KRYENGRITJA/ Rebelohen deputetët e PS-së, marrin zvarrë të Gjatin të votojë ndarjen territoriale!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

Nga kundërshtimi i Gjykatës Speciale te aktgjykimi i Hagës: Çfarë duhet të provojë Apeli?

19 September 2026, 14:42Pikëpamje SHKRUAR NGA SUELA HASANI
Nga kundërshtimi i Gjykatës Speciale te aktgjykimi i Hagës:
Foto ilustruese

Më 16 shtator 2026, Dhoma Gjykuese e Dhomave të Specializuara të Kosovës në Hagë dha një nga vendimet më të rëndësishme dhe njëkohësisht më të debatueshme në historinë juridike të Kosovës.

Hashim Thaçi dhe Jakup Krasniqi u dënuan me nga 25 vjet burgim, Kadri Veseli me 18 vjet dhe Rexhep Selimi me 13 vjet. Gjykata i shpalli fajtorë për arrestim dhe ndalim arbitrar, trajtim mizor, torturë dhe vrasje, duke konstatuar përgjegjësi për ndalimin arbitrar të 385 personave, torturimin e 303 personave, trajtimin mizor të 49 personave dhe vrasjen e 96 personave.

Por i njëjti trup gjykues i shpalli të katër të pafajshëm për krimet kundër njerëzimit, pasi Prokuroria nuk arriti të provonte përtej dyshimit të arsyeshëm se kishte ekzistuar një sulm i përhapur ose sistematik kundër popullsisë civile. Gjykata gjithashtu dha pafajësi në lidhje me një numër incidentesh të veçanta të pretenduara si krime lufte.

Ky është aktgjykim i shkallës së parë. Prandaj, juridikisht, historia e tij nuk ka përfunduar. Dhe pikërisht këtu fillon analiza.

Një debat që nuk nisi në vitin 2020
Për të kuptuar reagimin e sotëm politik në Kosovë, duhet kthyer ora më shumë se një dekadë pas.

Albin Kurti ishte ndër kundërshtarët më konsekuentë të krijimit të Dhomave të Specializuara shumë përpara se të dihej se kush do të akuzohej.

Në Kuvendin e Kosovës, më 3 gusht 2015, ai kundërshtoi arkitekturën e propozuar të gjykatës, duke ngritur çështjen e gjyqtarëve ndërkombëtarë, mbikëqyrjes institucionale, kompetencës së posaçme dhe raportit të saj me sistemin e zakonshëm të drejtësisë së Kosovës. Transkripti zyrtar i Kuvendit dokumenton këtë kundërshtim.

Kurti nuk argumentonte se çdo individ që kishte qenë pjesë e UÇK-së duhej të ishte i paprekshëm nga ligji. Përkundrazi, më vonë ai ka thënë se pretendimet për krime duhet të trajtohen nga gjykata normale dhe se drejtësia duhet të vlejë pavarësisht përkatësisë etnike. Kundërshtimi i tij ishte ndaj modelit të një gjykate të specializuar vetëm për Kosovën dhe ndaj asaj që ai e konsideronte drejtësi selektive, jo ndaj vetë parimit të përgjegjësisë individuale.

Ky dallim është thelbësor.

Sepse debati serioz nuk mund të jetë “gjykim apo mosgjykim i krimeve”.

Pyetja është: nga kush, sipas cilave rregulla, me çfarë juridiksioni dhe me çfarë standardi prove?

Gjykata thotë: nuk po gjykojmë UÇK-në
Vetë Trupi Gjykues ka qenë i vetëdijshëm për dimensionin e jashtëzakonshëm politik të çështjes.

Në hyrje të aktgjykimit, ai theksoi shprehimisht se çështja kishte të bënte me veprimet dhe sjelljen individuale të katër të akuzuarve dhe jo me legjitimitetin e UÇK-së apo me objektivin e pavarësisë së Kosovës.

Në plan juridik, ky është një dallim i domosdoshëm. Një gjykatë penale nuk mund të dënojë një luftë. As një popull. As një ushtri në kuptimin historik.

Ajo duhet të gjykojë njerëz të identifikueshëm për akte të identifikueshme, duke provuar elementet objektive dhe subjektive të përgjegjësisë së tyre.

Por këtu lind një tension që nuk mund të injorohet.

Trupi Gjykues nuk është mjaftuar me konstatimin se katër individët kanë kryer personalisht disa veprime të caktuara. Ai ka konstatuar se ata kanë dhënë kontribut domethënës në një qëllim të përbashkët kriminal për shënjestrimin e personave të perceptuar si kundërshtarë të objektivave politikë dhe ushtarakë të UÇK-së.

