BUSINESS/ The Executive buys the shares of the Legislative and Judiciary, creating the largest rift in the country

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

"Gogol" that could open the doors of Europe to Kosovo

2026-11-15 21:56:13Kosova&Bota SHKRUAR NGA REDAKSIA VOX

"Gogol" that could open the doors of Europe to Kosovo

When Kosovo and Serbia agreed to establish the Association of Serb-majority Municipalities in 2013, the European Union described the agreement as a step that brought both countries closer to Europe.

Thirteen years later, the Association has not been established, Kosovo continues to await progress in European integration, while the EU insists on fulfilling this obligation.

The change of power in Serbia has revived discussions about the possibility of a new approach to the Association. For Kosovo, however, another question arises: whether it can take steps without waiting for Belgrade and use them to advance in the processes of international integration.

In a response to Radio Free Europe, a European Union spokesperson said that Kosovo and Serbia must implement all obligations undertaken within the framework of the dialogue, without further delay and without preconditions, if they want to progress on their European path.

This includes ensuring “an appropriate level of self-governance” for the Serb community in Kosovo, in accordance with the 2023 Basic Agreement.

The EU's request has its origins in the Brussels Agreement of April 2013, when Kosovo and Serbia agreed to create a cooperation mechanism between Serb-majority municipalities, with a role in local economic development, education, health, and urban and rural planning.

Catherine Ashton, then the European foreign policy chief and broker of the deal, described it as a step closer to Europe for both countries.

In Pristina, the agreement provoked strong opposition from the Vetëvendosje Movement. Its leader, Albin Kurti, then in opposition, warned that the Association could endanger the functioning of the state. At a parliamentary session, he even displayed a map of Kosovo without the north, to illustrate what he saw as the risk of the country’s division.

Kurti later took over the leadership of the Government, but did not fundamentally change his position.

He continued to oppose the creation of a uniethnic mechanism with executive powers and to condition progress on actions by Serbia.

After the Student List's victory in the October 25 elections in Serbia, the Minister for Communities and Returns, Nenad Rašić, implied that the Kosovo Government was more willing to establish the Association.

Vetëvendosje denied the change in position, while the Government, in its response to Radio Free Europe, reiterated its demands towards Belgrade.

Ajo kërkon që Serbia ta nënshkruajë Marrëveshjen Bazike të vitit 2023 si garanci për zbatimin e saj, ta dorëzojë Millan Radoiçiqin, të akuzuar në Kosovë për sulmin e armatosur në Banjskë, dhe ta tërheqë letrën e ish-kryeministres Ana Bërnabiq, përmes së cilës Beogradi shprehu rezerva ndaj disa detyrimeve të marrëveshjes.

Këto kushte vazhdojnë ta pengojnë përparimin, ndonëse vetë përmbajtja e Asociacionit dhe rrethanat në të cilat ai do të funksiononte kanë ndryshuar gjatë viteve.

Nga marrëveshjet te realiteti në terren

Në vitin 2015, Kosova dhe Serbia u pajtuan edhe për parimet e funksionimit të Asociacionit, përfshirë strukturën, kompetencat dhe financimin e tij.

Gjykata Kushtetuese e Kosovës konstatoi se disa prej tyre nuk ishin në përputhje me standardet kushtetuese dhe kërkoi harmonizimin e tyre. Vendimi nuk e përjashtoi themelimin e Asociacionit, por përcaktoi kufijtë brenda të cilëve ai mund të funksiononte.

Çështja u rikthye në Marrëveshjen Bazike të vitit 2023, përmes formulimit për “një nivel të përshtatshëm vetëmenaxhimi për komunitetin serb”.

Po atë vit, partnerët evropianë paraqitën edhe një draftstatut, i cili nuk u zbatua.

Në mungesë të përparimit politik, autoritetet e Kosovës ndërmorën hapa për mbylljen e një vargu institucionesh të mbështetura nga Beogradi, përfshirë struktura administrative, financiare dhe qendra për punë sociale.

Arsimi dhe shëndetësia, megjithatë, vazhdojnë të funksionojnë kryesisht në kuadër të sistemit të Serbisë, duke e bërë integrimin e tyre një nga sfidat kryesore për institucionet e Kosovës.

Agon Maliqi, bashkëpunëtor jorezident i Këshillit Atlantik, vlerëson se Asociacioni mund të shërbejë pikërisht për këtë qëllim.

“Shëndetësia dhe arsimi vazhdojnë të operojnë në Kosovë me sistem të Serbisë. Asociacioni mund të jetë instrumenti që e zgjidh këtë anomali në shërbim të serbëve të Kosovës, por, në të njëjtën kohë, edhe Kosovës i ofron mundësi për t’i integruar këto shërbime brenda rendit të vet juridik”, thotë Maliqi për programin Expose të Radios Evropa e Lirë.

Integrimi i shkollave dhe spitaleve do të kërkonte zgjidhje edhe për financimin e tyre, statusin e punonjësve dhe vazhdimësinë e shërbimeve.

Millosh Pavkoviq, nga Qendra për Politika Evropiane në Beograd, paralajmëron se një proces i njëanshëm mund ta thellojë mosbesimin e komunitetit serb ndaj institucioneve të Kosovës.

Sipas tij, Asociacioni do të ishte mënyra më e përshtatshme për ta menaxhuar këtë proces.

