NATO back in 1997: What Putin wants from Europe

2026-11-17 16:14:09Kosova&Bota SHKRUAR NGA REDAKSIA VOX

NATO back in 1997: What Putin wants from Europe

The Kremlin is apparently seeking NATO's withdrawal from large parts of Eastern Europe. What would this mean for the security of millions of Europeans, and what is behind the Russian plan?

During talks to end the war in Ukraine, Russian representatives in Abu Dhabi have presented a document with broad demands, the New York Times reports.

According to the newspaper, the document is dated November 10 and, in addition to cutting off Western arms supplies to Ukraine, it also demands that NATO withdraw its troops and bases to their 1997 positions.

What does Russia mean by 1997?

By 1997, the Kremlin is referring to NATO before its first eastward expansion. In 1997, the alliance had 16 members. Poland, the Czech Republic and Hungary had already been invited to join, but they joined the defense alliance only two years later. In the following years, other countries from Central, Eastern and Southeastern Europe joined, and more recently, countries from Scandinavia. Today, NATO includes 32 European and North American member states.

According to the report, Russia does not explicitly demand the withdrawal of Central and Eastern European countries from NATO, but above all the end of the alliance's military presence in these countries.

What consequences would a NATO withdrawal have?

The withdrawal of NATO troops and bases from member countries that joined the alliance after 1997 would significantly weaken their defense readiness.

An example: Since 2004, NATO allies, including the German Bundeswehr, have been conducting airspace surveillance over Estonia, Latvia and Lithuania. Since the Baltic states do not have fighter jets to monitor their own airspace, NATO has taken over this task. From 2026, the mission is part of a broader air defense presence. The establishment of a Bundeswehr brigade in Lithuania, which is expected to be fully operational by the end of 2027, would also have to be stopped.

Meanwhile, in Romania, the Mihail Kogălniceanu air base near Constanta, on the Black Sea, is being expanded. Once completed, it is expected to become the largest NATO air base in Europe by area, even larger than Ramstein in Germany.

"Në asnjë rrethanë nuk do të lejojmë që dikush të vendosë rregulla të reja sigurie për këtë pjesë të botës mbi kokat e Polonisë dhe Evropës", deklaroi kryeministri polak Donald Tusk për televizionin TVP World. Homologu i tij bullgar Rumen Radev e cilësoi një tërheqje të NATO-s si "të paimagjinueshme dhe jorealiste". Asnjë shtet nuk duhet të detyrohet nga presioni i jashtëm që të heqë dorë nga vendimi i tij për t'iu bashkuar një aleance.

Edhe kryeministri estonez Kristen Michal kundërshton që Rusia të ketë të drejtë bashkëvendimmarrjeje për ndryshimet në arkitekturën evropiane të sigurisë: "Nuk kemi asgjë për të diskutuar me Rusinë për arkitekturën evropiane të sigurisë; ajo funksionon mirë."

Megjithatë, kundërshtimi i prerë nga qeveritë e vendeve lindore të NATO-s fsheh frikën në krahun lindor të aleancës se një marrëveshje mes Uashingtonit dhe Moskës mund ta kthente sigurinë e tyre në objekt pazari.

Pse nuk mjafton detyrimi për mbrojtje të ndërsjellë?

Në rast të një sulmi të armatosur ndaj një vendi anëtar të NATO-s, sipas Nenit 5, shtetet e tjera të aleancës janë të detyruara t'i vijnë në ndihmë vendit të sulmuar. Secili shtet vendos vetë se cilat masa i konsideron të nevojshme; këtu mund të përfshihet edhe përdorimi i forcës ushtarake.

Që detyrimi për mbrojtje të ndërsjellë të ketë efekt parandalues ndaj një agresori të mundshëm, ky i fundit duhet të llogarisë se NATO-ja, në rast emergjence, mund të ndërhyjë ushtarakisht shpejt dhe me efektivitet. Pikërisht këtij qëllimi i shërben dislokimi i trupave të aleancës në krahun lindor.

Një tërheqje do ta vështirësonte mbrojtjen dhe mund ta shtynte Rusinë të mendonte se një sulm do të përbënte rrezik më të vogël për Moskën.

Kush vendos për anëtarësimin në aleanca?
Për arkitekturën e tyre të sigurisë, evropianët kanë rënë dakord se shtetet mund të vendosin vetë se cilave aleanca duan t'u përkasin. NATO-ja i referohet për këtë Nenit 10 të traktatit të saj themelues dhe politikës së dyerve të hapura për shtetet evropiane.

