The International Institute for Middle East and Balkan Studies has published a report on the arrest of former President Ilir Meta .
IFIMES, based in Ljubljana, states that the European Convention on Human Rights has been seriously violated in the case of Meta's arrest.
The study also states that fundamental human rights and freedoms have been violated, as well as the presumption of innocence. The report also states that the case of Ilir Meta shows the political instrumentalization of justice.
IFIMES has also identified systemic weaknesses in the conduct of the State Police during the arrest of former President Meta. In conclusion, IFIMES has requested the establishment of international monitoring of Meta's arrest and imprisonment.
Full Report:
Universality of Human Rights and the Limits of State Authority: Instrumentalization of Justice in the Case of Ilir Meta according to European Standards
Reference to the provisions of national constitutional law, the European Convention on Human Rights (ECHR) and the case law of the European Court of Human Rights (ECHR) constitute the foundation of the modern European legal order. These norms not only protect individual rights and freedoms, but also impose clear and binding limits on the exercise of state authority, particularly in the context of criminal prosecution, deprivation of liberty and restrictions on fundamental rights.
In contemporary political circumstances, characterized by strengthening security narratives, crisis management and trends towards selective law enforcement, these issues acquire additional political and institutional importance. The arrest of the former President of the Republic of Albania, former Prime Minister and Speaker of Parliament, Ilir Metaj, analyzed through the findings of the Ombudsman of the Republic of Albania, provides an illustrative example of the challenges faced by the rule of law in transitional democracies.
Absolute Prohibition of Torture and Inhuman Treatment
Ndalimi i torturës, trajtimit ose ndëshkimit çnjerëzor dhe degradues, i sanksionuar në dispozitat kushtetuese kombëtare dhe në Nenin 3 të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, përbën një të drejtë absolute. Zbatimi i tij nuk lejon përjashtime, shmangie ose relativizim, madje as në rrethana të luftimit të krimit të organizuar, korrupsionit ose gjendjeve të jashtëzakonshme. Jurisprudenca e Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut konfirmon qartë se shtetet kanë një detyrim pozitiv jo vetëm të përmbahen nga akte të tilla, por edhe të parandalojnë, hetojnë në mënyrë efektive dhe sanksionojnë çdo sjellje që përbën trajtim çnjerëzor ose degradues, pavarësisht nga statusi ose rëndësia politike e personit në fjalë.
Dinjiteti njerëzor dhe të drejtat e personave të privuar nga liria përfaqësojnë një provë themelore të sundimit efektiv të ligjit. Privimi nga liria nuk pezullon të drejtat themelore të njeriut; përkundrazi, ai i imponon përgjegjësi shtesë shtetit, pasi individi është tërësisht i varur nga autoritetet shtetërore. Në rastin e Ilir Metës, raporti i Avokatit të Popullit nxjerr në pah mangësi serioze procedurale gjatë arrestimit dhe ndalimit, duke përfshirë mungesën e provave se individi është informuar menjëherë për arsyet e arrestimit, kufizimet në të drejtën për akses të menjëhershëm në një avokat, mosdhënien e një karte të të drejtave dhe mirëmbajtjen joadekuate të dokumentacionit zyrtar. Këto mangësi serioze dëmtojnë drejtpërdrejt thelbin e të drejtës për të patur liri dhe siguri sipas Nenit 5 të KEDNJ-së, siç interpretohet nga Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut, duke theksuar mbrojtjen absolute të dinjitetit njerëzor dhe detyrimin e shtetit për të garantuar të drejtat e çdo individi, pa përjashtim.
Prezumimi i Pafajësisë dhe Gjykimi i Drejtë
Prezumimi i pafajësisë, i garantuar nga ligji vendas dhe Neni 6 i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, përbën një gur themeli të një rendi demokratik dhe ligjor. Ky parim i detyron jo vetëm gjykatat, por edhe degën ekzekutive, autoritetet e prokurorisë, policinë, si dhe median dhe aktorët e tjerë publikë. Çdo etiketim publik, paragjykim i fajit ose instrumentalizim politik i procedurave penale para një vendimi përfundimtar gjyqësor shkel rëndë prezumimin e pafajësisë dhe minon besimin e qytetarëve në gjyqësor. Në shoqëritë e polarizuara politikisht, praktika të tilla thellojnë më tej ndarjet institucionale dhe dobësojnë legjitimitetin e shtetit.
