IRRESPONSIBLE / Centuries-old olive trees light fires to keep warm, police: They will be prosecuted!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

Our concept of politics as a division between left and right was born in revolutionary France. The political maps that came after were more sophisticated, but each carries its own biases.

2026-08-16 21:43:11Histori SHKRUAR NGA REDAKSIA VOX
The National Assembly of France, 1789

Our concept of politics as a division between left and right was born in revolutionary France. The political maps that came after were more sophisticated, but each carries its own biases.

By Frank Jacobs - Big Think

Why do we place politicians on a spectrum from left to right? It's the French's fault.

On September 11, 1789, the newly formed National Assembly of France voted on whether the king should be given the right to veto laws. It was not an insignificant procedural issue. As a direct challenge to the absolute power of Louis XVI, it was a defining moment of the French Revolution.

Defenders of the monarchy, who favored the veto, gathered to the right of the speaker. Radicals, who wanted to limit the king's power, sat to his left. It was from that historic seating arrangement, at a meeting held more than two centuries ago, that the most famous division in democratic politics was born: left versus right.

La gauche, the left, became synonymous with revolutionary forces seeking to abolish privileges and give more power to ordinary citizens. La droite, the right, represented the counter-revolutionaries, the conservatives who tried to keep the old order, which was collapsing, afloat.

Within a year, the terms had become a common part of the political vocabulary in France. Over the next century, "left" and "right" spread into political discussions around the world. This simple way of describing political beliefs is still used today. However, over time, this model has begun to show its limitations. In fact, it was flawed from the moment it was created.

A propaganda gift that continues today

One of the problems lay in the language itself. In French, the word gauche also means awkward or awkward. While droit, like the English word right, means not only "right", but also "straight".

This linguistic bias is much older than the French Revolution, or even the French language itself. In Latin, the word for "left" is sinister, which has the meaning of something sinister or malevolent. While "right" is dexter, from which comes the word "dexterity," which has a positive meaning. Even in the Bible, Jesus stands at God's right hand, not His left.

It doesn't take much imagination to connect this bias, present in dozens of languages ??and cultures, to the fact that most people are right-handed. Only about 10% of the population uses their left hand as their dominant hand.

For the political descendants of the monarchy's supporters, being "on the right" has been a propaganda advantage that continues today. While those who identify with the left must constantly contend with the negative connotations that the word "left" has historically had.

Communists, Nazis and the Horseshoe Theory

But the problem is not just terminology. In 1972, French political scientist Jean-Pierre Faye coined the term "political horseshoe" after studying Weimar Republic Germany.

Noting that communists and Nazis often collaborated in the early 1930s to weaken the German liberal center, Faye proposed that the further you move from the political center, the closer the ends of the spectrum come together. So the political spectrum is not a straight line, but curves like a horseshoe.

Whether in a line or a horseshoe shape, the left-right divide dominated most of the 20th century, which can be summarized, in a simplified way, as follows: capitalism combined with democracy defeated first fascism on the right and then communism on the left.

But these divisions no longer accurately describe 21st-century politics. Someone can have strongly left-wing beliefs on some issues and strongly right-wing ones on others. This creates unusual political alliances and unexpected shifts in voting patterns.

The traditional model fails to explain why so many Bernie Sanders supporters in 2016 later voted for Donald Trump. But these voters were not confused or irrational. They were reacting to something the classic model fails to capture: a deep distrust of the establishment, whether left or right, and an equally strong desire to overthrow the entire system.

Economic freedom and personal freedom

To better understand these developments, politics must be seen not as a one-dimensional line, but as a two-dimensional field, that is, as a map.

One of the most influential models is the Nolan Chart, published in 1971 by David Nolan, the founder of the Libertarian Party of the United States.

Nolan argued that every ideology should be evaluated along two distinct dimensions: how much control it gives the state over citizens' economic decisions and how much control it gives them over their personal lives. According to him, the traditional left-right spectrum mistakenly conflates these two distinct issues into a single one.

