
NATO allies discovered this spring, in Arctic waters near the remote Svalbard archipelago, Russian submarines training to use a secret weapon designed to disable critical undersea cables without leaving clear traces of the attack's authorship.
The covert Russian operation, described to Reuters by two Western officials, was carried out by Russia's Main Directorate for Deep-Sea Research, known by the acronym GUGI. The officials said the facility used submarines capable of operating at great depths to simulate the deployment of sophisticated and destructive technology.
A joint operation by Britain, Norway and the United States tracked the Russian ships and intercepted them at sea, the two officials said, speaking on condition of anonymity. The interception prevented the Russian ships from completing the exercise, and they then left the area.
Britain and Norway announced in April that they had uncovered a covert Russian operation in Arctic waters. However, the discovery of the new weapon, the exact location of the operation and the involvement of the United States had not been reported until now.
The deep-sea confrontation comes at a time when some Western intelligence officials are expressing concern that the Kremlin is intensifying sabotage operations in Europe and preparing for the possibility of a conflict with NATO.
Three U.S. officials said some U.S. intelligence analysts are increasingly concerned that Russia could try to test NATO's commitment to mutual defense, enshrined in Article 5 of the North Atlantic Treaty. In such a scenario, damaging or destroying undersea cables could be a key part of the operation, Western officials said.
Undersea cables, some no thicker than a garden hose, lie on or just below the seabed. They are essential for global internet connectivity and international financial transactions.
Their economic and strategic importance has made these cables targets in previous conflicts. In World War I and World War II, underwater communications infrastructure was particularly important for transmitting telegraph and telephone messages.
Two submarine fiber-optic cables, each about 1,400 kilometers long, connect Svalbard to mainland Norway and pass at depths reaching up to 2,700 meters below the sea surface.
Through them, large amounts of satellite data downloaded to the SvalSat satellite ground station are transmitted, the largest station of its kind in the world and part of NASA's Near Space Network.
Ministria ruse e Mbrojtjes nuk iu përgjigj kërkesës së Reuters për koment mbi incidentin. Kremlini ka mohuar vazhdimisht se zhvillon operacione sabotimi në vendet e NATO-s ose se planifikon një konfrontim me Aleancën.
Disa zyrtarë perëndimorë argumentojnë se aktivitetet ruse kundër vendeve evropiane janë shtuar gjatë muajve të fundit, në një kohë kur vijat e frontit në Ukrainë kanë mbetur kryesisht statike.
Polonia, Lituania dhe Rumania kanë konfirmuar incidente të ndryshme që lidhen me shkelje të sigurisë. Në gusht, një përpjekje për sulm me dron në aeroportin Leipzig/Halle në Gjermani shkaktoi një sërë reagimesh nga Berlini, mes tyre mbylljen e një konsullate ruse në Bon dhe të një qendre kulturore ruse në Berlin.
Po në gusht, drejtori i Agjencisë Qendrore të Inteligjencës amerikane, CIA, John Ratcliffe, zhvilloi një vizitë në Moskë dhe u takua me drejtues të shërbimeve ruse të inteligjencës.
Dy persona të njohur me çështjen thanë se një nga qëllimet e vizitës ishte paralajmërimi i Rusisë kundër përshkallëzimit të operacioneve të sabotimit në Evropë.
Reuters nuk arriti të përcaktonte nëse Ratcliffe diskutoi gjatë vizitës edhe operacionet e fshehta të nëndetëseve ruse. Kremlini nuk pranoi të tregonte se çfarë ishte diskutuar në takime dhe nuk dha hollësi të tjera.
Në të njëjtën kohë me përballjen në det, zyrtarët britanikë dhe norvegjezë ia paraqitën Moskës gjetjet e tyre për t’i treguar se kishin dijeni për teknologjinë e re.
Sipas dy zyrtarëve perëndimorë, Londra dhe Oslo shpresonin se demonstrimi i njohurive të tyre mbi teknologjinë mund ta bënte Rusinë të hezitonte përpara se ta përdorte atë në një operacion real.
Gjatë stërvitjes nuk u dëmtua asnjë kabllo.
Zyrtarët thanë se operacioni rus ishte përqendruar në simulimin e vendosjes së teknologjisë në rast të një konflikti me NATO-n. Ata nuk pranuan të jepnin hollësi mbi mënyrën se si funksionon teknologjia.
E pyetur nga Reuters për incidentin, NATO e drejtoi agjencinë te autoritetet norvegjeze dhe britanike.
“Përmes operacionit tonë të përbashkët, ne i dërguam Rusisë një mesazh të qartë se nuk mund të veprojë në fshehtësi”, deklaroi ministri norvegjez i Mbrojtjes, Tore Sandvik.
“Ua kemi bërë të qartë dhe pa mëdyshje autoriteteve ruse se çdo përpjekje për të goditur infrastrukturën tonë kritike do të zbulohet dhe do të përballet me pasoja”, shtoi ai.
Sandvik theksoi gjithashtu se “nuk është në interesin e askujt që tensionet në Veriun e Lartë të përshkallëzohen”.
