Maybe the word "end of Albania" may seem excessive? I think that on the contrary, it is frugal. I will try to explain why.
Economic myths of Albania
In the years '90-'94, our ideal in conversations were "those of the embassies"; in 96 from VEFA to Sudja, the worldly rumors about Vehbi, his son, helicopters and where do I know; until 2005 there were customs officers and Nano, the casinos and legends of the latter with money, gin and businessmen's suites; then the conversations started to focus on the new myth of money, the municipal 10%; after 2005 came Zeni and Argita with their financial legends, which may not have been legends at all, the era of Berisha 2 that culminated with another economic myth, Rezart Taçin, now gone from circulation; parallel to this, the economic myth of LSI began to be sung, the institution where money was made vertically, and with a military regime, hundreds of people ran to line up there to secure benefits outside the law,
As you never see the good and honest businessmen, those who play by the rules and work hard, those who have built their wealth with courage, initiative and sweat, never entered our envious pop culture, never turned into a myth, as now no one believes there is even one.
Our economic myths, those above, if you notice, are actually our biggest social and political dramas.
While today, their names are routinely thrown around in everyday conversations, among students, small business owners, actors, IT people, and even the toothless mouths of those who mispronounce them. Without being an economics expert, I can say that this will be our last drama.
The drama of the oligarchs
Oligarkët, nuk janë pasanikë. Gabimi më i shpeshtë është të ngatërrosh një oligark me një të pasur. Të jesh i pasur, pasi ke punuar dhe ke luajtur me rregulla, nuk është krim as turp e as gjë e keqe. Por, oligarku është një njeri super i pasur që pasurinë e ka vënë ndryshe.
Një oligark, është ai që pasurohet në kurriz të pronës publike, falë lidhjeve okulte me politikën duke përfituar kontrata publike, tokë publike, PPP, favore në kurriz të pronës së përbashkët. Një oligark nuk mund ta bëjë kurrë atë pasuri pa iu hapur rruga në mënyrë të pandershme nga politika. Një i tillë nuk mund të jetë kurrë i tillë pa një kryeministër nga pas.
Pse oligarkët janë e keqja e Shqipërisë?
Dëmi që oligarkët i sjellin vendit është shumë i madh. Pasuria e stërmadhe e tyre ngrihet mbi 3 agresione ekonomike.
Dëmin e parë ia shkaktojnë biznesit të ndershëm ose atyre pa lidhje të shkurtër me politikën. Në ekonominë shqiptare nuk ka më konkurrencë të ndershme, siç parashikon ekonomia e tregut, ku më i miri fiton. Jo, fiton ai që ka lidhje me politikën. Dhe nuk bëhet fjalë vetëm për të përfituar koncesionet e pronave dge parave publike, por, për monopole të drejtpërdrejta që nxjerrin nga loja të gjithë të tjerët. Të vegjlit rrënohen në taksa, ndërsa oligarkët dalin nëpër revista të huaja si miliarderë dollarësh. “Të vegjlit” mbyllin bizbeset dhe ikin.
Dëmi tjetër i vjen popullit shqiptar. Dyshja oligark-politikan duhet të pasurohet gjithnjë e më shumë, dhe këto para do dalin ose direkt nga xhepi ynë si në rastin e naftës, ose nga xhepi i përbashkët, përmes koncesioneve.
Tashmë pasuri të pamata publike janë transferuar në duart e një grushti njerëzish afër politikës. Prona jonë e përbashkët na është marrë, pa zhurmë e pa bujë, ku me ligje shteti e ku me anashkalim e deformim të tyre. Dhe u ka kaluar oligarkëve. Kjo lakmi për të grabitur tani është bërë model jetese.
Por si qëlloi që u bëmë me oligarkë? A i ka Shqipëria kushtet të ketë miliarderë dollarësh?
Zona gri, miliardat gri
Para 30 vitesh ne ishim të tërë të barabartë. Ishim të varfër, por të barabartë. Qytetari shqiptar ishte i varfër, por populli shqiptar ishte i pasur, sepse e tërë pasuria ishte publike. Hidrocentrale, miniera, toka të reja, porte, hotele, hekurudha… Jo vetëm flota e peshkimit, por deri dhe një barkë peshkimi ishte pronë e përbashkët. Çdo gjë.
