoi rënie, për shkak të konsolidimit të thellë të industrisë dhe shkëputjes së saj nga ekonomia civile. Kontraktorët e mbrojtjes u përqendruan në prodhimin e platformave të avancuara, me vëllim të ulët prodhimi dhe kosto të lartë, për Pentagonin.

Në fund, ushtria amerikane siguroi disa prej sistemeve më të avancuara të mbrojtjes në botë, por në kurriz të kapaciteteve për prodhim masiv dhe rritje të shpejtë të prodhimit.

Rritet kërcënimi për Tajvanin

Planifikuesit ushtarakë amerikanë janë të shqetësuar se arsenali në rritje i armëve hipersonike të Kinës mund t’ia vështirësojë përpjekjet SHBA-së për të ndërhyrë në rast të një krize në Tajvan. Ky konsiderohet skenari më i mundshëm që mund t’i çojë dy superfuqitë drejt një konflikti të armatosur.

Kina tashmë ka forcën më të madhe të raketave konvencionale në botë, por armët hipersonike paraqesin sfida të veçanta për shkak të shpejtësisë së tyre, fluturimit në lartësi të ulët brenda atmosferës dhe aftësisë për të ndryshuar trajektoren në kohë reale.

Dokumenti i Pentagonit i njohur si Overmatch, një vlerësim i klasifikuar i gatishmërisë ushtarake amerikane, i cili u bë publik për herë të parë nga gazeta New York Times në dhjetor 2025, zbuloi se në simulimet e një lufte për Tajvanin, Pekini përdori armë hipersonike si pjesë të një fushate shkatërruese, gjatë së cilës çaktivizoi ose shkatërroi aeroplanmbajtëset e avancuara amerikane të klasës Gerald R. Ford.

Pa aftësinë për ta neutralizuar kërcënimin raketor të Kinës, komandantët amerikanë ka të ngjarë të detyrohen t’i mbajnë grupet e aeroplanmbajtëseve jashtë rrezes së këtyre armëve, e cila është 4.000 kilometra për një raketë me rreze të mesme veprimi.

Meqenëse shumica e avionëve luftarakë që operojnë nga aeroplanmbajtëset kanë rreze veprimi luftarak prej 800 deri në 1.300 kilometrash, avionët amerikanë do të ishin shumë larg për të kryer sulme efektive ose për të siguruar epërsi ajrore mbi Ngushticën e Tajvanit.

“Kjo mbase do ta bënte më të kushtueshme mbrojtjen e Tajvanit nga SHBA-ja, Tajvani dhe Japonia, duke pasur parasysh kapacitetet aktualisht të pamjaftueshme amerikane për t’u mbrojtur nga raketat hipersonike”, tha Newsham nga Qendra për Politika të Sigurisë.

“Megjithatë, kjo nuk i jep Kinës një epërsi që do t’i siguronte një fitore të lehtë, apo domosdo fitore. SHBA-ja dhe aleatët e saj ende kanë kapacitete të shumta për t’ia vështirësuar shumë gjërat Kinës”, shtoi ai.

Vlen të theksohet se SHBA-ja ka vendosur në Japoni dhe Filipine sisteme të lëvizshme të lëshimit të raketave, të cilat mund të godasin qendrat ekonomike të Kinës në bregdetin lindor, bazat detare, fushat ajrore dhe qendrat e komandimit.

Në periudhën e ardhshme, gara e armatimit hipersonik mes SHBA-së në njërën anë, dhe Kinës e Rusisë në anën tjetër, pritet të intensifikohet, sepse të tria vendet synojnë t’i zgjerojnë arsenalet e tyre përkatëse.

Megjithatë, analistët paralajmërojnë se aftësitë transformuese të armëve hipersonike nuk duhen ekzagjeruar.

“Armët hipersonike po bëhen një element gjithnjë e më i rëndësishëm i konkurrencës strategjike”, tha Sula nga Qendra Baltike për Siguri Ndërkombëtare.

“Megjithatë, do të isha e kujdesshme që ato të mos paraqiten si një zhvillim teknologjik që, i vetëm, do ta transformojë mënyrën e zhvillimit të luftërave. Përvoja e Ukrainës ka dëshmuar qartë se efektiviteti ushtarak varet gjithnjë e më shumë nga mënyra se si kombinohen dhe përdoren kapacitetet e ndryshme, e jo nga sofistikimi i vetëm një arme”. (REL)


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×