DREAM / The Prime Minister resigns and wakes up under the Parisian bridge!

 Kliko këtu për të tjera
Voxpress:

The Vetting process in Albania is over, it produced a weak and flawed justice system!

2026-03-21 12:11:50Aktualitet SHKRUAR NGA REDAKSIA VOX
The Vetting process in Albania is over, it produced a weak and flawed justice
Vetting in Albania

Over the past eight years, the country's corps of 805 judges, prosecutors, and legal assistants passed through the vetting filters of a key judicial reform process, which culminated with the final decisions of the Special Appeals Chamber on March 5.

Data analyzed by BIRN shows that 442 re-evaluation subjects or 55% of the total were removed from office; of which 268 were dismissed, 105 resigned and 49 others left without a final decision.

The rest survived the process, which for many observers and legal practitioners was difficult, profound, and full of light and shadow.

More than half of the country's magistrates spent long years dealing with the first instance and the College, while a more limited number also turned to the European Court of Human Rights.

According to Afrim Krasniqi, director of the Institute for Political Studies, the vetting process turned out to be "an extraordinary operation" and, overall, had a positive balance for justice.

"Perhaps in Albania's conditions it was the only way to make such a reform, so I think that in the institutional framework it was the right solution," said Krasniqi.

Erida Skëndaj, head of the Albanian Helsinki Committee, an organization monitoring the process, also appreciates the fact that the vetting overturned the concept of the immunity of magistrates.

"The positive effect is that judges and prosecutors with serious problems with the asset and image criteria left the system. The concept of their inviolability fell," said Skëndaj.

Lawyer Romina Zano, who has defended a large number of magistrates, considers the transitional reassessment process to be the most important structural intervention in the Albanian justice system since 1991, with the main achievement being the fact that "the long-awaited process took place."

But Zano is also critical of the standards followed and the burden placed on magistrates, assessing that vetting is leaving behind unresolved legacies.

“The asymmetric burden of proof has fallen on subjects who had lived and worked with integrity…,” Zano told BIRN.

“And the years of professional, social, moral or reputational uncertainty for the subjects and their families have raised serious questions about the presumption of fitness for duty throughout the procedure,” she added.

Process shortcomings

Observers and legal representatives of lawyers unite on one point when talking about the shortcomings of the process; listing at the top the selection of members of the vetting committees and their professionalization.

Sipas Krasniqit, anëtarët e Komisionit të Pavarur të Kualifikimit dhe Kolegjit të Posaçëm të Apelimit u zgjodhën nën presionin e kohës, pa u analizuar siç duhej aspekti profesional i tyre apo kriteret e përcaktuara.

Zgjedhja në kundërshtim me kriteret për disa prej anëtarëve hodhi mjegull mbi procesin, veçanërisht në rastet më të ekspozuara të Luan Dacit dhe Artan Hajdarit nga KPA. Daci u shkakua nga detyra në dhjetor 2021 pasi u shpall fajtor për falsifikimin e formularit të aplikimit si anëtar i KPA-së, ndërsa Hajdari u dënua për fshehjen e të ardhurave dhe pasurisë në nëntor të vitit 2024.

Avokati Julian Mërtiri, i cili ka përfaqësuar gjithashtu në proces një numër të madh magjistratësh thotë se problemi kryesor ishte se komisionerët që kontrolluan gjyqtarët dhe prokurorët, nuk iu nënshtruan procesit të vetingut.

“Mungesa e këtij procesi vettingu, passolli largimin e disa prej tyre, duke u dënuar madje me vendime gjyqësore penale të formës së prerë. Elementë këto të cilët nuk ndikuan në rritjen e besimit të publikut tek sistemi i drejtësisë, por përkundrazi cenuan më tej këtë besim, duke u cilësuar shpeshherë procesi si i paragjykuar,” theksoi Mërtiri.

Mërtiri rendit një sërë problemesh të tjera, që sipas tij lidhen me shkeljen e parimit të gjykatës së caktuar me ligj, mungesën e barazisë së palëve apo standardet e ndryshme të ndjekura për çështje të njëjta.

Sipas tij, magjistratët nuk patën mundësinë për t’u dëgjuar dhe gjykuar nga një gjykatë e paanshme, pasi ishte e njëjta trupë e KPK-së që bënte hetimin dhe më pas merrte vendimin. Edhe në procesin e zhvilluar në KPA, palët ishin sipas Mërtirit të pabarabarta.

“Për shumë subjekte që KPK konstatoi mangësi, Komisionerët Publikë nuk paraqitën ankime, duke krijuar perceptimin në raste të caktuara, se procesi nuk ishte objektiv, por i paragjykuar,” tha Mërtiri për BIRN.

Tjetër problem sipas Mërtirit ishin vendimarrjet e ndryshme të trupave të KPK-së për raste të ngjashme apo të njëjta, duke mos treguar një unifikim qëndrimi midis tyre.

“…Duke u trajtuar subjektivisht ndryshe dhe duke konfirmuar apo shkarkuar subjekte, rastet e të cilëve po ashtu u trajtuan ndryshe nga Kolegji”, vëren Mërtiri, ndërsa shtoi se edhe parimi i proporcionalitetit u intepretua në masa të ndryshme.