Dhe pikërisht këtu çështja juridike bëhet shumë më komplekse.

Krimi mund të jetë provuar. Por a është provuar hallka që e lidh atë me drejtuesin?

Ekzistojnë dy pyetje që publiku shpesh i bashkon, por ligji penal i mban rreptësisht të ndara.

E para:

A ka ndodhur krimi?

E dyta:

A është ky i akuzuar penalisht përgjegjës për atë krim?

Mund të provohet pa asnjë dyshim se një person është torturuar apo vrarë dhe megjithatë të mbetet e paprovuar përgjegjësia penale e një drejtuesi që ndodhej disa nivele më lart.

Pikërisht për këtë arsye koncepti i ndërmarrjes së përbashkët kriminale — JCE në jurisprudencën e Tribunalit të Hagës — ka zhvilluar kritere strikte.

Në çështjen Brđanin, Dhoma e Apelit e ICTY-së theksoi shprehimisht se JCE-ja nuk është një koncept i hapur që lejon “guilt by association”. Duhet të provohen përtej dyshimit të arsyeshëm qëllimi kriminal i përbashkët, pjesëmarrja e personit dhe kontributi i tij; dhe kur qëllimi kriminal nxirret me inferencë, ai duhet të jetë e vetmja inferencë e arsyeshme që lejon prova. Gjykata kërkoi gjithashtu një kontribut të paktën domethënës në krimet për të cilat personi mbahet përgjegjës.

Ky është një standard me rëndësi të jashtëzakonshme për çështjen aktuale.

Sepse midis formulimeve: “kundërshtar i UÇK-së”, “bashkëpunëtor”, “spiun”, “neutralizim”, dhe konkluzionit: “ekzistonte një qëllim i përbashkët për ndalim arbitrar, torturë apo vrasje”, ekziston një hap juridik që nuk mund të plotësohet me intuitë. Duhet provuar.

Një dokument politik nuk është automatikisht një urdhër kriminal
Puna e inteligjencës për identifikimin e personave të dyshuar si bashkëpunëtorë nuk është në vetvete veprim kriminal.

Pyetja është nëse provohet se informacioni është mbledhur ose transmetuar me qëllim që personat të ndaloheshin arbitrarisht, torturoheshin apo vriteshin.

Edhe një komunikatë politike shumë e ashpër nuk është vetvetiu provë se autori i saj synonte krimin konkret.

Në jurisprudencën e Hagës, kur mens rea — gjendja mendore kriminale — provohet përmes rrethanave dhe jo përmes një urdhri të drejtpërdrejtë, problemi i interpretimeve alternative merr rëndësi qendrore.

Nëse një deklaratë mund të ketë dy interpretime të arsyeshme dhe vetëm njëri prej tyre është kriminal, standardi “përtej çdo dyshimi të arsyeshëm” kërkon më shumë sesa zgjedhjen e interpretimit më të rëndë.

Një tjetër pikë që meriton kontroll të hollësishëm në apel është përgjegjësia që i atribuohet Rexhep Selimit.

Në të drejtën penale ndërkombëtare duhet ruajtur dallimi mes:

dijenisë se mund të jenë duke ndodhur krime; dështimit për t'i parandaluar; dhe ndarjes së qëllimit kriminal që ato krime të kryhen.

Këto nuk janë sinonime juridike. Një dështim institucional mund të jetë relevant për një formë përgjegjësie, por nuk e provon vetvetiu mens rea-n e nevojshme për të qenë bashkëpjesëmarrës në një qëllim të përbashkët kriminal.

Nëse Trupi Gjykues ka kaluar nga “e dinte dhe nuk e ndaloi” te “ndante qëllimin kriminal”, Apeli do të duhet të shqyrtojë me kujdes provat që mbushin këtë distancë.

Për Hashim Thaçin situata juridike është më komplekse, sepse aktgjykimi nuk e lidh vetëm me pozitën e tij drejtuese; Trupi Gjykues pretendon edhe përfshirje personale në incidente të caktuara. Por edhe nëse një incident personal mbetet i provuar, lind një pyetje tjetër:

Sa larg mund të shtrihet përgjegjësia prej atij incidenti?

Një akt i provuar nuk është vetvetiu provë se i akuzuari ndan përgjegjësi për qindra akte të tjera të kryera nga njerëz të tjerë, në vende të tjera dhe në momente të tjera. Për atë shtrirje nevojitet përsëri prova e common criminal purpose.

Cila mund të jetë “premisa Gotovina” në çështjen e Kosovës?
Kjo do të jetë një nga pyetjet më interesante gjatë leximit të aktgjykimit të plotë.

A është premisa qendrore:

se termi “bashkëpunëtor” përmbante domosdoshmërisht një qëllim kriminal?