Ministria britanike e Mbrojtjes iu referua deklaratave të saj të 9 prillit, në të cilat kishte konfirmuar përpjekjet për aktivitete të fshehta brenda dhe pranë ujërave norvegjeze dhe britanike nga Drejtoria Kryesore ruse e Kërkimeve në Det të Thellë, GUGI.
Uashingtoni dhe Londra kanë vendosur sanksione ndaj kësaj drejtorie sekrete ruse.
Shtëpia e Bardhë nuk iu përgjigj kërkesës së Reuters për koment, ndërsa CIA refuzoi të komentonte.
Një nga zyrtarët perëndimorë tha se çdo përshkallëzim i mundshëm mes Rusisë dhe NATO-s mund të nxjerrë shpejt në pah rëndësinë strategjike të një hapësire ujore të akullt midis skajit jugor të arkipelagut Svalbard dhe Norvegjisë kontinentale, të njohur si Bear Gap, ose Hendeku i Ariut.
Për të arritur në Atlantik, nëndetëset bërthamore ruse me bazë në Gadishullin Kola do të duhej të përshkonin një hapësirë ujore prej rreth 640 kilometrash përpara se të kalonin pranë Jan Mayen, ishullit të largët vullkanik që i përket Norvegjisë.
Britania njoftoi këtë javë se në gusht kishte dislokuar forca në Jan Mayen së bashku me aleatët norvegjezë dhe amerikanë, në kuadër të një stërvitjeje që synonte të demonstronte aftësinë e vendeve të NATO-s për të vepruar së bashku në Veriun e Lartë.
Norvegjia planifikon gjithashtu të ndërtojë një kabllo të re me fibra optike që do të lidhë Svalbardin dhe Jan Mayen me territorin kontinental. Sipas planeve aktuale, kablloja duhet të jetë funksionale deri në vitin 2028.
Shqetësimet për kërcënimet nënujore
Aleatët e NATO-s e kanë shtuar vëmendjen ndaj sigurisë së infrastrukturës nënujore që prej vitit 2022, kur shpërthimet shkatërruan tre nga katër linjat e gazsjellësve Nord Stream, të ndërtuar për të transportuar gaz rus drejt Gjermanisë.
Prokurorët gjermanë kanë ngritur akuzë ndaj një shtetasi ukrainas, i cili në kohën e sulmit ishte oficer i forcave speciale. Ukraina mohon çdo përfshirje në sabotimin e Nord Stream.
Që nga viti 2023, autoritetet kanë vërejtur gjithashtu më shumë anije që lëvizin ngadalë mbi ose pranë infrastrukturës së ndjeshme nënujore, duke përfshirë tubacionet, kabllot e energjisë dhe kabllot e telekomunikacionit, në atë që ekspertët e konsiderojnë aktivitet për hartëzimin e vendndodhjes së tyre.
Vitin e kaluar, ky lloj aktiviteti në Detin e Veriut u rrit me 52%, duke arritur në 13,079 raste të regjistruara, sipas të dhënave të kompanisë së analizës së rrezikut detar Windward.
Në të njëjtën periudhë, aktiviteti në rajonin e Detit të Kinës Jugore u rrit me 88%, duke arritur në 18,401 raste.
Vëzhgimi i infrastrukturës në ujërat ndërkombëtare nuk është në vetvete i paligjshëm. Megjithatë, ekspertët e sigurisë e konsiderojnë një hartëzim të tillë në shkallë të gjerë si një aktivitet që mund të shërbejë për përgatitjen e operacioneve të sabotimit.
Aktivitetet e shtuara dhe ndërhyrjet e dyshuara ndaj disa kabllove nxitën NATO-n dhe vendet evropiane të krijonin iniciativa të reja sigurie në janar të vitit të kaluar.
Mes tyre janë sistemi i monitorimit “Baltic Sentry” i NATO-s dhe iniciativa “Nordic Warden”, e udhëhequr nga Mbretëria e Bashkuar. Këto mekanizma bashkojnë kapacitetet e marinave të vendeve aleate për të shtuar patrullimet dhe monitorimin e infrastrukturës kritike nënujore.
Në Detin Baltik, një nga zonat kryesore të monitorimit, aktiviteti i këtij lloji ra me 5% gjatë vitit 2025, në 526 raste krahasuar me një vit më parë, sipas të dhënave të Windward.
The company said at least 11 undersea cables in the Baltic Sea were damaged or cut between October 2023 and the end of last year.
"The current assessment is that Russia and China are probably the most active and significant threats in the underwater environment," said Windward CEO Ami Daniel.
Meanwhile, the global network of power and telecommunications cables running along the seabed continues to expand every year.
This expansion is supported by growing global demand for data transmission and electricity, a demand that is also being fueled in part by the development of artificial intelligence. Some analysts estimate that, despite measures taken in recent years, Europe remains vulnerable to attacks on this infrastructure.
"In the last 25 years, Europe did two things at once. It dramatically increased the degree of dependence on seabed infrastructure and, at the same time, significantly reduced the capacity to protect it," said Bruce Jones, a senior fellow at the Brookings Institution.
"Now this capacity is being rebuilt with delay, in the face of a growing Russian threat ," he added. (Reuters)