By placing economic freedom and personal freedom on two separate axes, the Nolan Chart creates four quadrants, with libertarianism, not coincidentally, at the top. While this may be seen as a choice in favor of the author's ideology, the basic idea remains valid.

Our concept of politics as a division between left and right was born in
David Nolan's political chart, using two axes to give the political spectrum an extra dimension, and four extremes instead of two. (Right) Nolan in 1996

Shoqëritë mund të jenë socialiste dhe të lira (si demokracitë sociale nordike), socialiste dhe jo të lira (si Bashkimi Sovjetik), kapitaliste dhe të lira (si Singapori ose Zvicra), apo kapitaliste dhe jo të lira (si Kili nën Augusto Pinoçet). Këto katër kombinime janë pothuajse të pamundura të dallohen në një vijë të thjeshtë majtas-djathtas.

Grafiku ofron gjithashtu një vend të qartë për libertarizmin, një traditë politike tipike e botës anglishtfolëse, e cila nuk klasifikohet lehtësisht as si e majtë dhe as si e djathtë, duke mbetur praktikisht "pa shtëpi" në spektrin tradicional francez.

Ai ndihmon gjithashtu të kuptohet më mirë se ku pozicionohen lëvizjet moderne autoritare: në pjesën e poshtme të grafikut, në të dyja anët e boshtit vertikal. Kjo shpjegon deri diku pse etiketat tradicionale "e majtë" dhe "e djathtë" duken gjithnjë e më të pamjaftueshme për të përshkruar politikën e ditëve tona.

George Orwell do të ishte dakord

Diagrami politik në formë diamanti i paraqitur më poshtë, i frymëzuar qartësisht nga Grafiku Nolan dhe që qarkullon në internet që rreth vitit 2000, e përditëson modelin e tij me një orientim tjetër dhe një gamë më të pasur të ideologjive politike.

Boshtet vazhdojnë të përfaqësojnë të njëjtat shkallë matëse, por tani skajet janë emërtuar marksizëm dhe liberalizëm (në boshtin horizontal ekonomik), si dhe anarkizëm dhe fashizëm (në boshtin vertikal të autoritetit shtetëror). Secila nga katër anët e diamantit mban emrin e tiparit që bashkon dy skajet përkatëse: Marksizmi dhe anarkizmi mund të quhen të dy "socialistë", disa forma të marksizmit dhe fashizmit mund të konsiderohen "etatistë", e kështu me radhë.

Në disa raste, ky diagram është vërtet ndriçues. Ai pasqyron idenë se anarko-komunizmi dhe stalinizmi ndodhen të dy në anën socialiste të diamantit, por në skaje krejt të kundërta sa i përket rolit të shtetit, një dallim që modeli klasik majtas-djathtas nuk mund ta bëjë.

Our concept of politics as a division between left and right was born in

George Orwell do të ishte dakord me këtë. Gjatë Luftës Civile Spanjolle, ai luftoi në radhët e një milicie me prirje anarkiste kundër komunistëve besnikë ndaj Moskës.

Diagrami gjithashtu e dallon në mënyrë të dobishme libertarizmin nga konservatorizmi, duke ndarë dy rryma të së djathtës amerikane që shpesh ngatërrohen me njëra-tjetrën, por që në thelb janë shumë të ndryshme.

Megjithatë, edhe ky model mbështetet mbi disa thjeshtësime të pasakta. Ai vendos anarko-kolektivizmin dhe anarko-individualizmin pranë të njëjtit kulm të diamantit, duke lënë të kuptohet se ato janë të ngjashme. Në të vërtetë, liritë që ato mbrojnë janë thellësisht të papajtueshme: njëra synon lirinë kolektive nga prona private dhe hierarkia, ndërsa tjetra lirinë individuale nga detyrimet ndaj kolektivit.

Ekziston gjithashtu një ndjesi e rreme saktësie nga fakti që çdo ideologjie i jepet një hapësirë me të njëjtën madhësi. Në realitet, traditat ideologjike janë të paqarta, të debatueshme dhe ndryshojnë vazhdimisht me kalimin e kohës.

