
The Governor of the Bank of Albania, Gent Sejko, responded to businesses' interest in the fall of the euro, during today's conference "The Future of the Economy", organized by Monitor magazine.
"First, I want to clarify that the exchange rate is determined by the market and not by the Bank of Albania. This is a misunderstanding that is constantly repeated, even in the discussions we have had with large businesses. The exchange rate is determined by supply and demand, while the Bank of Albania publishes the average rate."
The governor said that the country operates in a free exchange rate regime. "For this reason, we have appreciation or depreciation of the national currency, depending on market developments. If we had a fixed regime, as some countries have, or a managed regime, as is the case in North Macedonia, we would not have the same exposure to exchange rate losses or gains. But this effect would be transferred to inflation and, consequently, to higher prices.
So, either you will absorb the impact of economic shocks, whether coming from abroad or from within the country, through the exchange rate, which we consider as an automatic shock absorber, or you will absorb it through prices. There is no perfect theoretical solution that allows you to fix the exchange rate and at the same time have no impact on prices, said Sejko.
He explained that the Central Bank does not set the exchange rate. "Of course, we intervene in the foreign exchange market, but we do this in function of the objectives that the law sets for us: price stability, i.e. inflation control, and financial stability, which means the safety and sustainability of banks."
"The aim is that the exchange rate level and the fluctuations related to the appreciation or depreciation of the local currency against the euro do not negatively affect the capital of banks and, indirectly, also businesses. Our interventions aim to curb speculation and slow down the speed of appreciation or depreciation. This gives businesses and other economic actors time to adapt to the course of the exchange rate, close their foreign exchange positions and enter into forward or swap contracts. Otherwise, large fluctuations in the exchange rate, both upward and downward, can cause shocks and losses, as is the case in other countries."
Guvernatori Sejko tha se kjo tendencë e kursit të këmbimit në Shqipëri lidhet me prurjet e mëdha të euros. “Për këtë çështje ka shpesh debate, dhe dua të jemi realistë dhe të hapur, veçanërisht kur flasim për paratë me origjinë të paligjshme. Si Bankë Qendrore, ne nuk mund t’i matim drejtpërdrejt këto flukse, pasi bilanci i pagesave na jep të dhëna të tjera. Ato nuk rezultojnë të pastrohen përmes sistemit bankar. Mund të ketë elemente të veçuara, por në përgjithësi sistemi bankar është i mirëkontrolluar dhe i mbikëqyrur, jo vetëm nga institucionet shqiptare, por edhe nga ato ndërkombëtare.
Gjithashtu, nuk është roli i Bankës Qendrore të merret me të gjitha këto çështje. Ka shumë agjenci të tjera ligjzbatuese që kanë përgjegjësinë të ndalojnë këto flukse. Kompetencat e Bankës Qendrore janë të përcaktuara qartë me ligj”.
Z.Sejko tha se prej disa vitesh ka shpjeguar rolin e Bankës, arsyet e forcimit të kursit të këmbimit dhe të gjithë faktorët që ndikojnë në këtë proces. “Siç thuhet, përsëritja është nëna e dijes, por edhe babai i mërzitjes. Megjithatë, është e rëndësishme që të gjithë të jemi të qartë për ndarjen e përgjegjësive: kërkojini Cezarit atë që i takon Cezarit”.
“Në një regjim të lirë të kursit të këmbimit, nëse një ekonomi ka një rritje prej 4% në vit, e cila mund të jetë edhe më e lartë, dhe kjo rritje shoqërohet me formalizim dhe me hyrje të mëdha valutore nga burime e kanale të ndryshme, natyrisht që monedha vendase do të mbiçmohet.
Këtë pyetje ma kanë bërë vazhdimisht: si do të sillet kursi i këmbimit? Më është drejtuar në Parlament, në forume biznesi dhe në shumë diskutime të tjera. Por unë nuk e di se si do të lëvizë kursi, ashtu siç nuk mund ta dijë askush me siguri. Nëse dikush do ta dinte paraprakisht ecurinë e tij, do të bëhej miliarder, duke vepruar si biznesmen apo analist dhe jo si rregullator”.
Megjithatë, një gjë është e sigurt, tha guvernatori, bazuar në parimet dhe fundamentet teorike: nëse ekonomia do të vijojë të rritet në mënyrë të qëndrueshme dhe afatgjatë me këto ritme, përmes hyrjeve valutore, që në rastin konkret janë kryesisht në euro, monedha vendase do të ketë prirje të mbiçmohet, pasi oferta e valutës do të jetë më e madhe.
“Unë e kuptoj shumë mirë shqetësimin e bizneseve. Është një shqetësim serioz dhe real, pasi humbjet dhe goditjet që sjell kursi i këmbimit janë konkrete, veçanërisht për eksportuesit, por edhe për bizneset e tjera. Megjithatë, Banka e Shqipërisë nuk mund ta zgjidhë e vetme këtë problem. Në fund të fundit, Banka Qendrore ka si objektiv stabilitetin e çmimeve dhe jo mbështetjen e drejtpërdrejtë të sektorëve të veçantë të ekonomisë.