Skëndaj i konfirmon standardet e ndryshme, të ndjekura veçanërish nga KPK në fillim të procesit, por ajo thekson se këto mangësi u korrigjuan në Kolegj përmes qasjes unifikuese dhe vendosjes së standardeve që minimizuan efektin e tyre në vijimësi.

“Vlen të theksohet se, duke iu referuar jurisprudencës së Gjykatës Europiane të të Drejtave të Njeriut (GjEDNj), procesi e ka kaluar testin e ofrimit dhe respektimit të garancive të një procesi të rregullt ligjor, me disa përjashtime si në rastin Cani kundër Shqipërisë apo Thanza kundër Shqipërisë apo lidhur me të drejtën për jetë private dhe familjare, sikurse ka qenë rasti Sevdari kundër Shqipërisë’, theksoi Skëndaj.

Larg drejtësisë së premtuar

Shkarkimet masive të gjyqtarëve dhe prokurorëve shkaktuan një vakuum të thellë në sistemin e drejtësisë në Shqipëri, i cili vazhdon të shkaktojë pasoja edhe pas 10 vitesh. Në anën tjetër, pastrimi i drejtësisë nga korrupsioni dhe pavarësia nga klasa politike vazhdojnë të mbeten sfida.

Krasniqi nga Instituti i Studimeve Politike kritikon arkitektët e reformës në drejtësi se muk morën parasysh dy elementë; mungesën e burimeve njerëzore dhe mungesën e garancive që pengojnë rikthimin e koorporatizmit në sistemin e drejtësisë.

“Fakti se ende ka boshllëk të madh në gjykata dhe prokurori është kosto e këtij gabimi dhe mungese vizioni strategjik, si dhe fakti se vetë autorët e reformës siguruan poste e karriera personale, duke evituar edhe vetingun,” tha ai.

Gjithsesi, Krasniqi beson se drejtësia është sot më funksionale dhe më cilësore se para vitit 2016, por sërish larg standardeve të drejtësisë që u premtua. Ai vlerëson se pavarësisht rezultateve pozitive, reforma vazhdon të mbetet e brishtë dhe duhet parë si një proces që ende nuk ka përfunduar.

“Kur ka pritshmëri të larta, ka edhe zhgënjime dhe mendoj se reforma në tërësinë e saj ka nota kaluese, por është larg asaj që ka nevojë vendi dhe që në thelb u premtua,” tha Krasniqi, duke renditur drejtësinë e vonuar për qytetarët si problemin kryesor.

Edhe Skëndaj vëren një trend përmirësues në sistemin e drejtësisë, por të pamjaftueshëm për të thënë që plaga e korrupsionit është shëruar.

Duke e konsideruar korrupsionin një normë sociale në Shqipëri, Skëndaj vlerëson se vazhdon ta ndikojë sistemin gjyqësor, së bashku me backlogun e çështjeve që ushqen forma të ndryshme të korrupsionit apo me raste të tjera të konfliktit të interesit.

Përveç korrupsionit, Skëndaj mendon se sistemi është sërish i dobët edhe ndaj ndërhyrjeve politike.

“Ndikimi i politikës mbetet problem më i ndjeshëm, si në drejtim të deklaratave publike por edhe presioneve për ndërhyrje në legjislacionin në kuadër të sistemit të drejtësisë,” theksoi më tej ajo.

Përveç këtyre dy problemeve madhore, çështje të tjera shtrohen për diskutim, përfshirë edhe cilësinë e magjistratëve të sotëm.

Sipas avokatit Mërtiri, vetingu solli prurje jo të natyrshme dhe me urgjencë të një numri shumë të lartë të magjistratëve të rinj në sistemin aktual, duke ulur cilësinë, eksperiencën në gjykim dhe hetim në dëm të besimit të qytetarëve te sistemi.

“Lëvizjet e shpeshta të gjyqtarëve dhe dorëzimi i njëpasnjëshëm i dosjeve prej tyre, për t’u marrë nga të tjerë dhe për t’u dorëzuar sërish, nuk ka ndikuar në rritje besimi, por në të kundërt. Marrja e një vendimi me formë të prerë nga qytetarët është sot gati e pamundur, duke u shqyrtuar ende çështje të mbi 10 viteve më parë nga gjykatat e faktit,” theksoi ai.

Edhe avokatja Romina Zano vlerëson se ndikimi afatgjatë nuk matet vetëm me numrin e shkarkimeve, por me cilësinë e sistemit që mbetet. Ajo theksoi gjithashtu se zëvendësimi numerik nuk garanton në mënyrë absolute “cilësi dhe integritet”.

“The main lesson is that vetting has been a necessary 'surgery', but the health of the system requires, in my assessment, a stable regime, which translates into fair salaries, budgetary independence, sound legal and qualitative discipline,” Zano told BIRN, adding: “and above all, an institutional culture where integrity is the norm and not the exception.”/ Reporter


Në përputhje me standarded JTI

Video

SHIKO KANALIN NE YOUTUBE
×