Akti Themelues NATO-Rusi i vitit 1997 përcaktoi njëkohësisht shprehimisht se asnjëra palë nuk ka të drejtë vetoje mbi vendimet e palës tjetër.

Në Kartën e Parisit, shtetet e KSBE-së, përfshirë Bashkimin Sovjetik, vendosën që në nëntor 1990 të respektonin zgjedhjen e lirë të secilit vend për sistemin e vet të sigurisë.

A pati një premtim kundër zgjerimit të NATO-s drejt Lindjes?

Në periudhën e ribashkimit të Gjermanisë, sekretari i atëhershëm amerikan i Shtetit James Baker dhe ministri i Jashtëm gjerman Hans-Dietrich Genscher përdorën formulime që flisnin për kufizimin e një zgjerimi të NATO-s drejt Lindjes.

Këto deklarata u bënë gjatë negociatave për anëtarësinë e Gjermanisë së bashkuar në NATO dhe për dislokimin e mundshëm të forcave të NATO-s në territorin e ish-RDGJ-së. Megjithatë, nuk u arrit kurrë një marrëveshje e shkruar dhe me vlefshmëri të përgjithshme, sipas së cilës NATO-ja nuk do të zgjerohej kurrë drejt vendeve të tjera të Traktatit të Varshavës.

Në Aktin Themelues NATO-Rusi të vitit 1997, të dyja palët deklaruan se nuk e konsideronin më njëra-tjetrën kundërshtare. NATO-ja deklaroi se, në situatën e atëhershme dhe të parashikueshme të sigurisë, synonte ta garantonte mbrojtjen e saj kolektive përmes përforcimeve dhe jo përmes dislokimit të përhershëm shtesë të "forcave të konsiderueshme luftarake". Traktati nuk parashikon shprehimisht asnjë të drejtë vetoje për Moskën.

Në Memorandumin e Budapestit të vitit 1994, Rusia, SHBA-ja dhe Britania e Madhe u zotuan përballë Ukrainës të respektonin pavarësinë dhe kufijtë ekzistues të saj dhe të hiqnin dorë nga përdorimi i forcës. Këto zotime lidheshin me heqjen dorë të Ukrainës nga armët bërthamore.

Megjithatë, memorandumi nuk përmbante ndonjë detyrim për Britaninë e Madhe apo SHBA-në që ta mbronin ushtarakisht Ukrainën në rast sulmi. As anëtarësimi në NATO nuk ishte temë në atë kohë.

Pse kjo kërkesë është sërish në tryezë?

Dokumenti i cituar nga New York Times përfaqëson një pozicion negociues. Ai nuk ka as kokë zyrtare dhe as nënshkrim dhe, në radhë të parë, pasqyron kërkesat e Moskës, të cilat në formë të ngjashme ishin bërë të njohura që në dhjetor 2021.

Pak më shumë se dy muaj para pushtimit rus në shkallë të gjerë të Ukrainës, Kremlini paraqiti dy projektmarrëveshje për SHBA-në dhe NATO-n. Në to Rusia kërkonte heqjen dorë nga zgjerimet e mëtejshme të NATO-s.

Projektmarrëveshja me NATO-n parashikonte gjithashtu që Rusia dhe shtetet e NATO-s që ishin anëtare të aleancës më 27 maj 1997 të mos dislokonin në territorin e shteteve të tjera evropiane trupa dhe armë shtesë përtej nivelit të dislokuar atje në atë datë.

Në agjendën e bisedimeve në Abu Dabi ishin gjithashtu garancitë e sigurisë për periudhën pas luftës dhe një arkitekturë e ardhshme e sigurisë për Evropën. Nëse tani, paralelisht me negociatat për përfundimin e luftës në Ukrainë, do të negociohej edhe për trupat e NATO-s dhe zgjerimin e aleancës, kjo do t'i siguronte Moskës ndikim shtesë.

Rusia prej kohësh deklaron se duhet të trajtohen "shkaqet" e luftës. Sipas Kremlinit, këtu bëjnë pjesë zgjerimi i NATO-s dhe prania ushtarake e aleancës në Evropën Lindore.

Nga pala perëndimore deri tani nuk ka asnjë aktor të rëndësishëm që dëshiron të pranojë kërkesat ruse të paraqitura në Abu Dabi. Përkundrazi: ish-koordinatori i shërbimeve sekrete polake Stanisław Żaryn i interpreton bisedimet si një përpjekje për të fituar kohë dhe për ta dobësuar Perëndimin për një përballje të mëtejshme.

The media's assessment is also unanimous: the Polish newspaper Gazeta Wyborcza considers a return to the 1997 status quo as unrealistic as Finland's withdrawal from NATO. (DW)


Video