METAMORPHOSIS / “Help me in this evil hour, O Giant”: The Tall One becomes religious, prays to his portrait on the wall!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

The hefty bill of Chinese projects in the Balkans

2026-11-11 16:02:22Kosova&Bota SHKRUAR NGA REDAKSIA VOX

The hefty bill of Chinese projects in the Balkans

Another 11 million euros will be invested in the construction of hydroelectric power plants in Bistrica, in eastern Bosnia and Herzegovina.

Works began in 2021 and are being carried out by the Chinese company, China National Aero-Technology International Engineering Corporation (AVIC).

To secure additional funds, the company HE Bistrica has received a capital increase from its parent company, HE na Drini, which is owned by the Republika Srpska entity of Bosnia and Herzegovina.

The decision on additional investments was approved in October, at the meeting of the shareholders of the Drini Hydropower Plant.

With this decision, the cost of the project, initially estimated at 103 million euros, has reached over 170 million euros.

The public company Elektroprivreda RS, which owns the Drini Hydroelectric Power Plant, did not respond to Radio Free Europe's questions about the reasons for the cost increase.

This is not an isolated case. Other projects being implemented by Chinese companies in the Western Balkans have also suffered continuous cost increases.

The organization Transparency International in Bosnia and Herzegovina estimates for Radio Free Europe that delays in works, lack of transparency, weak supervision by institutions and, in some cases, errors in project planning cause costs to increase significantly.

According to the organization, citizens ultimately pay the bill for these price increases.

Which projects in Bosnia and Herzegovina have seen the biggest cost increases?

The agreement for the construction of hydropower plants in Bistrica was signed in December 2019, between the Chinese company AVIC and the Government of Republika Srpska.

Construction of three hydroelectric power plants began in 2021, with an initial cost of 103 million euros.

However, the project has faced numerous problems during its implementation, including a landslide on the main Sarajevo-Foca road, which led to the interruption of works.

Since then, the cost of the project has increased by almost 70 million euros, while the initial deadline for completion of the works, December 2026, is not expected to be met.

The Banja Luka-Prijedor highway is being built by the Chinese company China Shandong International Economic & Technical Cooperation Group, which has also been engaged in road construction in Serbia.

Since 2018, the cost of the project has increased from 297 million to 388 million euros, while the deadlines for completing the works have been continuously postponed.

The project is entirely financed by China, while the Chinese company has been granted the right to collect highway tolls for 30 years.

If the annual revenue from these payments is lower than 32.5 million euros, the difference will be covered by the budget of Republika Srpska.

Kontrata mes Qeverisë së Republikës Sërpska dhe kompanisë kineze është mbajtur e fshehtë që nga fillimi.

Pas një sërë padish gjyqësore, autoritetet e publikuan atë, por jo edhe hollësitë e saj financiare.

Spitali në Doboj u përurua në fund të vitit 2024, me rreth një vit vonesë.

Kostoja e ndërtimit, e parashikuar fillimisht në 53 milionë euro nga buxheti i Republikës Sërpska, u rrit në mbi 60 milionë euro, për shkak të shpenzimeve shtesë për pajisjen e spitalit.

Kompania kineze që realizoi projektin, China Sinopharm International Corporation, e arsyetoi rritjen e përgjithshme të kostove me inflacionin e shkaktuar nga pandemia dhe lufta në Ukrainë.

E pyetur nga Radio Evropa e Lirë për arsyet e shtrenjtimit të projekteve, Qeveria e Republikës Sërpska tha se pyetjet ua kishte përcjellë Ministrisë së Transportit dhe Lidhjeve dhe Ministrisë së Shëndetësisë.

Deri në publikimin e këtij artikulli, REL-i nuk mori përgjigje nga këto ministri.

Përgjegjësia e autoriteteve për rritjen e kostove

Rritja e çmimeve të energjisë ka ndikuar që projektet infrastrukturore të bëhen gjithnjë e më të shtrenjta viteve të fundit.

Por, një pjesë të përgjegjësisë e mbajnë edhe autoritetet, vlerëson për Radion Evropa e Lirë Damjan Ozhegoviq, nga organizata Transparency International në Bosnje dhe Hercegovinë.

“Këtu, investitorët e huaj gëzojnë pozitë të privilegjuar, madje edhe në krahasim me investitorët vendas. Vendimmarrësit tanë u përshtaten atyre, në vend që investitorët që vijnë nga jashtë, t’u përshtaten rregullave të vendit”, thotë Ozhegoviq.