Populizmi, për shembull, nga shumica e studiuesve nuk konsiderohet një ideologji më vete, por një stil politik që mund të shfaqet pothuajse në çdo pikë të hartës politike.

Po ashtu, vendosja e fashizmit në skajin ekstrem të etatizmit e zhvesh atë nga tiparet që e përcaktojnë: ultranacionalizmi, hierarkia racore dhe kulti i dhunës. Kështu, një ideologji monstruoze reduktohet thjesht në një formë autoritarizmi shtetëror.

Qëndrimet ndaj emigracionit, identitetit dhe vlerave shoqërore

Atëherë, pse të mos shtohet edhe një dimension i tretë?

Pas dekadash sondazhesh ndërkombëtare, Ronald Inglehart identifikoi një bosht tjetër përgjatë të cilit ndryshojnë vlerat: nga vlerat materialiste (siguria, rendi dhe forca) drejt vlerave post-materialiste (vetëshprehja, mbrojtja e mjedisit dhe cilësia e jetës). Ky ndryshim, dhe reagimi i fortë kulturor kundër tij, ka formësuar politikën e viteve të fundit ndoshta më shumë se çdo lëvizje tradicionale mes së majtës dhe së djathtës.

Një dimension i ngjashëm është boshti GAL-TAN, i cili shkon nga Green (i Gjelbër), Alternative (Alternativ) dhe Libertarian drejt Traditional (Tradicional), Authoritarian (Autoritar) dhe Nationalist (Nacionalist).

I zhvilluar për studimin e sistemeve partiake evropiane, ky model përfshin qëndrimet ndaj emigracionit, identitetit dhe vlerave shoqërore, çështje që modelet e mëparshme nuk arrijnë t'i pasqyrojnë plotësisht.

Por këtu lind dilema e hartografit: çdo hartë është e kufizuar nga synimet e atij që e krijon.

Çdo diagram politik i përmendur këtu tregon po aq për autorin e tij, sa edhe për realitetin politik që përpiqet të përshkruajë. Modeli i patkoit i jep rëndësi të veçantë qendrës. Nolan vendosi ideologjinë e tij të preferuar në kulmin e grafikut. Diagrami në formë diamanti tregon simpati për anarkizmin. Dhe të gjitha këto modele janë ndërtuar mbi kategori politike perëndimore.

Në asnjërin prej tyre nuk ka një vend të qartë për mendimin politik konfucian, teorinë islame të qeverisjes apo konceptin afrikan të Ubuntu.

Siç thotë edhe shprehja e vjetër e hartografëve: "Harta nuk është territori."

Sa më të ndërlikuara bëhen hartat politike në përpjekje për të qenë sa më gjithëpërfshirëse, aq më shumë humbasin cilësinë që e bëri modelin fillestar kaq jetëgjatë: thjeshtësinë.

Pavarësisht kufizimeve të shumta, paradigma e ndarjes mes së majtës dhe së djathtës do të vazhdojë të përdoret edhe për shumë kohë.

Ndoshta nuk është plotësisht e saktë, por është mjaftueshëm e thjeshtë për t'u kuptuar, ashtu si një pjesë e madhe e debatit politik të ditëve tona.

Votimi që nisi gjithçka

Po si përfundoi ai votim historik që krijoi ndarjen mes të majtës dhe të djathtës?

Asambleja Kombëtare votoi me 673 vota pro dhe 325 kundër për t'i dhënë mbretit një veto pezulluese, e cila i lejonte të shtynte hyrjen në fuqi të ligjeve, por jo t'i bllokonte ato përgjithmonë.

It was a compromise that satisfied no one. The monarchists wanted a more powerful king, while about 150 radical deputies did not accept any kind of royal veto.

However, this vote did nothing to bring the crown closer to the hungry people.

A few weeks later, the mobs marched on Versailles, occupied the royal palace, and sent the king and queen to Paris as prisoners, and then, ultimately, to the guillotine. For that moment, the left had won.

Galeria fotografike (
)


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×