OPINION / Shqipëria do të ishte shumë më ndryshe nëse Sabile Risha do kishte studiuar për traktorist…

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

Ketri Arktik që mund të revolucionarizojë mjekësinë emergjente

6 Korrik 2026, 17:16Lifestyle SHKRUAR NGA REDAKSIA VOX

Shkencëtarët besojnë se studimi i këtij gjitari mund të hapë rrugë të reja për trajtimin e urgjencave mjekësore si sulmet në zemër, goditjet në tru dhe dëmtimet traumatike të trurit.

Një kafshë e vogël që jeton në rajonet e akullta të Arktikut po tërheq vëmendjen e shkencëtarëve në mbarë botën për aftësinë e saj të jashtëzakonshme për të mbijetuar në temperatura që do të ishin fatale për pothuajse çdo gjitar tjetër. Bëhet fjalë për ketrin arktik tokësor, një specie që gjatë letargjisë ul temperaturën e trupit nën pikën e ngrirjes dhe mund të qëndrojë në këtë gjendje për muaj të tërë.

Shkencëtarët besojnë se studimi i këtij gjitari mund të hapë rrugë të reja për trajtimin e urgjencave mjekësore si sulmet në zemër, goditjet në tru dhe dëmtimet traumatike të trurit.

Me afrimin e dimrit, ketri arktik grumbullon rezerva ushqimore dhe të yndyrës, para se të futet në strofullën e tij nën tokë. Gjatë letargjisë, frymëmarrja dhe rrahjet e zemrës ngadalësohen ndjeshëm, ndërsa temperatura e trupit bie në nivele ekstreme.

Temperatura e trurit mund të arrijë në 0 gradë Celsius, ndërsa disa pjesë të trupit zbresin deri në -2.9 gradë Celsius. Asnjë gjitar tjetër i njohur nuk mund të mbijetojë në temperatura kaq të ulëta trupore.

Për afro tetë muaj, ketri qëndron pa ushqim dhe pa ujë, duke u zgjuar vetëm herë pas here, derisa ardhja e pranverës e rikthen në aktivitet normal.

Sipas studiuesve, aftësia për të ngadalësuar metabolizmin mund të ketë vlerë të madhe në mjekësi. Nëse mjekët do të arrinin të krijonin një gjendje të ngjashme te njerëzit, pacientët që pësojnë sulm në zemër, goditje në tru ose lëndime të rënda do të kishin më shumë kohë për të marrë trajtimin e nevojshëm.

Aktualisht, mjekët përdorin metoda të ftohjes së trupit për të mbrojtur organet jetike pas disa emergjencave mjekësore. Megjithatë, trupi i njeriut shpesh reagon duke u përpjekur të rikthejë temperaturën normale përmes dridhjeve dhe mekanizmave të tjerë mbrojtës.

Shkencëtarët mendojnë se ulja e metabolizmit do të mundësonte ftohjen natyrale të trupit pa këto kundërpërgjigje biologjike.

Hulumtimet kanë identifikuar një molekulë të quajtur adenozinë si një nga faktorët kryesorë që ndihmojnë fillimin e letargjisë te ketri arktik. Eksperimentet kanë treguar se substanca të ngjashme me adenozinën mund të shkaktojnë gjendje të ngjashme me letargjinë edhe te minjtë, të cilët normalisht nuk bien në letargji.

Ky zbulim ka ngritur shpresat se mekanizma të ngjashëm biologjikë mund të ekzistojnë edhe te njerëzit, megjithëse përdorimi praktik i tyre mbetet ende larg.

Një tjetër veçori interesante e ketrit arktik është rezistenca ndaj dëmtimeve që ndodhin kur furnizimi me gjak rikthehet pas mungesës së oksigjenit, siç ndodh gjatë sulmeve në zemër ose goditjeve në tru.

Shkencëtarët zbuluan se gjatë letargjisë rritet ndjeshëm niveli i jodurit në gjakun e kafshës. Eksperimentet laboratorike treguan se kjo substancë mund të zvogëlojë dëmtimet e indeve të shkaktuara nga mungesa dhe rikthimi i oksigjenit.

Bazuar në këto rezultate, janë zhvilluar edhe prova klinike te njerëzit për të testuar potencialin e ilaçeve me bazë joduri në mbrojtjen e zemrës pas infarktit.

Hulumtuesit po studiojnë gjithashtu se si ketri arktik ruan masën muskulore gjatë muajve të gjatë të palëvizshmërisë dhe si arrin të shtypë plotësisht ndjenjën e urisë gjatë letargjisë.

Këto mekanizma mund të ndihmojnë në zhvillimin e trajtimeve për pacientët që qëndrojnë gjatë në shtrat, si dhe në krijimin e terapive të reja kundër obezitetit.

Potenciali i këtij hulumtimi nuk kufizohet vetëm në mjekësinë tokësore. Shkencëtarët besojnë se një ditë njohuritë e marra nga ketri arktik mund të përdoren për të vendosur astronautët në gjendje animacioni të pezulluar gjatë udhëtimeve të gjata në hapësirë.

Një gjendje e tillë do të ulte nevojën për ushqim, do të reduktonte humbjen e muskujve dhe do të ndihmonte në mbrojtjen nga rrezatimi kozmik.


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×