Sot, pas 30 vitesh, populli shqiptar jeton akoma në mjerim krahasuar me asetet dhe pasuritë e vendit; mjafton të dalësh nga unaza e Tiranës për ta parë këtë; ndërsa e tërë pasuria e tij ka kaluar në duart e 10-20 njerëzve. Gjithçka.
Në këtë transferim gjigand të pasurisë publike nga duart e 3 milionë njerëzve në duart e 20 njerëzve ka sigurisht diçka të errët. Sepse, nuk ka asnjë logjikë njerëzore që të argumentojë që nga 3 milionë vetë që zotërojnë një pronë kaq të stërmadhe që nuk u numërua kurrë, (askush nuk e bëri publik inventarin e pronave të komunizmit) vetëm 20 vetë paskan qenë më të zotët, më të zgjuarit, më të aftët në ekonominë e tregut për të na e marrë këtë pronë ne, 3 milionë të tjerëve.
Në këtë transferim të madh pasurie, ka në të vërtetë një krim kombëtar. Sikurse, nuk ka asnjë logjikë ekonomike që Shqipëria të ketë miliarderë. Në një vend kaq të vogël, me një treg kaq të dobët e fuqi blerëse kaq të ulët, nuk ka asnjë logjikë ekonomike që dikush paska arritur të bëjë 1 miliardë euro pasuri. Apo 2 miliardë.
Këto para, janë paratë tona. Para me të cilat Shqipëria do mund të ishte një vend i rregullt e i mirë-zhvilluar, i denjë për të jetuar, mësuar e punuar. Por nuk është. Sepse ne u shpronësuam në errësirë, nga grykësia e oligarkëve e kombinuar me tradhtinë e një grushti politikanësh. Aty ku shkollat nuk kanë ngrohje, nuk ka para, se paratë janë te oligarku; aty ku gratë vdesin në spitale sepse nuk gjendet një gjilpërë e caktuar, nuk ka para, se paratë janë te megaluksi i disave; aty ku shqiptarët ikin me gomone apo kamionë në Londër, si mish frigoriferi, nuk ka të ardhme për ta, sepse nuk ka shpresë e punë, sepse paratë që mund t’u krijonin atyre mundësira, i kanë shkuar atyre; Erdhëm te fundi i Shqipërisë.
Fundi
Kjo që po i ndodh Shqipërisë është kapitalizmi i llojit ”Crony”. Ky është dhe fundi i kapitalizmit si motor i shoqërisë së tregut. “Crony” është ai lloj kapitalizmi ku i pasur nuk bëhesh se ke iniciativë biznesi ose ide, por se je i lidhur me filan parti e filan politikan.
Oligarkët, e thënë ndryshe crony-istët, po mos të kishin ato lidhjet e shkurtra me politikën nuk do ishin këta që janë sot. Sepse, e përsëris, ata nuk ecin sepse janë të zotë në biznes, por sepse janë hileqarë dhe të paskrupullt për të lundruar në ujëra të pista.
Ky sistem do shkaktojë 2 probleme. E para, ai kërkon më shumë para sesa norma normale e fitimit, sepse duhet të ushqejë pangopësinë e oligarkut për të shtënë çdo gjë në dorë, sepse “ai mundet”, por duhet të ushqejë dhe lakminë e politikani të korruptuar që do edhe ai të ketë 1 miliardë euro të pista në Bankat e Qipros.
So we'll just see an ever-widening gap between the small group that adds the billions and the rest of the public.
The other problem is that this system can only produce crooked businessmen and incompetent and corrupt public administrators. Corruption is no longer economic, it is fundamentally moral. The state itself is already in the hands of this group and serves only them. The state has eliminated competition and legalized robbery.
Under these conditions I believe that the Crony alliance, which is the true alliance of stinkers, is here to stay. The possibility of changing it with a vote is zero, due to the economic-political system that this alliance has established.
Then, dear reader, based on how much and how you know Albanians, which path do you think we will choose?/Dita