Se Shtabi i Përgjithshëm kishte kontroll efektiv mbi krimet lokale?

Se strukturat e inteligjencës nuk identifikonin thjesht rreziqe sigurie, por furnizonin qëllimisht mekanizmin e persekutimit?

Se komunikatat përbënin nxitje kriminale?

Se mosndëshkimi provon aprovimin paraprak të krimit?

Apo Trupi Gjykues ka prova të shumta dhe të pavarura që e mbajnë konkluzionin edhe nëse disa prej këtyre inferencave bien?

Pafajësia për krime kundër njerëzimit: çfarë tregon dhe çfarë nuk tregon
Një nga argumentet politikisht më të përdorura pas vendimit është fakti se akuza për krime kundër njerëzimit ra.

Duhet saktësuar kuptimi i kësaj.

Fakti që Trupi Gjykues nuk konstatoi një sulm të përhapur ose sistematik ndaj popullsisë civile nuk e rrëzon juridikisht automatikisht qëllim të përbashkët kriminal dhe as krimet e luftës.

Elementet janë të ndryshme. Por ky konstatim ka rëndësi analitike.

Nëse nuk provohet përtej dyshimit të arsyeshëm një sulm i përhapur ose sistematik, ndërkohë që konstatohet një qëllim kriminal i përbashkët që lidh qindra krime në një territor të gjerë, atëherë aktgjykimi duhet të shpjegojë me saktësi të madhe:

ku fillonte dhe ku mbaronte ky qëllim; cilët persona e ndanin; cilat viktima përfshiheshin; cilat krime ishin realizim i tij; dhe cilat krime ishin akte autonome.

Jurisprudenca e ICTY-së kërkon pikërisht përcaktimin e kontureve kohore, gjeografike dhe personale të qëllimit të përbashkët, si dhe kontributin domethënës të të akuzuarit.

Problemi politik i drejtësisë selektive
Këtu drejtësia takohet pashmangshëm me politikën.

Dhomat e Specializuara janë pjesë e sistemit juridik të Kosovës. Ato u krijuan pas ndryshimeve kushtetuese dhe miratimit të Ligjit nr. 05/L-053 nga Kuvendi i Kosovës më 3 gusht 2015, në vijim të procesit që nisi nga pretendimet e raportit të Këshillit të Evropës dhe hetimet e SITF-së.

Por ato janë një mekanizëm sui generis: selia në Hagë, personel ndërkombëtar dhe juridiksion i specializuar mbi një kategori të caktuar pretendimesh të lidhura me konfliktin.

Pikërisht kjo arkitekturë ka ushqyer prej fillimit argumentin se drejtësia po projektohet në mënyrë selektive.

A po gjykohen katër njerëz apo një narrativë historike?

Kjo është ndoshta pyetja më delikate e gjithë procesit.

Trupi Gjykues ka insistuar se para tij nuk ndodhej UÇK-ja si organizatë, as karakteri i luftës së Kosovës, por vetëm përgjegjësia penale individuale e katër të akuzuarve. Në kuptimin strikt të së drejtës penale, ky dallim është themelor.

Por historia institucionale e këtij mekanizmi dhe mënyra se si aktgjykimi po përdoret politikisht tregojnë pse, në hapësirën publike, ndarja nuk është kaq e thjeshtë.

Serbia ka qenë e angazhuar në këtë proces narrativ dhe institucional shumë përpara ngritjes së aktakuzës.

Duhet saktësuar kronologjia. Hetimi i Këshillit të Evropës që çoi më vonë te raporti i Dick Marty-t nuk ishte një iniciativë ekskluzivisht serbe. Mocioni i prillit 2008 u paraqit nga parlamentari rus Konstantin Kosachev dhe u nënshkrua nga 17 anëtarë të Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës; mes tyre ishte edhe përfaqësuesi i Serbisë Miloš Aligrudić. Pikërisht ky mocion çoi në emërimin e Dick Marty-t si raportues.

Por Beogradi nuk ishte spektator pasiv. Kur raporti Marty u miratua në vitin 2011, vetë Kuvendi i Serbisë deklaroi zyrtarisht se delegacioni serb kishte qenë “veçanërisht aktiv” gjatë procesit në Asamblenë Parlamentare të Këshillit të Evropës dhe e përshëndeti rezolutën si hap drejt hapjes së një hetimi ndërkombëtar.

Më pas angazhimi kaloi nga diplomacia te mbledhja dhe transmetimi i materialit provues.

