INFORMATION LEAK / Secret communication of socialist deputies about the protest is published

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

A love poem about homeland, childhood and people

2026-05-01 13:34:02Pikëpamje SHKRUAR NGA XHEVDET SHEHU
Xhevdet Shehu

Foreword to the book "Under the Sky of Childhood" by writer Xhevat Beqaraj

I feel privileged to be making this brief introduction to a precious book by my long-time friend, the writer Xhevat Beqaraj. Writing for a friend is an understandable gesture, but writing for a friend who is a well-known writer seems to me like a responsibility, a challenge that is not easy. I accepted this challenge, carefully weighing the words that I will say next. In writing these lines, I first had Xhevat in mind, how he would react if he read these words. Would he like these words or would he smile with a barely perceptible irony, as he usually did when he did not like something? This was no small pressure for me. But the other, perhaps greater, is the responsibility to the reader, to all those who have known Xhevat as a person and a writer.

However, I hope everyone understands why I sat down and wrote these few lines as a moral obligation to a friend and distinguished writer. His colleagues could have done the same.

The publication of this book by Xhevat Beqaraj is surprising in several ways. Those who for many years and decades were accustomed to identifying the name of this author with the well-known writer of children's literature are now faced with another profile of him. But those who may be most surprised are the people of letters. "Under the Sky of Childhood" is a metaphorical title, quite significant for the dimensions of the author's personality. But let's be clear from the beginning: This book is not a work for young readers. It is a genuine work for adults. Scholars will wonder where to classify it: in memoirs, in fiction, or in biographies...

This is truly a novel. The novel of the author's life, which he patiently sculpted throughout his life. This work is not only the saga of the life and efforts of a remarkable creator, but also of many of his fellow travelers, not just writers. So it is much more than an ordinary autobiography.   

Ky është romani i jetës së Xhevatit, por edhe një poemë dashurie për vendlindjen, fëmijërinë dhe për njerëzit që ai i deshi shumë. Librat më të mirë dhe më të vërtetë janë ato që janë shkruar mbi bazën e përvojës së autorëve. Pra janë në njëfarë mënyre autoportrete. Po sjell këtu dy-tre shembuj sa për ilustrim të kësaj ideje. Shkrimtari rus Boris Pastërnaku u bë i famshëm botërisht me romanin “Doktor Zhivago” me të cilin fitoi edhe çmimin Nobel për letërsi në vitin 1958. E, Doktor Zhivagoja është një rrëfim dhe përshkrim thuajse autentik i jetës së autorit. Ndaj është aq i vërtetë dhe tronditës. Po i tillë është dhe libri “Jetë dhe vdekje në Ballkan” i autorit malazez Bato Tomasheviç, që është një sagë familjare gjatë një shekulli konfliktesh. Një rrëfim i jashtëzakonshëm dhe tejet realist, të cilin Xhevati e pëlqente shumë. Shembulli tjetër është shkrimtari ynë i shquar Petro Marko me veprën e tij “Retë dhe gurët. Intervistë me vetveten” ku ai shpalos gjithë jetën e tij të trazuar nëpër tallazet e parreshtura që përshkoi gjatë shekullit të njëzetë, ku bashkudhëton me fatet dhe historinë e vendit dhe bashkëkohësve të tij. Ndaj kjo vepër është konsideruar me të drejtë nga më të mirat në letrat shqipe, duke qenë mbase vepra më e mirë e autorit. Në të dyja këto vepra, kryepersonazhe janë vetë autorët shkrues të tyre që shenjuan fatin dhe fatalitetin e tyre, dashurinë dhe ëndrrat e tyre, me një përgjithësim artistik mahnitës. Të tre librat e sipërpërmendur kanë një strukturë kompazicionale të ngjashme: kanë një shtrirje të gjatë kohore që ecën paralelisht me jetën e autorëve të tyre. Ato janë sa saga vetiake dhe familjare, aq edhe shoqërore.

A love poem about homeland, childhood and people

Në këtë hulli ka ecur edhe Xhevati në rrëfimin e kujtimeve të jetës së tij. Xhevat Beqaraj i adhuronte këta autorë dhe mendoj se ka patur ndikim prej tyre në shkrimin e librit të jetës së tij. Ai ishte bashkëkohës me ta dhe e përjetonte thellë krijimtarinë tyre, dhimbjen dhe vuajtjen e tyre. Pra, kishte jo një por disa modele. 