Kursi i këmbimit na ndihmon të frenojmë inflacionin, ndërsa janë politikat fiskale ato që mund të mbështesin sektorë dhe industri të caktuara. Nuk është roli i Bankës Qendrore, në Shqipëri apo në ndonjë vend tjetër, të ndërhyjë për të favorizuar industri apo sektorë të veçantë.
Roli i Bankës Qendrore është të garantojë stabilitetin financiar, të sigurojë që bankat të jenë të qëndrueshme dhe të vijojnë të kreditojnë ekonominë. Një tjetër objektiv është ruajtja e stabilitetit të çmimeve.
Shpesh ngrihet edhe një pyetje tjetër: nëse kursi i këmbimit është i mbiçmuar, pse vazhdojnë të rriten çmimet? Por nuk është e saktë të arrihet në përfundimin se mbiçmimi i monedhës duhet të sjellë ulje të çmimeve. Çmimet mund të vijojnë të rriten, por do të ishin edhe më të larta nëse do të ndodhte e kundërta, pra nëse monedha kombëtare do të zhvlerësohej. Ne përpiqemi të mbajmë inflacionin në një nivel të kontrolluar, por ka edhe instrumente të tjera për të frenuar rritjen e çmimeve.
Pra, shqetësimi i bizneseve është plotësisht i drejtë dhe ne jemi të gatshëm të diskutojmë për të. Megjithatë, ndërhyrjet që kemi bërë si Bankë Qendrore nuk kanë pasur si qëllim të ndihmojnë sektorë të caktuar të ekonomisë. Ato janë kryer në nivel makroekonomik, për të stabilizuar tregjet, për të ndikuar në nivelin e inflacionit dhe për të ruajtur stabilitetin financiar.
Pavarësisht se nuk ka qenë ky qëllimi ynë, këto ndërhyrje kanë ngadalësuar edhe shpejtësinë e mbiçmimit të kursit të këmbimit. Në mënyrë indirekte, kjo u ka dhënë bizneseve më shumë kohë të përshtaten me zhvillimet e kursit, përmes kontratave apo ndryshimeve në mënyrën se si menaxhojnë aktivitetin e tyre.
Nëse do të vijojmë të kemi këto ritme rritjeje ekonomike, teorikisht prirja për mbiçmimin e monedhës vendase mund të vazhdojë. Por kjo nuk do të thotë se mund të parashikojmë me siguri se si do të sillet kursi në të ardhmen.
Dua të theksoj se ky është një debat i vazhdueshëm, por Banka Qendrore nuk mund të bëjë më shumë sesa ia lejon roli i saj ligjor dhe institucional. Mund ta diskutojmë vazhdimisht këtë çështje dhe do të vazhdojmë të japim të njëjtat shpjegime, por nuk mund të ndryshojmë kompetencat tona. Shpeshherë, për këtë arsye, krijohen edhe keqkuptime.
Në fakt, ekziston edhe një problem më i gjerë që lidhet me nivelin e edukimit financiar. Shpesh nuk kuptohen siç duhet rolet dhe funksionet e institucioneve të ndryshme. Përmendet fjala para dhe menjëherë drejtohemi te banka. Por jo çdo çështje që lidhet me paranë duhet të adresohet te Banka Qendrore. Ka shumë institucione të tjera që kanë përgjegjësinë dhe kompetencat përkatëse për të zgjidhur probleme të caktuara.
Ne bashkërendojmë përpjekjet me institucionet e tjera dhe ndërhyjmë brenda mandatit tonë. Edhe në mënyrë indirekte, përmes ndërhyrjeve tona, kemi ndihmuar bizneset, pavarësisht se ky nuk ka qenë objektivi i drejtpërdrejtë. Ndërhyrjet kanë ndihmuar gjithashtu në kufizimin e mbiçmimit, pasi pa to kursi i këmbimit mund të ishte forcuar edhe më shumë.
However, businesses must also adapt their business model. We cannot focus only on the exchange rate. The entire business model must be reviewed, technology must be invested in, and the entire financial structure must be analyzed, including the profit and loss account, business strategies, focus, and ways to compensate for losses.
Businesses should also make greater use of foreign exchange risk management instruments, such as forward and swap contracts, as well as other contracts for protection against exchange rate fluctuations, which are currently underutilized. Negotiations with banks are also needed to reduce risk exposure.
European integration and economic growth also bring risks. As with the exchange rate, businesses will also face significant competitiveness challenges. The loss and departure of the workforce, i.e. the emigration of people, are also challenges similar to those brought by the exchange rate.
"When you open up to markets, you win in some ways and lose in others. What is required is the continuous adaptation of business to the new conditions of competition," the governor concluded.