“Nëse bëhet duke dërguar policinë në spitale dhe shkolla, do të shkaktonte kundërshtime nga komuniteti serb”, thotë ai për Exposenë.

Edhe Bashkimi Evropian ka kërkuar që trajtimi i institucioneve dhe shërbimeve të mbështetura nga Serbia të bëhet në mënyrë të koordinuar dhe në konsultim me komunitetin serb.

Për këtë arsye, debati për Asociacionin nuk kufizohet më vetëm te kompetencat e tij.

Ai lidhet edhe me mënyrën se si Kosova mund t’i integrojë shërbimet që ende funksionojnë në sistemin e Serbisë, pa ndërprerë ofrimin e tyre për qytetarët.

Një proces i tillë do të kërkonte bashkëpunim mes Prishtinës dhe Beogradit, perspektivat e të cilit mbeten të paqarta edhe pas ndryshimit politik në Serbi.

Çfarë pritet nga pushteti i ri në Beograd?

Fitorja e Listës Studentore në zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit i dha fund sundimit 14-vjeçar të Aleaksandar Vuçiqit në Serbi, por fituesit ende nuk kanë treguar se çfarë qasjeje do të ndjekin ndaj Kosovës.

Në përgjigjen për Radion Evropa e Lirë, përfaqësuesit e Listës Studentore thanë se për Asociacionin dhe çështjet e tjera të dialogut do të deklarohen vetëm pasi të formohet Qeveria e re dhe të shqyrtohen dokumentet dhe gjendja e deritanishme.

Robert English, profesor në Universitetin e Kalifornisë Jugore, është skeptik se ndryshimi i pushtetit do të sjellë përparim të shpejtë.

Ai kujton se përfaqësues të lëvizjes studentore kanë mbajtur qëndrime të ashpra ndaj Kosovës edhe kur kundërshtonin Vuçiqin, duke e akuzuar atë se nuk i kishte mbrojtur mjaftueshëm interesat e serbëve.

“Kemi parë se të njëjtët studentë që kanë udhëhequr lëvizjen demokratike, kanë mbajtur qëndrime të ashpra për çështjet që lidhen me Kosovën edhe para zgjedhjeve - në disa raste madje më të ashpra se presidenti i deritashëm, Aleksandar Vuçiq”, thotë English për Exposenë.

Sipas tij, Qeveria e re do të ketë përparësi të tjera, ndërsa përmirësimi i marrëdhënieve me Kosovën mund të kërkojë vite dhe të varet nga zhvillimet demokratike dhe orientimi ndërkombëtar i Serbisë.

Pavkoviq sheh më shumë mundësi për përparim, nëse Qeveria e ardhshme e Serbisë synon të përshpejtojë integrimin evropian.

Normalizimi i marrëdhënieve me Kosovën është pjesë e Kapitullit 35 të negociatave të Serbisë për anëtarësim në BE, ndërsa fondet evropiane mund të shërbejnë si nxitje shtesë.

“Ka shumë fonde të bllokuara në kuadër të Planit të Rritjes dhe Reformave, si për Serbinë, ashtu edhe për Kosovën. Këto fonde mund të shërbejnë si një nxitje e fortë për të dyja palët që të angazhohen në mënyrë më konstruktive në dialog”, thotë Pavkoviq.

Nëse Qeveria e re serbe do ta shfrytëzojë këtë mundësi, mbetet të shihet.

Për Kosovën, ndërkaq, pritja e një ndryshimi në Beograd mund të nënkuptojë edhe shtyrje të mëtejshme të detyrimeve të saj.

A mund të veprojë Kosova pa pritur Serbinë?

Maliqi vlerëson se Kosova ka hapësirë për të ndërmarrë hapa në bashkëpunim me partnerët perëndimorë, por se kundërshtimi i gjatë politik ndaj Asociacionit ia ka vështirësuar këtë mundësi.

“Kjo është bërë tashmë një temë tabu në politikën e Kosovës, kryesisht për shkak të kundërshtimit të Asociacionit nga Albin Kurti sa ishte në opozitë. Në këtë mënyrë, Kosova ia ka kufizuar vetes hapësirën e manovrimit, duke e shndërruar Asociacionin, sipas meje, në një gogol më të madh sesa është në të vërtetë”, thotë ai.

Sipas Maliqit, një mënyrë për të ndryshuar këtë qasje do të ishte që Kosova t’i lidhte hapat drejt themelimit të Asociacionit me përparimin në integrimin ndërkombëtar, përmes një marrëveshjeje me aleatët perëndimorë.

"There has already been talk, for example, about the possibility of granting Kosovo EU candidate status with some steps around the Association, but also membership in the Council of Europe. For Kosovo and the West to move in the same direction on their own, without expecting much commitment from the new government in Belgrade," he says.

This opportunity is related to two processes in which Kosovo has not made the intended progress.

It applied for membership in the European Union in December 2022, but remains the only country in the Western Balkans without candidate status.

The attempt to join the Council of Europe also stalled in 2024, as several member states demanded concrete steps towards establishing the Association.

In both cases, progress depends on the decisions of European partners and cannot be guaranteed through Kosovo's actions alone.

And, at a time when crises and security challenges are taking up most of the European attention, it is becoming increasingly important for Kosovo to find ways to keep the issue of its integration on the Brussels agenda. (REL)


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×