E quajta pa mëdyshje roman këtë vepër të Xhevatit, pasi i ka të gjithë elementët e një vepre letrare ku dallon stlili dhe gjuha e bukur e autorit, ka ndjenja dhe mendime. Ka një reliev dhe harmoni të brendshme. Ka tipa dhe karaktere, ka emocion dhe stil.

Xhevati ishte një njeri i përkorë. Si njeri dhe si shkrimtar. Unë, kam qenë një nga miqtë më të afërt të tij dhe nuk kam ditur asnjëherë se çfarë shkruante apo çfarë projektesh kishte. Nuk kam ditur edhe për këto dorëshkrime që tashmë përbëjnë një vepër letrare të rëndësishshme të tij. Ishte stili i tij ky si në sjelljen e përditshme, në raport me të tjerët, por edhe me krijimtarinë. I tillë ishte ai dhe nuk mund as ta imagjinojmë apo ta pranojmë ndryshe. Por në këtë krijimtari është tërësisht Xhevati, deri në qelizën më të imët.

Ky libër i ka të gjithë elementët e një vepre letrare. Strukturën, përshkrimin. Personazhet, dialogun, atmosferën e kohës për të cilën flet autori. Vepra ka reliev, ka dramacitet dhe nerv, aq të domosdoshme për ta mbajtur peshë lexuesin me një vëmendje të përqendruar. Nuk është kurrsesi një ditar. Në të nuk ka data, madje as vite. Këtë kronologji mund ta bëjnë vetëm lexuesit e vëmendshëm, madje me hamendësime.

Xhevati nuk ka mbajtur një ditar të zakonshëm. Ai është shkrimtar dhe si i tillë nuk i interesojnë faktet e rëndomtë sikurse bëjnë jo pak njerëz. Si shkrimtar, ai mediton thellësisht mbi faktet, analizon, nxjerr konkluzione që zor se mund t’i kundërshtojë kush.

Ishte në natyrën e Xhevatit të punonte në heshtje, larg bujës dhe zhurmave mediatike. Ai besonte në fjalën e shkruar, të cilën e skaliste me një durim të jashtëzakonshëm në vetminë e tij. Xhevati që kishte aq shumë miq dhe shokë, kur vinte puna te krijimtaria, ishte një vetmitar i madh. Ndaj dhe çdo botim i tij në fushën e letërsisë për fëmijë përcillej me admirim dhe bënte bujë.

Unë e përfytyroj atë duke medituar në vite për këtë libër që tashmë e kemi në dorë, duke patur një fiksim për gjithçka donte të shprehte dhe duke mbajtur shënime për të lënë një krijim të saktë dhe të përkryer artistikisht. Është i njohur fakti se në moshë të thyer njeriut i shfaqen dhe kujtohen me një mprehtësi të mahnitshme ngjarje dhe episode të fëmijërisë. Kështu duhet t’i ketë ndodhur dhe Xhevatit, duke patur një synim të palëkundur për të lënë një dëshmi të pakontestueshme të kësaj dashurie të madhe. Dhe ia ka arritur qëllimit.

Kur e ka shkruar Xhevati këtë libër? Është tejet e vështirë të japësh një datë të saktë, një vit apo vend. Mendoj se ajo shtëpia e tij modeste në Tiranë, ishte një hambar i madh me kujtime dhe ngjarje që ai deshi dhe arriti t’i shkruajë më vërtetësi, sikurse dëshmon ky libër. Ky libër është shkruar ditë pas dite që nga lindja e tij.  Thashë pak më parë se Xhevati nuk ka mbajtur ditar. Kjo është më se e vërtetë. Si mund të mbante ditar ai kur përshkruan me aq shumë detaje fëmijërinë e tij kur ende nuk dite shkrim e këndim? Por ai e ka bërë këtë duke dëshmuar se ai shkrimtarinë e kishte dhunti të lindur. Ai ishte një vëzhgues tejet i vëmendshëm dhe kishte një kujtesë fenomenale. Pas rreth tetëdhjetë vitesh, ai mbante mend dhe tregonte me hollësi episode ngjarjesh dhe tiparesh njerëzore që të mahnisnin. Si ishte e mundur? Ai ishte tejet i vëmendshëm dhe mjaft i durueshëm për të skalitur në kujtesën e tij gjithçka të përjetuar në jetën e tij të gjatë. Ky fakt ia rrit edhe më shumë vlerën si shktrimtar. Letërsia e madhe është arti i vëmendjes së madhe dhe i analizës së thellë. Xhevati kishte një kujtesë të gjatë dhe të admirueshme. Prandaj, duke lexuar këtë libër, thosha me vete: Në regjistrin e kujtesës së tij ai kishte fiksuar gjithçka për krijimtyarinë e tij. Ai, pasi ishte një njeri me vlera të spikatura, kishte vendosur të ishte dhe një shkrimtar që të linte gjurmë. Ia ka arritur plotësisht këtij qëllimi. Unë e përfytyroj atë dhe në moshën e thellë, duke përjetuar me detajet më të holla kujtime të fëmijërisë dhe të rinissë hershme dhe, me një disiplinë të hekurt ndaj vetvetes, shkruante dhe shkruante parreshtur jetën e tij, atë që kishte jetuar dhe atë që kishte krijuar..

