If Albania is growing economically, then why are we paying high prices? If the economy is growing, why is domestic production dying?
Meanwhile, the government is celebrating the “strong lek.” Ministers say that Albania has become an economic power in the region, citing the exchange rate as proof. Yes! The euro has fallen. The dollar, too. On paper, we look like an economy with extraordinary development. If we take our eyes off the paper and look at what is really happening, “Made in Albania” is fighting to the death.
The World Bank warned two weeks ago that Albania is growing in the wrong direction. It said not to expand into tourism and construction, but suggested we focus on manufacturing, agriculture, technology and exports. In short, money is flowing into the economy, but without producing anything. We are getting richer in statistics, but not in substance.
One of the clearest symptoms of this anomaly is the “strong lek”. Millions of euros are pouring in from tourism, remittances, foreign investments (mainly in construction) and property transactions. This flood, which pushes the lek up, is creating the illusion of strength. The government has turned this into a political success story. But a strong currency in itself does not prove anything. For a currency to truly be strong, farmers, factories and exporters must be competitive in European markets and not seen as being in a state of survival.
Every time the lek strengthens, Albanian exporters receive less lek for every euro they earn on the international market. Every time the euro falls, imported products gain ground against Albanian production. Every time the government applauds the exchange rate, without protecting domestic production, an Albanian enterprise declares bankruptcy.
Today, most domestic production resembles a patient in intensive care. Factories are operating with shrinking profit margins. Farmers are fighting against imported products because they cost more due to the exchange rate. The remaining exporters are tightening their belts. Businesses that employ thousands of Albanians are being asked to compete in international markets with one hand tied behind their back. “Made in Albania” is still alive, but its pulse is weakening.
The most painful part is that Albanian families are not receiving any benefits from this whole "success" story.
Logjikisht, një lek më i fortë duhet të kishte ulur çmimet e ushqimeve, ilaçeve dhe produkteve të tjera të importit. Në vend të kësaj, çmimet mbeten kokëfortësisht të larta. Konsumatorët vazhdojnë të paguajnë çmime të larta në supermarket. Prodhuesi shqiptar po humb tërësisht konkurrueshmërinë. Eksportuesit po fitojnë çdo ditë më pak. Në një sistem të shtrembëruar, si familja, ashtu edhe prodhuesi shqiptar ndodhen në vështirësi të mëdha. Nga ana tjetër shteti feston me një numër më shumë në tabelën e kursit të këmbimit.
Kjo nuk është normale. Ky nuk është sukses ekonomik. Është vetëmashtrim.
Si mundet një vend të ndërtojë të ardhmen e tij duke dobësuar pikërisht sektorët që krijojnë pasuri dhe qëndrueshmëri? Që kur një model i suksesshëm ekonomik e kthen prodhimin vendas në dëm kolateral?
Ndërtimi shton katet. Turizmi injekton valutën e huaj. Pasuritë e paluajtshme rrisin statistikat. Kjo, vetëm përkohësisht. Vetëm prodhimi, bujqësia, industria dhe eksportet krijojnë një ekonomi të fortë. Ndryshe, as që do të mbahet dot në këmbë.
Situata është emergjente dhe pacienti kërkon më tepër oksigjen. Që të reanimohet, duhet që qeveria dhe Banka e Shqipërisë të veprojnë sa më shpejt. Jo për shoë mediatik. Me vendosmëri.
Së pari, banka qëndrore duhet të intensifikojë me çdo kusht blerjen e valutës së huaj, për të moderuar vlerësimin e tepërt të lekut. Në raportet që publikon, ajo duhet të tregojë nëse forcimi i lekut po sjell ndonjë dobi për kosumatorin apo thjesht fitimet po zhvendosen në një pjesë të caktuar të ekonomisë. Gjithashtu, duhet të vlerësojë ndikimin e kursit të këmbimit tek bujqësia, prodhimi dhe eksportuesit.
Së dyti, qeveria duhet të ndërhyjë me një paketë ose nismë për të mbrojtur “Made in Albania”. Këtu duhet përfshirë mështetja fiskale për eksportuesit, fermerët dhe të gjithë prodhuesit. Duhet rimbursim i përshpejtuar i TVSH-së dhe financim preferencial për sektorët prodhues. Me pak fjalë, duhet një program strategjik për të forcuar produktet shqiptare në tregun vendas dhe atë ndërkombëtar. Nga ana tjetër duhet të ulet urgjentisht TVSH-ja për produktet e shportës dhe të shoqërohet me një kontroll të ashpër të tregut. Sepse, përveç importuesve që po abuzojnë sistematikisht me çmimet, nga kjo “monedhë e fortë” nuk po përfiton asnjë qytetar.
Së treti, Autoriteti i Konkurrencës duhet të zgjohet nga gjumi i thellë dhe të japë llogari pse nuk ka vepruar deri tani. Pse ky autoritet nuk po heton importuesit që abuzojnë? Pse ky autoritet nuk bën krahasime midis kostove të importit dhe çmimeve në supermarket?
Nëse leku është më i “fortë”, pse familjet shqiptare janë më të dobëta?
Derisa kjo pyetje të marrë përgjigje me çmime më të ulëta, eksporte më të forta dhe një ekonomi produktive, “leku i fortë” do të mbetët vetëm një statistikë dhe shumë e bukur për të qenë e vërtetë.
Sepse një vend nuk bëhet i fortë kur monedha rritet.
A country becomes strong when its people can more easily cope with daily life. When manufacturers can compete in international markets. And when the words “Made in Albania” mean growth internally and confidence externally.