Një rishikim i publikuar në vitin 2026 mbi funksionimin e Dhomave të Specializuara evidenton se pranimi i materialeve të ardhura nga autoritetet serbe ka qenë ndër çështjet më të debatuara të procesit ndaj UCK-ës dhe dokumenton deklarata sipas të cilave institucione serbe kërkonin arkiva, identifikonin persona me informacion dhe inkurajonin dëshmitarë që t'i jepnin deklarata Zyrës së Prokurorit të Specializuar. Autorët theksojnë njëkohësisht diçka që është juridikisht e domosdoshme: origjina serbe e një prove nuk e bën atë automatikisht të pavërtetë ose të papranueshme, por interesi institucional i burimit, autenticiteti, origjina dhe zinxhiri i ruajtjes kërkojnë kontroll veçanërisht rigoroz.

Çështja nuk është teorike. Në proces janë pranuar, ndër të tjera, një fletore e shkruar me dorë dhe një dokument i daktilografuar me shtesa manuskripte, të paraqitura si dokumente të inteligjencës dhe kundërzbulimit të UÇK-së që pretendohej se ishin sekuestruar nga forcat serbe gjatë luftës dhe më pas ishin kaluar, te Prokuroria e Specializuar. I njëjti rishikim raporton se janë identifikuar të paktën 2,356 dokumente që vinin nga Serbia ose organet e saj në sistemin e administrimit të provave.

Këtu lind një pyetje legjitime që shkon përtej teknikës së pranueshmërisë së provave:

Çfarë interesi politik kishte shteti serb në rezultatin e këtij procesi?

Përgjigjja nuk ka nevojë të hamendësohet plotësisht, sepse në disa raste zyrtarët serbë e kanë artikuluar vetë.

Në vitin 2019, në kuadër të asaj që media serbe e quante një “ofensivë” në Kongresin amerikan, ministri i Jashtëm Ivica Dačić deklaronte se Serbia duhej të përdorte mundësinë për të kundërshtuar “lobin shqiptar” dhe për t'i paraqitur opinionit amerikan krimet e UÇK-së.

Serbia e shihte procesin jo vetëm si çështje të drejtësisë individuale për viktimat, por edhe si një instrument me rëndësi për betejën ndërkombëtare mbi interpretimin e luftës së Kosovës.

Kjo u bë krejt e dukshme në minutat dhe orët pas aktgjykimit të 16 shtatorit.

Ivica Dačić deklaroi zyrtarisht se vendimi ishte, sipas tij, “konfirmim” i asaj që Serbia kishte pohuar prej më shumë se një çerek shekulli: se UÇK-ja ishte një “organizatë kriminale dhe terroriste”. Ai shkoi edhe më tej, duke thënë se aktgjykimi kishte rrëzuar para opinionit botëror narrativën e “heronjve kombëtarë” dhe të një “lufte të drejtë çlirimtare”.

Ky interpretim u amplifikua menjëherë nga një pjesë e shtypit serb. Večernje Novosti, që përpara përfundimit të leximit të aktgjykimit, titullonte për “udhëheqësit e UÇK-së kriminale”, ndërsa Politika publikoi qëndrimin se vendimi konfirmonte karakterizimin e UÇK-së si organizatë kriminale dhe terroriste.

Prandaj pyetja është A po përdoret një proces i konceptuar juridikisht për përgjegjësinë individuale të katër personave për të prodhuar në opinion një përfundim shumë më të gjerë — se vetë UÇK-ja ishte kriminale dhe se lufta e saj çlirimtare ishte një narrativë e rreme?

Deklaratat e zyrtarëve serbë pas vendimit tregojnë se ky është të paktën një prej objektivave të artikuluara të politikës së narrativës së Beogradit. Dhe këtu qëndron paradoksi i madh i këtij procesi:

Gjykata thotë se po gjykon katër individë. Por materialet në proces janë furnizuar pikërisht prej shtetit që do te legjitimoj luften e drejte çlirimtare të UCK-ës.

Pyetja që duhet t'i bëjë vetes Dhoma e Apelit është: A e provoi Prokuroria, përtej çdo dyshimi të arsyeshëm, jo vetëm se këto krime ndodhën, por se secili prej këtyre katër njerëzve kishte mens rea-n, kontributin dhe lidhjen juridike të nevojshme për t'u bërë penalisht përgjegjës për to në përmasën e përcaktuar nga aktgjykimi?

Nëse po, aktgjykimi duhet të mund t'i mbijetojë kontrollit më rigoroz të apelit. Nëse jo, detyra e Apelit është të korrigjojë pikërisht ato konstatime që prova nuk i mban. Sepse këtu qëndron dallimi ndërmjet historisë dhe drejtësisë penale.

Dhe për ta bërë këtë, standardi mbetet ai që duhet të jetë më i fortë se çdo narrativë politike: përtej çdo dyshimi të arsyeshëm.

 


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×