Është aty Vjosa e mrekullueshme me simfonitë e saj të pambarimta... Aty është vendlindja e autorit, Kuta, për të cilën autori ka një dashuri të pakufishme dhe së cilës i ngre një poemë dashurie dhe dhembshurie të pakufishme. Është Mallakastra që ai e ngre në piedestalin më të bukur me përshkrimet që bën. Më tej Vlora dhe Fieri... Janë njerëzit që ai i ka njohur nga afër. Sidomos njerëzit që ai i portretizon mjeshtërisht, me të mirat dhe me të këqijat e tyre, me veset dhe huqet aq të natyrshme. Ata janë tipa dhe karaktere që me skalitjen që u ka bërë autori, mbeten gjatë në mendje. Në këto përshkrime ka humor dhe dhimbje, ka dashuri, por kurrsesi jo urrejtje. Sepse Xhevati kishte një shpirt të madh, jo thjesht si mallakastriot. Mbi të gjitha ai është një mjeshtër i vërtetë si shkrimtar, e di shumë mirë se si ta thotë fjalën dhe të luajë me të për të karakterizuar njerëzit dhe kohën e tyre. Ai nuk i fajëson dhe nuk i urren ata që edhe e kanë sulmuar dhe kanë shpifur e komplotuar kundër familjes së tij të nderuar në fshat.

Xhevat has his own style of storytelling. With a rich and figurative language, typical of Malakastri and the South, he makes the episodes of his life both specific to his life and generalizable. All those who have lived the time that Xhevat describes understand it very well and become involuntarily fellow travelers of his saga.

This story is a poetic prose. His descriptions of Vjosa and Mallakstra are wonderful. Unparalleled. What he writes about Vjosa has not been written by anyone else. Because he deeply feels the rustling of the waves of Vjosa that only those who have lived and live on the banks of Vjosa feel. I am one of them. Xhevat expressed it and this merit now belongs to him.

One of the most painful chapters of this book is the one where the author describes his father's declaration of kulak. This fact Xhevat suffered, experienced with pain throughout his life. But surprisingly, he felt only pity and mercy for his former enemies, if we call those who did him this harm. If given the opportunity, with the soul he had, he would help these poor people as much as he could.

This book is a multitude of narratives and stories. Fragments and episodes of it can stand alone as stories or novels worthy of an author. But I think Xhevat has thought about these works more deeply. He has conceived his work as such, as you will read it. The fragments seem to hang in the air, detached from the whole.

However, this book is not comprehensive and complete, although it is sufficient to portray the author as a prominent creator. I say that this book is only the first part of Xhevat's life. Because his readers, once young, are now old men and women and want to know Xhevat, their beloved writer, how he became such, what is the path he traveled, where he worked, how he created his books, who were his friends and acquaintances.... These I think and I am convinced that will constitute the subject of a second and necessary volume that I affirm will be published in the future, perhaps not too late. It is an obligation for his descendants, not only family members, to fulfill this. And it will be done very well.

Xhevat Beqaraj, with a rich creativity of over half a century in children's literature, is self-sufficient to stand with dignity in the pantheon of the most honored names of Albanian literature. He is a respected writer not only within the borders of Albania, but also in the lands of the all-Albanian spaces, where he continues to be published and reprinted. This book not only consolidates his name in this pantheon, but also further elevates it. As such, this book will be welcomed not only by his former young readers, but much wider. This book enriches the best fund of Albanian letters and I am convinced that it will be appreciated as a surprising contribution of the author even after his death. 

I am closing these lines with a thought that has become a conviction for me: Xhevat madly loved his birthplace, Kuta and Mallakastra. Vjosa above all, as an emblem of this love. I think he closed his eyes listening to the murmurs of Vjosa like an eternal symphony under the sky of childhood. So he decided to rest right there...

Tirana, December 2025

Galeria fotografike (
)


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×