Ai shton se Bosnje dhe Hercegovina krijon kushte të favorshme për miratimin e rritjes së kostove të projekteve të mëdha infrastrukturore dhe energjetike.

Sipas tij, kjo ndodh për shkak të përfitimeve të mundshme financiare dhe politike, por edhe të paaftësisë së autoriteteve.

“Është e mundur që kostot të mos rriten qëllimisht, por për shkak të paaftësisë për t’i përllogaritur ato siç duhet që në fillim. Edhe kjo nuk është diçka e pazakontë te ne”, vlerëson Ozhegoviq.

Ai shpjegon se kjo ndodh kur, që në fillim, nuk përcaktohen të gjitha punët dhe shpenzimet që përfshin një projekt.

Sipas tij, një rast i tillë është spitali në Doboj, ku gjatë realizimit u shfaqën shpenzime shtesë që duhej të ishin parashikuar që në planifikimin fillestar.

Kina dhe garancitë shtetërore

Nga organizata Bankwatch International, e cila monitoron investimet kineze në sektorin e energjisë në Ballkanin Perëndimor, thonë se vonesat dhe tejkalimi i kostove nuk janë gjëra të pazakonta në projektet e mëdha.

Megjithatë, Pipa Galop nga kjo organizatë shpjegon për Radion Evropa e Lirë se ka arsye specifike përse projektet e financuara nga Kina në Ballkanin Perëndimor, janë më të prira të shtrenjtohen dhe të vonohen.

“Kur bankat evropiane shqyrtojnë dhënien e një kredie, ato duan të sigurohen se do t’i marrin paratë e tyre mbrapsht. Prandaj, bëjnë analiza të hollësishme për të vlerësuar nëse projektet janë ekonomikisht të leverdishme dhe të planifikuara mirë. Nga ana tjetër, bankat kineze pothuajse gjithmonë kërkojnë garanci nga shteti ose entiteti për kreditë që japin”, shpjegon Galop.

Ajo shton se kjo do të thotë që, edhe nëse projektet dështojnë, Kina përsëri i merr paratë e saj.

“Prandaj, për bankat kineze nuk është aq e rëndësishme të sigurohen që projektet janë ekonomikisht të leverdishme dhe të planifikuara mirë. Nuk dua të them se ato nuk bëjnë fare kontrolle, por, duke qenë se nuk kanë traditë bashkëpunimi me shoqërinë civile, janë të prira t’u besojnë të gjitha informacioneve që u japin qeveritë”, thotë Galop.

Si përfshihet Kina në këto projekte?

Kina ndërton dhe financon projekte në Ballkanin Perëndimor përmes tri modeleve të ndryshme. Të përbashkëta për to janë: mungesa e transparencës së kontratave, përdorimi i pajisjeve kineze dhe, shpesh, edhe i fuqisë punëtore nga Kina.

Njëri prej tyre është modeli EPC (Engineering, Procurement and Construction - projektim, prokurim dhe ndërtim), i njohur edhe si modeli “çelësat në dorë”.

Sipas këtij modeli, një ndërmarrje publike vendase nënshkruan kontratë me një konsorcium kinez, i cili merr përsipër të gjithë procesin: nga hartimi i projektit dhe sigurimi i materialeve deri te kryerja e punimeve.

Në projekte të tilla, kreditë shpesh sigurohen nga banka kineze, Exim Bank.

Modeli i dytë që Kina përdor shpesh në Ballkanin Perëndimor është ai ku kompania kineze financon ndërtimin e projektit, ndërsa pala që e ka porositur e paguan atë pas përfundimit të punimeve.

Pagesat zakonisht bëhen nga të ardhurat e shitjes së energjisë elektrike ose nga tarifat rrugore.

Ky model u përshtatet ndërmarrjeve publike në Bosnje dhe Hercegovinë, të cilat shpesh nuk kanë kapital të mjaftueshëm për investime të mëdha.

Për kompanitë kineze, ndërkaq, financimi zakonisht nuk përbën pengesë, pasi ato mbështeten nga kapitali shtetëror.

Në praktikë, këto projekte kushtojnë dukshëm më shumë. Kjo, sepse kompanitë që i realizojnë, marrin përsipër edhe rreziqet dhe detyrimet financiare, nga sigurimi i kredive bankare deri tek ofrimi i garancive.

Modeli i tretë që përdorin kompanitë kineze në Ballkanin Perëndimor është ai i koncesionit, i cili në Bosnje dhe Hercegovinë, deri më tani, është zbatuar vetëm për projekte infrastrukturore.