Proporcionaliteti në përdorimin e forcës dhe transparenca në procedurat policore janë elementë thelbësorë në mbrojtjen e të drejtës për një gjykim të drejtë. Gjetjet e Avokatit të Popullit nxjerrin në pah klasifikimin e papërshtatshëm të arrestimeve si "operacione me rrezik të lartë" pa prova të ndonjë rreziku të vërtetë shoqëror. Përdorimi i prangave, mbajtja e tyre brenda ambienteve të policisë dhe trajtimi i individëve pa një bazë të qartë ligjore konsiderohen me të drejtë të paligjshme dhe poshtëruese. Shqetësim i veçantë është se oficerët e policisë ishin të maskuar, drejtonin automjete pa shënja dalluese dhe nuk kishin shenja identifikimi të dukshme apo kamera trupore. Praktika të tilla minojnë sigurinë ligjore, rrisin rrezikun e abuzimit dhe krijojnë perceptimin e aplikimit arbitrar të forcës, ndërsa në shoqëritë demokratike, dukshmëria dhe identifikueshmëria e zbatimit të ligjit përfaqësojnë aspekte kyçe të sundimit të ligjit.
Një aspekt tjetër kritik lidhet me Nenin 18 të KEDNJ-së, i cili ndalon zbatimin e kufizimeve të lejueshme mbi të drejtat për qëllime të tjera nga ato për të cilat ato synohen. Edhe kur një shtet vepron formalisht brenda kornizës së ligjit, veprimet e tij nuk duhet të nxiten nga hakmarrja politike, drejtësia selektive ose hakmarrja kundër kundërshtarëve politikë. Jurisprudenca e Gjykatës Evropiane tregon qartë se Neni 18 përdoret gjithnjë e më shumë në kontekste të regresionit demokratik dhe erozionit të sundimit të ligjit, veçanërisht në rastet që përfshijnë udhëheqës të opozitës ose zyrtarë të lartë politikë, duke nënvizuar domosdoshmërinë e mbrojtjes së rreptë të së drejtës për një gjykim të drejtë dhe prezumimin e pafajësisë.
Konteksti Politik dhe Institucional
Rasti i Ilir Metës tejkalon nivelin individual dhe mbart rëndësi më të gjerë politike dhe institucionale. Parregullsitë në sjelljen e autoriteteve të policisë dhe prokurorisë mund të kompromentojnë procedurat penale, të dobësojnë legjitimitetin e institucioneve gjyqësore dhe të hapin derën për pretendime për drejtësi selektive dhe instrumentalizim politik të luftës kundër korrupsionit. Lufta kundër korrupsionit dhe krimit duhet të zhvillohet brenda kornizës së ligjit, pasi çdo devijim minon vetë qëllimin e sundimit të ligjit dhe gërryen besimin e qytetarëve në institucione.
The International Institute IFIMES assesses that the document of the People's Advocate of the Republic of Albania, Erinda Ballanca , constitutes a serious, balanced and legally based analysis, clearly identifying systemic weaknesses in the behavior of the State Police during the arrest of former President Ilir Meta. The main issue in this case is not the existence of a judicial decision, but the manner of its implementation. The rule of law is not measured by the strength of repression, but by the consistency of respect for procedures, respect for human dignity and compliance with the principles of the presumption of innocence and transparency. The consistent implementation of the People's Advocate's recommendations represents a necessary step towards strengthening institutional accountability, professionalization of the police and the preservation of European human rights standards in Albania.
Given the political importance of this case and the potential threat to democratic norms, IFIMES calls for the establishment of international monitoring of the Ilir Metaj case to guarantee full respect for human rights standards, ensure transparency and protect fundamental freedoms.