Sipas këtij modeli, kompania kineze themelon një degë të saj në Bosnje dhe Hercegovinë, siguron financimin me kapitalin e vet ose përmes kredive dhe e ndërton projektin.

Në rastin konkret, bëhet fjalë për autostradën Banjallukë-Prijedor, nga përdorimi i së cilës kompania do të mbledhë të ardhura për një periudhë të caktuar.

Edhe pse në pamje të parë duket se projekti nuk i kushton asgjë Qeverisë së Republikës Sërpska, ajo është e detyruar të mbulojë diferencën nëse të ardhurat vjetore nga pagesat e autostradës nuk arrijnë shumën e përcaktuar në kontratë.

Pas përfundimit të periudhës së koncesionit, autostrada kalon në pronësi publike.

Situata në rajon

Edhe projekte të tjera të mëdha infrastrukturore dhe energjetike, të realizuara nga kompani kineze në rajon, janë përballur me rritje të konsiderueshme të kostove, vonesa disavjeçare ose kërkesa për financim shtesë.

Kompania kineze, Shandong, është përgjegjëse për ndërtimin e rrugës së shpejtë nga Pozharevci në Gollubac, në lindje të Serbisë, e njohur si Korridori i Danubit.

Kostoja e punimeve në Korridorin e Danubit është rritur nga 337 milionë eurot e parashikuara fillimisht, në rreth 524 milionë euro.

Edhe afati për hapjen e rrugës për qarkullim është shtyrë.

Kompanisë Shandong i është besuar edhe ndërtimi i autostradës që lidh Beogradin me Novi Sadin, përmes Zrenjaninit.

Kostoja e këtij projekti, punimet për të cilin nisën në vitin 2023, është rritur ndjeshëm.

Fillimisht, ndërtimi ishte parashikuar të kushtonte 600 milionë euro, por tani shuma e mundshme e financimit është pothuajse trefishuar.

Kjo, pasi Serbia ka parashikuar mundësinë e marrjes së kredive deri në 1.7 miliard euro për realizimin e projektit.

Përmes ndryshimeve të kontratës është rritur edhe kostoja e hekurudhës së shpejtë nga Novi Sadi deri në kufirin me Hungarinë, e ndërtuar nga një konsorcium i dy kompanive kineze.

Në fund, për këtë projekt u paguan rreth 1.2 miliard euro.

Punimet janë nën hetim nga Prokuroria për Krim të Organizuar në Serbi, e cila, ndër të tjera, dyshon se dy ish-ministra janë përfshirë në keqpërdorimin e më shumë se 115 milionë dollarëve.

Procedurat hetimore nisën pas vdekjes së 16 personave nga shembja e një strehe prej betoni në stacionin e rinovuar hekurudhor në Novi Sad.

Tragjedia shkaktoi protesta masive, të cilat çuan në ndryshimin e pushtetit në Serbi.

Rritje të konsiderueshme të kostos ka shënuar edhe autostrada Kërçovë-Ohër në Maqedoninë e Veriut, e cila po ndërtohet nga kompania kineze, Sinohydro.

Kur u nënshkrua kontrata, vlera e projektit ishte 411 milionë euro, ndërsa kostoja e përgjithshme ka arritur në rreth 600 milionë euro.

Si arsye për këtë rritje janë përmendur kushtet e paparashikuara gjeologjike, nevoja për shpronësimin e tokave shtesë, ndryshimet në projekt dhe ndërtimi i infrastrukturës përcjellëse.

Një situatë e ngjashme është vërejtur edhe në projektin për modernizimin e termocentralit të Plevlës në Mal të Zi, i cili po realizohet nga një konsorcium i udhëhequr nga kompania kineze, Dongfang Electric International.

Kontrata fillestare, e nënshkruar në vitin 2020, kishte një vlerë prej 54.5 milionë eurosh, ndërsa deri në mesin e vitit 2026 ishin paguar 65.5 milionë euro.

Montenegro's state-owned electricity company, Elektroprivreda, justified the cost increase with additional work that was not included in the initial contract.

Even the construction of the highway segment from Smokovci, near Podgorica, to Mateševo, in northern Montenegro, had additional costs.

According to the 2014 contract, the construction of this segment by the Chinese company, CRBC, was estimated to cost 809 million euros.

However, the Government of Montenegro had to take out an additional 90 million euros in loans to cover additional costs.

The highway was opened to traffic eight years after the contract was signed. (REL)


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×